“ЭБИ”-ГИЙН ФРАКЦЫН ЗАЛГАМЖЛАГЧ УУ, “БОДЬ”-ИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧ ҮҮ? – С.ЭРДЭНЭБОЛДЫН УЛС ТӨРИЙН ХОЁР ТУЙЛ

11 / 07 0 сэтгэгдэл 293 үзсэнe

Өнөөгийн парламентын гишүүд дунд Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн фракцаас тодорхой нөлөөтэй хэд хэдэн хүн байдгийн нэг нь УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд юм. Тэрээр Ц.Элбэгдоржийн хэвлэлийн төлөөлөгчөөр таван жил ажиллаж, улс төрийн туршлага, арга барилыг нь нэлээд сайн өвлөсөн нэгэн гэдэг. Ц.Элбэгдоржийн улс төрийн “загвар”-ыг даган дуурайж, Харвардын их сургуульд хүртэл суралцсан нь ч үүний илрэл байж болох юм. С.Эрдэнэболд Ц.Элбэгдоржийн дэргэд ажиллаж байх хугацаандаа улс төрийн хүрээнд танигдаж, Ардчилсан нам дотор байр сууриа олж эхэлжээ. Тэрээр 2016 онд Сүхбаатар дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчөөр сонгогдож, дараа жил нь Ардчилсан залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч болсон. 2020 оны УИХ-ын сонгуульд Сүхбаатар дүүрэгт нэр дэвшсэн ч Д.Цогтбаатар, Ц.Мөнх-Оргил, Ц.Мөнхцэцэг нарт ялагдсан. Харин 2024 оны сонгуулиар тойргоо сольж, Төвийн V тойргоос УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон юм. С.Эрдэнэболдын улс төрийн өсөлтөд Ц.Элбэгдоржийн дэмжлэгээс гадна түүний аав Ш.Сүхбаатар ч чухал нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг. Ш.Сүхбаатар нь Төв аймгийн прокуророор ажиллаж байсан гавьяат хуульч бөгөөд Улсын Ерөнхий прокурорын газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайдаар ч ажиллаж байжээ. Одоогоор тэрбээр УИХ-ын гишүүн асан, Элчин сайд Л.Болдын эзэмшдэг “Бодь цамхаг” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар долоо дахь жилдээ ажиллаж байгаа бөгөөд өмнө нь Л.Болдын дүү Л.Болдхуягийн “Бодь констракшн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан байна. Мөн Л.Болдын аавд зориулсан “Сономын Лувсанвандан” нэртэй номыг бичиж, хэвлүүлсэн нь хоёр гэр бүлийн ойр харилцааг илтгэнэ. Ийнхүү С.Эрдэнэболдын улс төрийн замналд Ц.Элбэгдорж, Л.Болд, Ш.Сүхбаатар нарын нөлөө хүчтэй туссан бөгөөд тэрхүү дэмжлэгийн үр дүнд өнөөдөр Төрийн ордонд сууж буй нэгэн хэмээн үзэх хүмүүс бий. С.Эрдэнэболд нь “Марс Си” ХХК-ийг Амарын Мөнхнаст, Батбилэгийн Агваанцэрэн, Бадарчийн Одбаясал, Гинжбаатарын Амгаланбаяр нарын хамт эзэмшдэг. Энэ компани нь барилга, аялал жуулчлалын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Түүнчлэн эхнэр Д.Уранзаяатайгаа хамт “Тусч ногоон гар” ТББ, “Жак-Уэтерфорд сан”, “Марс Ви” санг байгуулж, шинжлэх ухаан, инновац, сансрын технологийн чиглэлд үйл ажиллагаа явуулдаг. Хөрөнгө орлогын мэдүүлгээс харахад С.Эрдэнэболд дотоодын хадгаламжиндаа 316 сая төгрөгтэй боловч аав Ш.Сүхбаатарт 180 сая төгрөгийн өртэй гэж мэдүүлжээ. Түүнд 1.6 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх хаус болон гурван орон сууц, 434 сая төгрөгийн үнэлгээтэй Lexus 570, Jimny, микро автобус бий. Жилийн хувийн орлогоо 62 сая, гэр бүлийн орлогоо 52 сая төгрөг гэж мэдүүлсэн байна. Хамгийн сонирхолтой нь, тэрбээр 2007 онд Боловсролын зээлийн сангаас 32 мянган ам.долларын зээл авч, АНУ-ын Индианагийн их сургуулийн Майкл Маурерийн нэрэмжит хуулийн сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан байна. Улмаар нэг жилийн дараа эх орондоо эргэн ирж, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн хэвлэлийн төлөөлөгчөөр зургаан жил ажилласан аж. Бизнесийн томоохон туршлага, тендерийн түүхгүй С.Эрдэнэболдын төрд “тэмүүлэх” зорилго нь нэг талаар Ц.Элбэгдоржийн улс төр дэх нөлөөг хадгалах, нөгөө талаар аавынх нь оролцоотой “Бодь” группийн ашиг сонирхлыг хамгаалах байж болзошгүй гэх яриа улс төрийн хүрээнд яригдсаар байна.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай болон холбогдох хуулийн төслүүдийн талаарх зарчмын зөрүүтэй саналуудаар санал хураалт явууллаа

11 / 07 0 сэтгэгдэл 28 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулган ы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байна. Өнөөдөр (2025.11. 07 )-ийн үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанд төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс боловсруулсан зарчмын зөрүүтэй саналуудаар санал хураалт явуулсан юм. Чуулганы нэгдсэн хуралдааны эхэнд төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар явуулсан тухай санал дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг уншиж танилцуулсан юм. Хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт үүсээд байгаа нөхцөл байдал, нийгмийн шаардлагыг харгалзан багