“Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэж эхэллээ

11 / 06 0 сэтгэгдэл 0 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганы өнөөдрийн /2025.11.06/ үдээс өмнөх хуралдааны эхэнд хэлэлцэхээр товолсон хоёр асуудлаар Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс авсан завсарлагын хугацаа дууссан тул нэгдсэн хуралдаан 16 цаг 07 минутад эхэлсэн. Хуралдааны эхэнд Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ. Энэ талаарх Төсвийн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа танилцуулсан. Төсвийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн хуралдаанаараа хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.10-т заасны дагуу хийж, хууль, тогтоолын төслийг зүйл бүрээр хэлэлцсэн байна. Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны 22, 23 тогтоолоор Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг Байнгын хороо болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх, бэлтгэл хангах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулагдаж ажилласан бөгөөд тус ажлын хэсгээс багш, эмч, эмнэлгийн байгууллагын ажилчдын цалин, ахмад настны тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлж байгаатай холбогдуулан татварын зардлыг бууруулах зорилгоор нэмэгдсэн өртгийн албан татварын буцаан олголтын хэрэгжих хугацааг хойшлуулж, хуулийг 2026 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөх, "Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай" Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлд Тавантолгойн бүлэг ордын ашиглагдаагүй байгаа хэсгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, орд ашиглалтыг сайжруулахдаа хөрөнгө оруулагчийг нээлттэй сонгон шалгаруулах, бүтээгдэхүүний арилжааг хуулийн хүрээнд нээлттэй ил тод, үр ашигтай зохион байгуулах зарчмын асуудлыг төсөлд тусгах саналуудыг бэлтгэн хэлэлцүүлснийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа санал, дүгнэлтдээ онцлов. Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар, Ө.Шижир, Д.Пүрэвдаваа, Ж.Батсуурь, Б.Мөнхсоёл, С.Цэнгүүн, М.Мандхай, Ц.Сандаг-Очир, О.Саранчулуун, Г.Хосбаяр нар асуулт асууж, санал хэлэв. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар Ирээдүйн өв сангийн хөрөнгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахтай холбоотой хууль, тогтоолын төсөл санаачлан боловсруулахгүй байгаа шалтгааныг тодруулахын зэрэгцээ Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлд туссан техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүйгээр төсөл хэрэгжүүлэх асуудлыг илүү нарийвчлан зохицуулах нь зүйтэй гэсэн саналыг хэлсэн. Сангийн яамны Санхүүгийн бодлогын газрын дарга С.Тулга хариултдаа, Ирээдүй өв сангийн хүүгийн орлогыг Төв банкны харилцагч гадаад улсын төв банкуудад 4.1 хувийн хүүтэйгээр байршуулсан гээд энэ нь АНУ-ын төв банкны үнэт цаасны хүүтэй ойролцоо түвшинд хадгалдаж байгааг онцлов. Мөн тэрбээр Ирээдүйн өв сангийн тухай хууль болон Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуульд эл хөрөнгийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхдээ Засгийн газар найдвартай байдал, хөрвөх чадвар гэсэн хоёр нөхцөлийг зэрэг хангасны үндсэн дээр өгөөж, эрсдэлийн зохистой түвшинд удирдана гэж заасны дагуу эрсдэлийн доод түвшин, өгөөжийн дээд түвшин гэсэн нөхцөлөөр хадгалж байна гэв. Өнөөдрийн байдлаар 96.1 тэрбум төгрөгийн хүүгийн орлого олсон гэж байлаа. Харин Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн газрын дарга Т.Баясгалан “Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн 18.4-т “Энэ хуулийн 5.1.13-д заасан төрийн үйлчилгээ үзүүлэх төслөөс хамааран техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүй бөгөөд мөнгөний үнэ цэнийн шинжилгээ төсөвт үзүүлэх нөлөөллийн шинжилгээ, эрсдэлийн шинжилгээ, хууль зүйн дүн шинжилгээ болон нийгмийн нөлөөллийн шинжилгээ хийж болно гэсэн заалт нэмэлтээр тусгасан. Энэ хуульд түншлэлийн есөн төрлийг хуульчилсан байдаг бол нэмээд бусад гэрээний төрлөөр төслүүдийг хэрэгжүүлж болохоор тусгасан. Тухайлбал, сургууль, эмнэлгийн менежмент ч юмуу төрийн үйлчилгээний түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэхэд техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүй ч бусад дагалдах шинжилгээнүүдийг заавал хийсэн байх шаардлагатай. Харин нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн түншлэлийн төслүүдэд бүгдэд нь техник эдийн засгийн үндэслэл хийнэ” хэмээн хариулав. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Пүрэвдаваа 2026 оны татварын жилд 1.0 сая төгрөг хүртэлх худалдан авалтад 50 хувь, 1.0 сая төгрөгөөс дээш худалдан авалтад 20 хувийн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг буцаан олгох төслийг өргөн мэдүүлэхдээ Засгийн газар эдийн засгийн тооцооллыг хийсэн байж таарна. Гэтэл ажлын хэсэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын буцаан олголтын хэрэгжих хугацааг хойшлуулж, хуулийг 2026 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдүүлэхээр шийдвэл зөрчил үүсэх эсэхийг лавлав. Сангийн сайд Б.Жавхлан Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар нь аж ахуйн нэгжийнх бус хэрэглэгчийн татвар юм. Гэтэл нэмэгдсэн өртгийн албан татвар аж ахуйн нэгжүүдэд дарамт болоод байгаа нь систем болохгүй байна гэсэн үг. Тийм учраас өөрчлөлтийг 2026 онд эхлүүлье гээд хуулийн төслийг өргөн барьсан. Энэ удаагийн өөрчлөлт нь хэрэглэгч рүүгээ чиглэсэн. Уг татвар нь бага хэрэглээтэйд их дарамттай, хэрэглээ өндөртэй хүмүүст бага дарамттай байдаг тул хувь хэмжээг нь жигдлэх боломжгүй. Иймд хэрэглээ багатайд нь хөнгөлөлт үзүүлэх хэлбэрээр төслийг боловсруулсан хэмээн тайлбарлалаа. Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон Засгийн газрын үнэт цаас гаргах эрх олгох тухай, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаарх зарчмын зөрүүтэй 15 саналын томьёоллын санал хураалтыг маргаашийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэхээр боллоо. Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ нарын 33 гишүүнээс 2025 оны 10 дугаар сарын 06-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Монгол Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн хуралдаанаараа тогтоолын төслийг хэлэлцсэн байна. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай танилцуулсан. Төсөл санаачлагч нь Тавантолгойн бүлэг ордод хамаарах MV-011952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг эзэмшигч хуулийн этгээдийн оруулсан хөрөнгө оруулалт, олборлосон нүүрс, үйл ажиллагаа, мөнгөн урсгалд дүн шинжилгээ хийх, Тавантолгойн бүлэг ордоос олборлосон нүүрстэй холбогдуулж байгуулсан оффтейк гэрээнүүд холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн эсэхэд дүн шинжилгээ хийж, иргэдийн мэдэх эрхийг хангах зорилгоор “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл боловсруулжээ. Байнгын хорооны хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын хяналт, шалгалтын тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.4 дэх хэсгийг баримтлан тогтоолын төслийн сэдэв, хүрээ хязгаар Монгол Улсын Үндсэн хуульд харшилсан эсэх талаар санал хураалт явуулах үед хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх буюу 72.2 хувь нь “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” тогтоолын төслийн тусгай шалгалтын сэдэв, хүрээ хязгаар нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд нийцсэн гэж үзэж, тогтоолын төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэхийг дэмжсэн гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай санал, дүгнэлтдээ дурдав. Ингээд ажлын цаг дууссан тул тогтоолын төслийн талаарх гишүүдийн асуулт, хариулт, саналыг маргаашийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэхээр болов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ТБХ:Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийв

11 / 05 0 сэтгэгдэл 0 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.11.05/ хуралдаан 15 цаг 40 минутад үргэлжилж, Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийлээ. Хуулийн төслүүдийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Сангийн сайд Б.Жавхлан танилцуулсан. Тэрбээр 2026 оны төсвийн төслийг “Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр” болон “Монгол Улсын хөгжлийн 2026 оны төлөвлөгөө”-тэй уялдуулан боловсруулсныг онцлоод төсвийн төсөлд туссан онцлох арга хэмжээг танилцуулав. Тухайлбал, төсвийн урсгал зардал нь өмнөх оноос 585.9 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Үүнд хууль, тогтоомжид заасны дагуу тэтгэврийн хэмжээг жил бүр инфляцын түвшинтэй уялдуулж нэмэхэд 378.0 тэрбум төгрөг, хүүхэд, ахмад настны тооны өсөлтөөс шалтгаалсан халамжийн зардалд 45.3 тэрбум төгрөг, сурагчийн тооны өсөлттэй холбоотой боловсролын салбарын зардалд 81.2 тэрбум төгрөг, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор улсын төсвөөс хариуцах эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл болон тусламж, үйлчилгээний зардалд 79.0 тэрбум төгрөг зэрэг зайлшгүй нэмэгдэх зардлууд нөлөөлсөн гэж байлаа. Мөн улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг хуульд заасны дагуу 2025 оны гуравдугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн иргэдээс санал авч, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэл, салбар яамны түвшинд үе шаттайгаар төлөвлөсөн. “Төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын цахим систем”-ээр нийт 14.4 их наяд төгрөгийн санхүүжих дүн бүхий 1712 төслийн санал хүлээн авснаас холбогдох шалгуур үзүүлэлт, зарчим, бодлогыг харгалзан эрэмбэлж, 579 төсөл, арга хэмжээнд 3 их наяд 267.3 тэрбум төгрөгийг санхүүжүүлэхээр төсвийн төсөлд тусгасан гэв. Засгийн газрын өрийн хувьд Улсын Их Хурлаас 2025 оны тавдугаар сарын 30-ны өдөр баталсан Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2026-2028 оны стратегийн баримт бичгийн зорилт, арга хэмжээг мөрдөн ажиллах бөгөөд 2026 онд Засгийн газрын гадаад зээлийн хөрөнгөөр тэргүүлэх ач холбогдол бүхий төсөл, хөтөлбөрүүдийг тэргүүн ээлжинд хэрэгжүүлэх, нэг тэрбум ам.доллар хүртэлх Засгийн газрын өрийн баталгаа гаргах, аймаг, нийслэлийн үнэт цаасыг зохистой хэмжээнд арилжаалах, дотоод үнэт цаасны зах зээлийг дэмжиж, суурь хүүг тогтоох зорилгоор 562 тэрбум төгрөгийн дотоод үнэт цаас гаргах, дахин санхүүжүүлэх зорилгоор нэг тэрбум ам.доллар хүртэл гадаад үнэт цаас арилжаалахаар төсвийн төсөлд тусгасан байна. Үндэсний баялгийн сангийн хувьд “Алсын хараа-2050” урт хугацааны хөгжлийн бодлогын 4.6-д заасан зорилтыг хангах хүрээнд Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг 2024 оны 4 дүгээр сарын 19-ний өдөр баталж, хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхэлснээс хойш жил гаруйн хугацаа өнгөрөөд байна. Газрын хэвлий дэх байгалийн баялгийг ирээдүй хойч үеийн иргэдэд тэгш, шударга хүртээх зорилгоор ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрөөс Ирээдүйн өв санд хуримтлал бүрдүүлж ирсэн бөгөөд түүхэндээ анх удаа хөрөнгө оруулалтын өгөөжөөр тус сангийн хөрөнгийг арвижуулаад байна. Ингэснээр Үндэсний баялгийн сангийн төрөлжсөн сангуудын хуримтлал 5,509.5 тэрбум төгрөгт хүрээд байгаа бол ирэх онд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлогоос 2 их наяд 186.9 тэрбум төгрөгийг Ирээдүйн өв санд, уул уурхайн салбарын төрийн өмчит хуулийн этгээдийн төрийн эзэмшлийн 34 хүртэлх хувьд ногдох ногдол ашгийн орлогоос 372.9 тэрбум төгрөгийн орлогыг Хуримтлалын санд төвлөрүүлэхээр Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн төсөлд тусгаад байгааг Сангийн сайд Б.Жавхлан танилцуулгадаа онцолсон. Монгол Улсын 2026 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого 31.6 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн суурь зарлага 29.6 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн суурь тэнцэл 2.0 их наяд төгрөгийн ашигтай буюу дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ)-ий 2.0 хувь байж, төсвийн тусгай шаардлагуудыг бүрэн хангахаар байна гэж байлаа. Хуулийн төсөл болон аудитын дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, үг хэлэв. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар эмч, эмнэлгийн байгууллагууд ажил хаяхаар болсноо эхнээсээ мэдэгдэж буйг дурдаад төсвийн төсөлд энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэж буй талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг ирэх жилийн төсөв иргэд рүү чиглэсэн ажлын байр бий болгох, бизнесийг дэмжих, хувийн хэвшилд бизнесийн орон зай гаргаж өгөх чиглэлд ямар асуудал тусгагдсан, төрийн албан хаагчдын нэг удаагийн тэтгэмжийг он дамнуулан олгоно гэсэн асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэсэн талаар тодруулж, хариулт авсан. Сангийн сайд Б.Жавхлан, 2026 оны төсвийг өргөн барьсан төслөөсөө нэг төгрөг ч хасах боломжгүй. Өргөн барьсан төсөл нь 2026 оны жилийн төлөвлөгөөг биелүүлэхэд зориулсан төсвийн орлого, зардал байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хөгжлийн төлөвлөгөөнд өөрчлөлт оруулж байж төсвийн зардал хөдөлнө. Төсөв өргөн барьснаас хойш цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжтэй холбоотой асуудлыг Улсын Их Хурлаар ярьж байна. Хий хоосон зардал гэж байхгүй. Гагцхүү төсвийн ерөнхийлөн захирагч бүр 2026 онд хүрэх төлөвлөгөөнөөсөө 10 хувиар хойшоо ухарч байж, цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийн нэмэгдлүүд гарч ирж байгаа хэмээн хариулж байлаа. Дараа нь хуулийн төслүүдийг Байнгын хороо болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Х.Ганхуяг танилцуулав. Тэрбээр, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны аравдугаар сарын 22-ны өдрийн 22 дугаар тогтоолоор Улсын Их Хурлын гишүүн, Төсвийн байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягаар ахлуулан есөн гишүүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулсныг дурдлаа. Ажлын хэсэг 2025 оны аравдугаар сарын 29,30,31, арваннэгдүгээр сарын 4,5-ны өдрүүдэд нийт таван удаа хуралдаж, Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн төсөлд тооцоолол хийж ажиллан, асуудлыг хэлэлцэж, олонхын саналаар шийдвэрлэж, тодорхой саналуудыг бэлтгэсэн гэв. Тухайлбал, зардал бууруулах чиглэлээр төсвийн төсөлд тусгагдсан урсгал зардалд дүн шинжилгээ хийж, үүнд үндэслэн нийслэл, орон нутгийн төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 6.0 хувиар, бусад төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 12.8 хувиар бууруулах, төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын зарим урсгал зардлыг 2025 оны түвшинд барих, тэвчиж болох зарим зардлуудыг хойшлуулах, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хувьд улсын хөгжлийн жилийн төлөвлөгөөтэйгөө уялдаагүй зарим төслүүдийг хасах, 2027 он болон дараа онууд руу шилжих төслүүдийн санхүүжилтийг тодорхой хувиар бууруулах, зарим салбарын тоног төхөөрөмжийн зардлыг 50 хувиар бууруулах, НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын барилга, байгууламжийн санхүүжилтийг бууруулах зэрэг зарчмыг баримталсан гэж байлаа. Харин зардал нэмэгдүүлэх чиглэлээр урсгал зардлын гүйцэтгэлийн санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх, эмч, эмнэлгийн байгууллагад ажиллагсдын цалин, төрийн өмчийн эрдэм шинжилгээний байгууллагын ажилчдын цалин болон өндөр насны тэтгэвэр, халамжийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхээр санал оруулж байна. Түүнчлэн ажлын хэсэгт Улсын Их Хурлын гишүүд, төрийн болон төрийн бус байгууллагаас албан бичгээр ирүүлсэн санал тус бүрийг судалж, хуралдаанаар хэлэлцсэнийг онцолсон. Ингээд Төсвийн байнгын хорооны тогтоолоор байгуулагдсан ажлын хэсэг, Байнгын хороод, Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хороо болон Улсын Их Хурлын гишүүдээс Монгол Улсын 2026 оны төсвийн төсөлтэй холбогдуулан ирүүлсэн зарчмын зөрүүтэй саналын томьёолол бүрээр санал хураалт явууллаа. Тодруулбал, Ажлын хэсгээс төсвийн зарлагын хэмжээг нэмэгдүүлэхгүйгээр төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын төсвийн багцад тусгагдсан урсгал болон хөрөнгө оруулалтын зардалд зохицуулалт хийсэн саналуудыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх тус тус дэмжсэн. Мөн төсвийн тэнцэлд нөлөөлөхгүй зохицуулалтын саналууд болон төсвийн захирагч хооронд шилжүүлэх, хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээний нэр өөрчлөхтэй холбоотой Ажлын хэсгээс гаргасан саналуудыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ЭЗБХ: “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг дэмжив

11 / 05 0 сэтгэгдэл 0 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооны өнөөдрийн (2025.11.05) хуралдаан 16 цаг 33 минутад, гишүүдийн 53.1 хувийн ирцтэй эхэлж, Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ нарын 33 гишүүнээс 2025 оны 10 дугаар сарын 06-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Төсөл санаачлагчийн илтгэлийг Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ танилцууллаа. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Зургадугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “… Монгол Улсын иргэдэд өмчлүүлснээс бусад газар, түүнчлэн газрын хэвлий, түүний баялаг, ой, усны нөөц, ан амьтан, төрийн нийтийн өмч мөн” хэмээн заасан байдаг. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордыг ашиглахдаа байгалийн баялаг ард түмний мэдэлд байх зарчимд нийцүүлэн, түүний үр өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдож байх эрх зүйн үндсийг хуулиар тогтоохоор зохицуулсан бөгөөд гагцхүү Улсын Их Хурал бүх ард түмнийг төлөөлөн байгалийн баялаг, стратегийн ордуудыг захиран зарцуулах онцгой эрхтэй хэмээн хуульчилсан гэдгийг төсөл санаачлагч илтгэлдээ дурдав . Таван толгойн чулуун нүүрсний ордын хайгуулыг БНМАУ 1940-1990 он хүртэл 50 жилийн хугацаанд улсын төсвөөс санхүүжүүлсээр ирсэн бөгөөд тус ордын бүрэлдэхүүн болох "Ухаа худаг"-ийн хэсгийг У лсын Их Хурлаар хэлэлцүүлэлгүй шийдвэрлэсэн эсэх тал аар дүгнэлт гаргаж , баримт бичгүүдийг нотлон шинжилж , иргэдийн мэдэх эрхийг хангах зорилгоор Монгол Улсын Ү ндсэн хуулийн Хорин найм дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Хуулийн биелэлтийг хангахтай холбоотой нийтийн ашиг сонирхлыг хөндсөн тодорхой асуудлаар Улсын Их Хурлын нийт гишүүний дөрөвний нэгээс доошгүй нь хянан шалгах түр хороо байгуулах санал тавибал Улсын Их Хурал цөөнхийн төлөөллийг оролцуулан уг хороог байгуулна” гэж заасныг үндэслэн 33 гишүүн тогтоолын төслийг санаачлан, өргөн мэдүүлжээ. Хянан шалгах түр хорооноос Таван толгой н бүлэг ордод хамаарах тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн ашиглалт Монгол Улсын хууль тогтоомжид нийцэж байгаа эсэх , холбогдох баримт бичиг үйл ажиллагаанд Монгол У лсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн дагуу хяналт шалгалт хийснээр стратегийн ач холбогдол бүхий Таван толгойн бүлэг ордтой холбогдуулж олон нийтийн мэдэх эрх хангагдаж , иргэд Таван толгой н бүлэг орд од хам аарах тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн ашиглалт , эдийн засгийн үр өгөөж , нөөцийн талаар бодит мэдээлэлтэй болно хэмээн үз жээ. Төсөл санаачлагчийн илтгэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүү н Б.Уянга, Ч.Лодойсамбуу нар асуулт асууж, байр сууриа илэрхийлсэн. Таван толгойн бүлэг ордын Энержи Ресурс компанийн эзэмшиж байгаа "Ухаа худаг"- ийн хэсгийн тусгай зөвшөөрөл нь 2006 онд Ашигт малтмалын тухай хууль шинэч лэгдэхээс өмнө олгогдсон буюу асуудал байхгүй гэдэг аудитын дүгнэлт 2012 онд гарсан байгааг Б.Уянга гишүүн хэлээд, х янан шалгах түр хороо ны тусгай шалгалтын сэдвийн хүрээ өмнө нь хянан шалгагдсан асуудлуудаар дахин шалгахаар, давхардсан гэж үзэж байгаа тул төслийг дэмжихгүй байгаагаа илэрхийлэв. " Ухаа худ аг"- ийн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой хянан шалгах түр хороо байгуулахыг дэмжиж б уйгаа Ч.Лодойсамбуу гишүүн илэрхийлээд тусгай шалгалтын сэдвийн хүрээтэй холбоотой тодруулга хийж, төсөл санаачлагч болон Байнгын хорооны даргаас хариулт авсан. Ийнхүү гишүүд асуулт асууж, тодруулга хийсний дараа Байнгын хорооны дарга Р.Сэддорж нам , эвслийн бүлгүүдээс хянан шалгах түр хороо ны бүрэлдэхүүнд ажиллуулахаар ирүүлсэн нэрсийг, эдгээр гишүүн нь тухайн асуудлын хүрээнд ашиг сонирхлын зөрчилгүй бол охыг тэмдэглээд, Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг уншиж танилцууллаа. Улсын Их Хурлын 2007 оны 27 дугаар тогтоолоор стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод хамруулсан Тавантолгойн нүүрсний бүлэг ордод хамаарах MV-011952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн ашиглалтын үйл ажиллагаатай холбогдуулж хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулах, иргэдийн мэдэх эрхийг хангах зорилгоор хянан шалгах түр хорооны тусгай шалгалтын сэдвийг “Тавантолгойн чулуун нүүрсний бүлэг ордод хамаарах MV-011952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг ашиглах үйл ажиллагаа, олборлосон нүүрстэй холбогдуулж байгуулсан оффтейк гэрээнүүд Монгол Улсын хууль тогтоомжид нийцэж байгаа эсэх, холбогдох баримт бичиг, үйл ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх” -ээр төсөлд тусгажээ. Улсын Их Хурлын хянан шалгах түр хорооны тусгай шалгалтын хүрээ хязгаарыг мөн тусгасан байна. Тодруулбал, Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутаг дэвсгэрт байрлах Тавантолгойн чулуун нүүрсний бүлэг ордод хамаарах MV-011952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг ашиглах үйл ажиллагаа нь холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн эсэхийг шалгаж, дүгнэлт гаргах аар төсөлд тусгажээ. Мөн с тратегийн ач холбогдол бүхий Тавантолгойн чулуун нүүрсний бүлэг ордоос олборлосон нүүрстэй холбогдуулж байгуулсан оффтейк гэрээнүүд холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн эсэхийг хянан шалгах аар төсөлд тусгасныг Р.Сэддорж дарга танилцуулав. Түүнчлэн Ашигт малтмалын тухай хууль, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах хүрээнд Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутаг дэвсгэрт байрлах стратегийн ач холбогдол бүхий Тавантолгойн чулуун нүүрсний бүлэг ордод хамаарах MV-01 1952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг эзэмшигч хуулийн этгээдийн оруулсан хөрөнгө оруулалт, олборлосон нүүрс, үйл ажиллагаа, мөнгөн урсгалд дүн шинжилгээ хийх ээр тусгай шалгалтын хүрээ хязгаарыг тогтоох нь зүйтэй хэмээн үзсэн байна. Улсын Их Хурлын хянан шалгах түр хорооны бүрэлдэхүүнд олонхыг төлөөлж Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан, Н.Алтаншагай, М.Ганхүлэг, Л.Оюун-Эрдэнэ, П.Сайнзориг, Ц.Сандаг-Очир, О.Саранчулуун, С.Эрдэнэбат нар, цөөнхийг төлөөлж Улсын Их Хурлын гишүүн О.Алтангэрэл, Ж.Баясгалан, Р.Батболд, Л.Мөнхбаясгалан, А.Ундраа, Л.Энхнасан, Р.Эрдэнэбүрэн нар ажиллах юм байна. Тусгай шалгалтыг иж бүрэн хэрэгжүүлж, тайлан, санал, дүгнэлтийг Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.7 дахь хэсэгт заасан хугацаанд Улсын Их Хуралд танилцуулахыг хянан шалгах түр хороонд даалгахаар төсөлд тусгасныг Р.Сэддорж дарга Байнгын хорооны хуралдаанд танилцууллаа. Үргэлжлүүлэн хя нан шалгах түр хорооны тусгай шалгалтын сэдэв, хүрээ, хязгаар Монгол Улсын Үндсэн хуульд нийцсэн гэж үзэж , холбогдох Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэхийг дэмж их эсэхээр санал хураалт явуулсан. Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх буюу 72 . 2 хувь нь дэмж сэн тул Байнгын хорооны хороон ы санал , дүгнэлтийг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай Монгол, Казахстаны Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийг соёрхон баталлаа

11 / 05 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын чуулган ы өнөөдөр (2025.11. 05 )-ийн нэгдсэн хуралдаанаар Улсын Их Хурлын дэд даргыг огцруулах болон сонгох тухай асуудлуудыг хэлэлцэхээр товлоод байсан юм. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2025 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн 08 дугаар дүгнэлт, Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн 2025 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн ээлжит бус хуралдааны шийдвэр, Хууль зүйн болон Төрийн байгуулалтын байнгын хороодын өнөөдрийн хуралдааны танилцуулгуудыг харгалзан, Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.2 дахь хэсгийг үндэслэн Улсын Их Хурлын дэд дарга Х.Булгантуяаг дэд даргын албан тушаалаас огцруулах санал оруулж буйгаа Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ж.Батжаргал чуулганы нэгдсэн хуралдааны эхэнд танилцууллаа. Харин Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин тус бүлгийн өчигдрийн буюу ээлжит бус 2025 оны 11 дугаар сарын 04-ний өдрийн ээлжит бус хуралдааны Үндсэн хуулийн цэцийн 08 дугаар дүгнэлтийг Улсын Их Хурал хүлээн авах ёстой гэсэн шийдвэрийг танилцуулаад, Улсын Их Хурлын 2025 оны 95 дугаар тогтоолыг хэрхэх тухай хэлэлцэх зэргээр Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөхтэй холбоотой ажлуудыг хийгээгүй байгаа тул бүлгээрээ дахин ярилцах шаардлагын үүднээс энэхүү хэлэлцэж буй асуудлаар таван өдрийн завсарлага авах санал гаргав. Нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэхээр товлогдсон асуудал нь зөвхөн Улсын Их Хурлын дэд даргыг огцруулах, сонгох асуудал бөгөөд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 24 дүгээр зүйл, Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлд заасны дагуу энэ асуудалд нь Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн бүрэн эрхийн асуудал тул хэлэлцэн, дэмжиж шийдвэрлэхийг тус бүлгийн дарга Ж.Батжаргал хүссэн юм. Гэвч чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалан явуулсан Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдорж Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлд заасныг үндэслэн Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлэгт хэлэлцэж буй асуудлаар таван хоногийн завсарлага өглөө. Ийнхүү эхний асуудал буюу Улсын Их Хурлын дэд даргыг огцруулах тухай асуудлаар АН-ын бүлэг завсарлага авсан тул дараагийн буюу Улсын Их Хурлын дэд даргыг сонгох тухай асуудлыг хойшлууллаа. Мөн эдгээр асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэсний үндсэн дээр үргэлжлүүлэн хэлэлцэх байсан “Улсын Их Хурлын даргын үүрэг гүйцэтгүүлэх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн хэлэлцүүлгийг хойшлуулав. Ингээд Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Засгийн газар хоорондын Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг явуулав. Хууль санаачлагчийн илтгэлийг Засгийн газрын гишүүн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир, хуулийн төслийн талаарх Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны санал дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Жангабыл нар танилцуулав. Хоёр улсын Засгийн газар хоорондын “Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээр”-ийг соёрхон баталж, хэрэгжүүлснээр иргэд Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Казахстан Улсад ажилласан, шимтгэл төлсөн хугацаагаа нэгтгэн тооцуулж, өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох, мөн хоёр улсаас хуримтлалын тэтгэврийг тогтоолгон авах боломж бүрдэж нийгмийн хамгааллын баталгаа сайжрах юм. Хуулийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэболд, Э.Болормаа, С.Зулпхар, Б.Бейсен, А.Ариунзаяа, М.Мандхай, Д.Бум-Очир, П.Сайнзориг, Д.Ганбат, Ц.Туваан нар асуулт асууж, үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүд энэ төрлийн хэлэлцээрийг ямар улсуудтай байгуулсан болон цаашид ямар улсуудтай байгуулахаар ажиллаж байгаа, зарим хэлэлцээрийг шинэчлэн байгуулах, мөн хилийн чанадад ажиллаж, амьдарч байгаа монгол иргэдийн бүртгэл, судалгааг боловсронгуй болгож, нийгмийн баталгааг хангах, Монгол Улсын нийгмийн даатгалын тогтолцоог олон улсын жишигт хүргэх, шударга ёсонд нийцүүлэх, тэтгэврийн шинэчлэлийг эрчимжүүлэх, холбогдох хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх, хэлэлцээр байгуулж байгаа улсуудын нийгмийн даатгал, тэтгэврийн тогтолцоог Монгол Улсын тэтгэврийн тогтолцоотой харилцан нийцүүлэх, тэтгэвэр тооцох аргачлалыг иргэдэд ашигтайгаар боловсруулж хэрэглэх, монголчууд олноороо ажиллаж, амьдардаг улс орнуудтай энэ төрлийн хэлэлцээр байгуулах ажлыг эрчимжүүлэх зэрэг олон талын асуудлаар байр сууриа илэрхийлэн үг хэлж, хуулийн төслийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэв. Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай талаар санал хураалт явуулахад Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ. Улсын Их Хурлын гишүүдийн олонх дэмжсэн тул Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Засгийн газар хоорондын Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хууль батлагдсанд тооцов гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Г.БАТБЯМБА: "ШИНЭ ТЭНГЭР, ГАЗАР" ШАШНЫ УРСГАЛД ЭЭЖ МААНЬ ЭЛСЭЭД ХОЁР ЖИЛИЙН ДАРАА АМИА АЛДСАН

11 / 04 0 сэтгэгдэл 939 үзсэнe

Шинэ тэнгэр, газар” шашны урсгалаас болж хохироод буй нэгэн гэр бүлийн гишүүд мэдээлэл хийлээ. Тэдний ээж энэхүү шашны урсгалд элсэж, хоёр жилийн дараа сүм дээрээ илтгэл тавьж байх үедээ нас барсан байна. Энэ талаар том хүү Г.Батбямба “Монгол сүм нэртэй “Шинэ тэнгэр, газар” шашны урсгалд ээж маань элсээд хоёр жилийн дараа амь насаа алдлаа. Ээжийнхээ 49 хоногийг өнгөрөөгөөд энэхүү хэвлэлийн хурлыг хийж байна. Ээж маань 2024 оны нэгдүгээр сараас энэ сүмд явж эхэлсэн. Анхандаа сэтгэл зүйн сургалтад явж байна гэдэг байсан. Нийгэмд сайн үйлс хийдэг хувь хүний хөгжлийн сургалт гэсэн. Гурван сарын дараагаас намайг сургалтад явахыг хүссэн. Ингээд би очиж үзэхэд сүмийн үйл ажиллагаа эрхэлж байсан.Тиймээс би сүмд явахгүй гэдгээ хэлэхэд уурлаж, худлаа ярих болсон. Сүүлдээ ээжийн минь зан ааш өөрчлөгдөж, намайг сатаны сүнстэй гэж хараах болсон. Ийм байдалтай явсаар есдүгээр сарын 16-ны өдрийн 12 цагт сүм дээрээ илтгэл тавьж байгаад амиа алдсан. Тиймээс нэг ч гэсэн гэр бүл элэг бүтэн байж, бидний үзсэн энэ зүйлийг битгий үзээсэй, энэ урсалд битгий ороосой гэж сэрэмжлүүлж байна” гэсэн юм. Тус сургалт нь библи судлал, хувь хүний хөгжлийн сургалт хэмээн хүмүүсийг элсүүлдэг байна. Мөн элсэн орсон хүмүүсээ заавал доороо хүн элсүүл гэж шахдаг гэнэ. Ингээд тэд гудамжинд яваа настай хүмүүсийг онилж, элсүүлдэг байна. Ингээд зогсохгүй орлогынх нь 10 хувийг татвар болгон авдаг аж. Монголчууд бид шашин шүтэх, эс шүтэх эрхтэй сонголт дээрээ анхаарах хэрэгтэй хэмээн тэд хэлж байлаа.

ФҮЛХЭМ КЛУБ ГЭРЭЭНИЙ ҮЙЛДЭГДЭЛ ТӨЛБӨРӨӨ ӨГӨӨГҮЙ ГЭХ ШАЛТГААНААР МАНАЙ ЗАСГИЙН ГАЗРЫГ АРБИТРЫН ШҮҮХЭД ӨГЧЭЭ

11 / 04 0 сэтгэгдэл 310 үзсэнe

Соёлын сайд асан Ч.Номин Английн Премьер лигийн Фүлхэм клубтэй 2024 оны зургаадугаар сараас хамтын ажиллагаагаа эхлүүлж байв. Гэвч тус клубийн зүгээс гэрээний үлдэгдэл төлбөр болох 430 гаруй мянган фунт буюу 2 тэрбум төгрөгөө шилжүүлээгүй гэх шалтгаанаар Монгол Улсын Засгийн газрыг арбитрын шүүхэд өгсөн байна. Энэ талаар ССАЖЗ-ын сайд Ч.Ундрам "Английн Премьер лигийн Фүлхэм клуб Манай улсын Засгийн газрыг арбитрын шүүхэд өгсөн талаарх мэдэгдэл ирсэн. Үлдэгдэл төлбөрөө цаг хугацаандаа төлөөгүй гэсэн. Манай зүгээс төсвийн тодотголоор үлдэгдэл санхүүжүүлэлтийн мөнгийг чиг үүргийн дагуу Гадаад харилцааны яам руу шилжүүлсэн. Гэрээ шилжүүлэх болон ажил үүргээ өгч авах, ажлын хэсэг гарах гэх мэт бичиг цаасны ажил явж байгаа. Үүнээс гадна үлдэгдэл төлбөрийг төлөх албатай юу, гэрээнд юу гэж заасныг судлах ажлууд явж байгаа" гэжээ.

УИХ-ЫН ГИШҮҮНИЙ БҮРЭН ЭРХ ДУУСГАВАР БОЛСНЫ ДАРАА 12 САР ОЛГОДОГ МӨНГӨН ТЭТГЭМЖИЙГ ЦУЦЛАХ ЁСТОЙ ГЭЖ ҮЗЭЖ, САНАЛ ДҮГНЭЛТ БОЛОВСРУУЛАХ АЖЛЫН ХЭСЭГ БАЙГУУЛЛАА

11 / 04 0 сэтгэгдэл 604 үзсэнe

Төрийн байгуулалтын байнгын хороо болон Өргөдлийн байнгийн хорооны өнөөдөр /2025.11.04/-ийн хуралдаанаар иргэн Ц.Батболдын нийтийн өргөдлийн цахим системд гаргасан Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.9 дэх хэсэгт “Хэрэв гишүүн бүрэн эрх дуусгавар болсноос хойш ажил эрхлээгүй бол 12 сарын хугацаанд гишүүний үндсэн цалинтай тэнцэх хэмжээний тэтгэмж, бага цалинтай ажилд орсон бол цалингийн зөрүүтэй тэнцэх хэмжээний тэтгэмж, ...олгоно” гэсэн заалтыг хүчингүй болгох өргөдлийг хэлэлцэн, тус асуудлыг судалж, санал дүгнэлт боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгуулах тухай байнгын хорооны тогтоолын төслийг баталлаа. Ажлын хэсгийн ахлагчаар УИХ-ын гишүүн Б.Хэрлэн, ажлын хэсгийн гишүүдээр УИХ- ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ, Х.Баасанжаргал, О.Саранчулуун, С.Зулпхар, Л.Энх-Амгалан, Б.Пунсалмаа, О.Алтангэрэл, Г.Уянгахишиг нар ажиллана. УИХ-ын гишүүнд тэтгэмж олгох тухай хуулийн заалт нь 1997 оноос эхлэн хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд 2006 оны нэмэлт өөрчлөлтөөр тэтгэмж олгох хугацааг 12 сар болгосон байна. Гишүүдийн зүгээс УИХ-ын тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.9 дэх заалтыг хүчингүй болгохыг дэмжиж буйгаа илэрхийлж, өнөөгийн цаг үетэй уялдуулан шинэчлэх шаардлагатай гэв.

АИ-92 АВТОБЕНЗИНИЙ ИМПОРТ, ТЭЭВЭРЛЭЛТИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ

11 / 04 0 сэтгэгдэл 312 үзсэнe

2025 оны 11 дүгээр сарын 4-ний өдрийн байдлаар Монгол Улсын хэмжээнд нийт 92 вагон АИ-92 автобензин байна. Үүнээс нийт 46 вагон нь буулгалтын өртөөнүүдэд байрлаад байна. Үүнд: •Сүхбаатар өртөө – 5 вагон /Толгойт өртөө рүү буулгах зориулалттай/ •Дархан-1 өртөө – 5 вагон •Дархан-2 өртөө – 2 вагон •Рашаант өртөө – 8 вагон •Толгойт өртөө – 12 вагон •Улаанбаатар өртөө – 19 вагон Мөн Сүхбаатар өртөөнөөс хөдлөж, буулгалтын өртөөд рүү чиглэж буй 41 вагон замд байна. •Улаанбаатар өртөө рүү – 2 вагон •Толгойт өртөө рүү – 39 вагон Замын-Үүд өртөөнд 45 вагонцистерн АИ-92 төрлийн автобензин орж ирээд байна.

Ж.ЧИНБҮРЭН, Б.ДЭЛГЭРСАЙХАН НАРТ ЁС ЗҮЙН ХАРИУЦЛАГА ХҮЛЭЭЛГЭХ ХУРЛЫН ИРЦ БҮРДЭЭГҮЙ ТУЛ ХОЙШЛОГДЛОО

11 / 04 0 сэтгэгдэл 540 үзсэнe

Өчигдөр /2025.11.03/ УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо хоёр сайдын ёс зүйн асуудлыг хэлэлцэхээр товлоод байв. Тодруулбал, УИХ-ын гишүүн Д.Ганмаагийн гомдлын дагуу Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэнд, нэр бүхий сэтгүүлчдээс ирүүлсэн гомдлын дагуу Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайханд хариуцлага тооцох асуудлыг хэлэлцэхээр болсон. Гэвч өчигдөр Ёс зүйн дэд хорооны хурлын ирц хүрээгүй тул хурлыг хойшлуулжээ.

ХХНББХ: Амьд явах, эрүүл мэндээ хамгаалуулах хүний эрх хангагдаж буй эсэх тухай Улсын Их Хурлын гишүүний асуулгын хариуг хэлэлцлээ

11 / 04 0 сэтгэгдэл 3 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны өнөөдөр ( 2025.11.04 )-ийн хуралдаанаар Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэболдын Эрүүл мэндийн сайдад хандаж тавьсан асуулгын хариуг хэлэлцэв. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэболд монгол хүн Үндсэн хуулиар баталгаажуулсан амьд явах, эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, орчны бохирдол, байгалийн тэнцэл алдагдахаас хамгаалуулах, мөн эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ авах эрхээ бүрэн баталгаатай эдэлж чадахгүй байна гэж үзэн, энэ талаар Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй бодлого, үйл ажиллагааны тухай асуужээ. Мөн тэрбээр салбарын эрх зүйн шинэчлэл, төсөв санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын нөхцөл байдал, орчны бохирдол, нийгмийн эрүүл мэндтэй холбоотойгоор салбар дундын зохицуулалт, үйл ажиллагааны уялдаа холбоог сайжруулах арга хэмжээ, түүний үр дүнгийн талаар асуулгадаа дурдсан байна. Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн “Алсын хараа 2050” бодлогод 2030 он хүртэлх хугацаанд эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний чанар, гүйцэтгэлд суурилсан санхүүжилтийн тогтолцоотой болох, хүний нөөцийн хангалт, ур чадвар, нийгмийн хамгааллыг сайжруулах, цахим үйлчилгээг өргөжүүлэн үндэсний эрүүл мэндийн мэдээллийн сан бүрдүүлэх, алсын зайн үндэсний сүлжээ бий болгох, эрт илрүүлгийн үндэсний тогтолцоог сайжруулах зорилтыг тавьсан. Тус салбарт гүйцэтгэлд суурилсан санхүүжилтийг нэвтрүүлж, 2021 оноос нэг худалдан авагчийн тогтолцоонд шилжсэнээр тусламж, үйлчилгээний хүртээмж сайжран, даатгуулагчдын санхүүгийн эрсдэл буурсныг Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн мэдээлэв. Улсын төсөв болон Эрүүл мэндийн даатгалын сан ( ЭМДС )-гаас 2020 онд нийт 18.3 сая тохиолдлын тусламж, үйлчилгээг үзүүлж байсан бол гүйцэтгэлийн санхүүжилтэд шилжсэний үр дүнд 2024 он гэхэд энэ дүн 43.7 хувиар нэмэгдэж, 26.3 сая тохиолдолд үзүүлсэн тусламж, үйлчилгээг ЭМДС-гаас санхүүжүүлжээ. Мөн тусламж, үйлчилгээний зардлыг жилд 2.0 сая төгрөгөөр хязгаарлаж байсныг халж, 2024 онд ЭМДС-гийн санхүүжилтээр нэг хүн дээд тал нь 203 сая төгрөгийн тусламж үйлчилгээ авсан байна. Даатгалаас үзүүлэх эмийн үнийн хөнгөлтийн хувь хэмжээг нэмэгдүүлснээр энэ зардал сүүлийн таван жилд 3.3 дахин өсжээ. Гадаад улсад зайлшгүй шаардлагаар эмчлүүлсэн өвчтөний зардалд дэмжлэг үзүүлэхэд Эрүүл мэндийг дэмжих сан ( ЭМДэмС )-гийн хөрөнгийн тодорхой хувийг зарцуулах эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, 5.0 хувийг буцаан олгодог байсныг хүүхдэд 50 хүртэл, насанд хүрэгчдэд 20 хүртэл хувийг нэмэгдүүлжээ. Гэвч гүйцэтгэлээр санхүүжүүлдэг эрүүл мэндийн байгууллагуудад болон ЭМДС-гийн өр төлбөр жил тутам өсөн нэмэгдэж байгаа нь тус салбарт санхүүгийн удирдлага, сахилга бат сул байгааг харуулж байна гэж сайд тэмдэглэсэн юм. Иймд төсвийн сахилга батыг сайжруулах, төрийн өмчийн эмнэлгүүдийн орон тоо үр ашгийн зардлыг бууруулахад нэн түрүүнд анхаарч байгаагаа тэрбээр танилцуулав. Цаашид эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээг үе шаттай нэмэгдүүлэх, ЭМДС-гаас зөвхөн нэн шаардлагатай тусламж үйлчилгээг бүрэн хариуцаж, шаардлагагүйг хумих, урьдчилан сэргийлэх боломжтой зарим өвчлөлийн иргэний төлөх төлбөрийн хэмжээг зохистой түвшинд тогтоох зэргээр санхүүжилтийн хэмжээг нэмэгдүүлэх бодлогыг тодорхойлоод ажиллаж байгаа ажээ. Эрүүл мэндийн сайд мэдээлэлдээ, төрөөс эрүүл мэндийн талаар хэрэгжүүлж буй бодлого арга хэмжээ үр дүнгээ өгч 20 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад монгол хүн 6.5 жилээр урт насалж, эхийн эндэгдлийн түвшин дөрөв дахин, хүүхдийн эндэгдэл хоёр дахин буурч, дэлхийн дунджаас доогуур түвшинд очсон гэдгийг онцлов. Мөн халдварт бус өвчний шинэ тохиолдол нэмэгдэж байгаа ч нас баралт, тухайлбал, зүрх судасны өвчний шалтгаант нас баралт 38 хувиар буурсан нь эрт илрүүлэлт, хяналт сайжирсны үр дүн гэлээ. Харин сүрьеэгийн өвчлөл өндөр хэвээр байна гээд тэрбээр хорт хавдрын шалтгаант нас баралтаар дэлхийд тэргүүлж, оношлолт оройтсоор байгааг дурдсан юм. Халдварт бус өвчин, осол, гэмтэл жилээс жилд нэмэгдэж, өвчлөл болон нас баралт тэргүүлэх шалтгаан болж буйг өгүүлж, цаашид эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг шүтсэн хандлагыг өөрчилж, өвчин эмгэгээс урьдчилан сэргийлэх нийгмийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг бодлогын цөм болгож буйг танилцуулав. Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэнгийн хийсэн мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын их Хурлын гишүүд асуулт асууж, хариулт авав. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат гүйцэтгэлийн санхүүжилт манай улсын нөхцөлд тохирох эсэх, мөн хүний нөөцийн хомсдолыг хэрхэн шийдвэрлэх, ирэх оны нэгдүгээр сараас эмч нарын цалинг 15 хувиар нэмэгдүүлэх дээр нэмж дотоод нөөц боломжоороо өсгөх бололцоотой эсэх, мөн хүүхэд, ахмад настан зэрэг зорилтот даатгуулагчдынхаа эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг төр бүрэн хариуцаж чадаж байгаа эсэх болон эмнэлгүүдийн санхүүгийн удирдлага менежмент ямар байгааг асуусан бол Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа хүн өвдөх юм бол санхүүжилтээ авдаг, хуурамч бичилт хийдэг буруу жишиг бий болж гажсан тул нэг худалдан авагчийн тогтолцоо хэвийн үргэлжлэх боломжгүй гэсэн шүүмжлэл хэлсэн юм. Эрүүл мэндийн үйлчилгээг санхүүжүүлэх ёстой даатгалын санд эмч, эмнэлгийн ажилтны цалин хөлс, урамшууллыг үүрүүлж байгаа нь буруу гэж тэрбээр онцлоод, асуудал хаана байгааг зоригтой дуугарахыг сайдад зөвлөв. Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ганбаатар өмнө ажиллаж байсан Эрүүл мэндийн сайдтай байр суурь зөрчилддөг, байнга шүүмжилдэг байсныг нь сануулж, ажил авснаасаа хойш ямар бодлогын өөрчлөлт хийсэн, түүнээс ямар үр дүн гарсан болон хүлээж байгааг бодитой, хэмжих нэгж, үзүүлэлттэйгээр хэлж өгөхийг хүссэн юм. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Рэгдэл сайдын мэдээлэлд багагүй ололт, амжилт байгааг сайшааж, эрүүл мэндийн даатгалын шинэчлэлтийг хэрхэн төлөвлөж байгаа болон эмийн чанарыг сайжруулах талаар ямар арга хэмжээ авч буйг асууж, хариулт авлаа. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн М.Энхцэцэг эрт илрүүлэг, үзлэгийн үр дүн, хамарсан хүрээ, төсөв зардлын талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Бум-Очир гүйцэтгэлийн санхүүжилтийн нэг зорилго нь хувь хүний төлөх төлбөрийг бууруулах явдал гэдгийг сануулж, энэ хувь хэмжээ хангалттай буурч байгаа, эсэх болон иргэдийн эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлэх байдал ямар түвшинд байгааг, Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун гадаадад эмчлүүлэгчдэд олгох буцаан олголтыг нэмэгдүүлэхдээ хамруулах өвчлөлийн төрөл, оношийг нэмсэн эсэх, мөн эмчилгээний жагсаалтыг баяжуулсан эсэх болон өвчтөнүүдийг гадаадын эмнэлгүүдтэй холбож өгөх үйлчилгээ үзүүлж буй, эсэх, түүнчлэн өөрийн буруугаас өвчилж байгаа хүмүүсийн эмчилгээ, үйлчилгээний зардлыг даатгалын сан хариуцах нь зөв, эсэхийг асууж, хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа гүйцэтгэлд суурилсан санхүүжилтийн тогтолцоог стратегийн худалдан авалт гэж нэрлээд, даатгалын сан дампуурсан, эмнэлгүүд өрийн сүлжээнд орж, өвчтөнүүдээ авч чадахаа байсан, эмч, эмнэлгийн ажилчдын цалин хөлс хангалтгүй, үүнээс болж иргэдэд квот тогтоож эрсдэл үүсгэсэн байдалтай байна гэлээ. Тэрбээр стратегийн худалдан авалтын эцсийн зорилго юу болох, хэрэгжилтэд нь дүн шинжилгээ хийсэн эсэх, энэхүү санхүүжилтийн модель манай улсад тохирч буй эсэхийг асууж, иргэдийн эрүүл мэндээ хамгаалуулах эрх хангалтгүй байна гэдэгтэй санал нийлж байгаа эсэхийг лавласан юм. Асуулга тавьсан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэболд иргэний эрүүл мэнд бол ганцхан эрүүл мэндийн салбарын эрхлэх асуудал биш гэдгийг онцолж, хүн төвтэй стратегийг хэрэгжүүлэхэд тус салбарын хатуу болон зөөлөн дэд бүтцийн нөөц боломж хүрэлцэх эсэхийг асууж, дутагдалтай бол тэдгээрийг бүрэн болгоход ямар хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардагдахыг тодруулав. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Хэрлэн эмчилгээ, үйлчилгээндээ хувь хүнээс төлж буй төлбөрийн хэмжээ хэр буурч буйг, салбарын хэмжээнд жилд 26.3 сая тусламж, үйлчилгээ үзүүлж буй нь Монгол Улсын нийт хүн амд толгой дараалан 7-8 удаа үйлчилсэнтэй тэнцэхүйц байгаад дүгнэлт хийсэн эсэхийг асууж, хариулт авсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бейсен санхүүжилтийн тогтолцооны гажуудлыг хэрхэн засахыг асууж, даатгалын нэхэмжлэлийн шалгуурыг хурц, архаг, төлөвлөгөөт эмчилгээ гэсэн ангиллаар тогтоож буй нь амьдралгүй болохыг дурдан, 2017 онд батлагдсан эрүүл мэндийн байгууллагуудын бүтэц, орон тоог шинэчлэх цаг болсныг санууллаа. Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултад өгсөн хариултдаа Эрүү мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн КОВИД19 цар тахлын үед тус салбар асар их ачаалал үүрч, тэр хэрээр эмч, сувилагчдын тоо, цалин, санхүүжилт ч ихээхэн тэлснийг дурдаж, цалингийн доод хэмжээг сүүлийн таван жилийн хугацаанд 38-93 хувиар нэмсэн талаар танилцуулав. А нхан шатлалын, ялангуяа хөдөө орон нутгийн эмч, эмнэлгийн ажилчдад олгох орон нутгийн нэмэгдлийн хувь хэмжээг өсгөж, суманд 40 хувь, аймаг, нийслэлийн алслагдсан дүүрэгт 20 хувийн нэмэгдэл олгож байна. Түүнчлэн гүйцэтгэлийн санхүүжилтээр эрүүл мэндийн байгууллагуудын орлого нэмэгдэж, цалин, урамшууллыг өсгөхөд зарцуулж буйг тэрбээр дурдав. Хэдийгээр сувилагчаар суралцах оюутны сургалтын төлбөрийг төрөөс 70-100 хувь дааж байгаа ч 10 000 хүнд ногдох сувилагчийн тоо эмчийн тооноос бага болоод байна. Ялангуяа нийслэлд сувилагчийн хүрэлцээ хангалтгүй болоод байгааг Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн танилцууллаа. Мэдээлэл солилцооны Health-ESB системд эмнэлгүүдийг холбож, ХУР системээр иргэдэд үйлчлэх болсноор чирэгдэл ихээхэн багассан бөгөөд эмийн жор, дүрс оношилгооны дүгнэлт, лабораторийн шинжилгээний хариу, хүүхдийн урьдчилан сэргийлэх тарилгын гэрчилгээ, амбулаториор эмчлүүлэгчийн карт, жирэмсэн эмэгтэйн хяналтын хөтөч карт, эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн дэвтэр зэргийг бүрэн цахимжуулсан байна. Эдгээртэй холбоотой мэдээллийг E-Mongolia платформоор авах боломжийг бий болгожээ. Мөн дүрс оношилгооны мэдээллийг архивлах, дамжуулах систем (PACS)-д 21 аймгийн эмнэлгийг холбосноор энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар улсын хэмжээнд нийт 2 098 дүрс оношилгоонд дүгнэлт хийжээ. Зүрх судасны салбарт телемедицины (mnCardio) програмыг ашиглан сүүлийн таван жилийн хугацаанд давхардсан тоогоор 104,526 иргэнд эмчийн үзлэг, 1 188 удаагийн ЭХО үзлэг хийж, эмч нарын цахим зөвлөгөөнийг 964 удаа зохион байгуулсан байна. Эмийн бүртгэл, мэдээллийн системийг Гааль, татварын системтэй холбож, эмийн үнийг хэрэглэгчийн гар дээр очих хүртэлх бүх үе шатанд хянах, ил тод болгох ажлыг хийж байгаа ажээ. ЭМДС-аас үнийн хөнгөлөлт үзүүлэх эмийн нэр төрөл, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх бодлого хэрэгжүүлж, хөнгөлөлтийн хувь хэмжээг нэр төрлөөс хамааран 50-70 хувьд хүргэн, тархины саажилт, хүүхдийн уналт таталтын эсрэг эмийн үнийг 100 хувь хөнгөлдөг болсон байна. Эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс засал хийлгэхэд даатгуулачг хувиасаа 6-28 сая төгрөг төлдөг байсныг 2023 оноос 1-5 сая төгрөг болгон 3-6 дахин бууруулж, бусад зардлыг төлж байгаа аж. Гепатитын D вирусын халдвартай өвчтөнүүдийг АНУ-ын Гилеад Сайэнсис Инк компанийн Булевиртид (Хепклудекс) эмийн эмчилгээнд хамруулж, энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 178 өвчтөний эмчилгээнд 13.3 тэрбум төгрөг зарцуулсан дүнтэй байна. Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, хариулт авсны дараа асуулга тавьсан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэболд үг хэлэв. Тэрбээр Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт дөрвөн жилийн хугацаанд Монгол улсын хөгжлийг 11 хэмжих нэгжээр ахиулах зорилт дэвшүүлснийг болон хүний хөгжлийн индексийг хоёр оронтой тоо руу оруулахаар тусгасныг сануулж, өнөөдрийн байдлаар Монгол Улс хүний хөгжлийн индексээрээ 104 дүгээр байрт явааг анхааруулав. Улсын Их Хурлын Хүний эрхийн дэд хороонд эмчилгээний зардал, хандив хүссэн захидал, хүсэлт маш их ирж буйг тэрбээр дурдаад, биднийг том том бодлого ярьж суухад иргэдийн амьдрал ихээхэн хүндэрч, ягтаа тулсан байгааг онцолж, энэ салбарын төсөв санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх, зарцуулалтыг шилэн тунгалаг байлгахад анхаарах шаардлагатай болсныг тэмдэглэв. Үүний дараа Байнгын хорооны хуралдаанд Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Н.Учрал хууль, тогтоолоор үүрэг чиглэл болгосон Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлтийн тайланг танилцууллаа. Засгийн газрын хяналт шинжилгээ үнэлгээний мэдээллийн цахим системд Монгол Улсын 79 хуулийн 263, Улсын Их Хурлын 90 тогтоолын 491 заалт, Байнгын хорооны 69 тогтоолын 290 заалт, нийт 238 шийдвэрийн 1044 заалт бүртгэлтэй байгааг дурдаж, 2025 оны эхний хагас жилийн байдлаар хууль, Улсын Их Хурлын болон Байнгын хорооны шийдвэрийн хэрэгжилт дунджаар 46 хувьтай дүгнэгдсэнийг мэдээлсэн юм. Үүний дотор төрийн захиргааны төв байгууллагуудад шийдвэрийн хэрэгжилт 39-67 хувьтай байгаа бол орон нутгийн захиргааны байгууллагуудад 58-88 хувьтай байна. Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны эрхлэх асуудлын хүрээнд хамаарах 21 хуулийн 94, Улсын Их Хурлын 11 тогтоолын 48, Байнгын хорооны 20 тогтоолын 83, нийт 52 шийдвэрийн 225 заалт дээрх системд бүртгэлтэй байгаагаас 44.0 хувь буюу 99 нь “хэрэгжсэн”, 49.3 хувь буюу 111 нь “хэрэгжээгүй”, 6.7 хувь буюу 15 нь “хэрэгжилтийг тооцох хугацаа болоогүй” гэж дүгнэгдсэн, дунджаар 47.7 хувьтай байгааг Тэргүүн шадар сайд танилцуулж, захиргааны акт батлан хэрэгжүүлэх эрх олгосон хуулийн 47 заалт хэрэгжээгүй байгааг дурдав. Хууль, тогтоолын биелэлтийн талаарх мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Энхнасан, А.Ариунзаяа, Д.Рэгдэл, Д.Ганмаа, Ж.Галбадрах, М.Энхцэцэг нар асуулт асууж, үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүд ЭМДС-гийн менежментийг сайжруулах болон Боловсролын зээлийн сан, ерөнхий боловсролын салбар, хоол үйлдвэрлэл, нийгмийн халамжийн хөтөлбөрүүдтэй холбоотой шийдвэрийн хэрэгжилт хангалтгүй байгаагийн шалтгаан, цаашид ямар арга хэмжээ авах, эрх мэдэл, албан тушаалын давуу байдлын тухай нэгдмэл ойлголт, мөн үүрэг, чиглэл өгсөн Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлтийг тооцож буй аргачлал, шалгуур үзүүлэлт зэрэг зарчмын асуудлуудыг хөндөж байв. Мөн Улсын Их Хурлаас гаргаж байгаа шийдвэрийн хэрэгжих, хэмжих боломжтой байдал, амьдралд нийцэх нийцэл, эрх зүйн болон Үндсэн хуулийн зарчим, хөгжлийн бодлоготой уялдаж байгаа эсэхийг сайтар нягталж, зөв шийдвэр гараж байх нь чухал болохыг онцолж, хүний хөгжлийн индекс, ядуурлын түвшин, орлогын тэгш бус байдлын үзүүлэлт, соёлын өв, цахим хөгжлийг дэмжихтэй холбоотой олон шийдвэрийг биелэлтийн талаар тодруулж нягталлаа. Хууль тогтоомжоор өгсөн үүрэг, чиглэлийг биелүүлэхгүй байгаа албан тушаалтанд хариуцлага тооцох, хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх хяналт, мониторингийг сайжруулах, тайлан, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх журам, үнэлгээ дүгнэлтийн аргачлалыг сайжруулах, Улсын Их Хурлын шийдвэр хэрэгжихгүй байгаагийн шалтгаан, нөхцөлд дүгнэлт хийх зэргийг мөнхүү сануулж, журам, дүрэм баталж мөрдүүлэх тухай заагаад орхичихдог “залхуу” хуулиудыг цэгцлэх шаардлагатайг анхааруулсан юм. Байнгын хорооны дарга Б.Найдалаа хууль, тогтоомжоор өгсөн үүрэг, чиглэлийн биелэлт ердөө 36 хувьтай буюу гурван шийдвэр тутмын нэг нь л биелсэн байгаад онцгой анхаарал хандуулах болсон байна гээд Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дараагийн хуралдаанаар тогтоол, шийдвэрийн хэрэгжилтийг нарийвчлан судалж, үнэлэлт дүгнэлт өгөх ажлын хэсэг байгуулахаар боллоо гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.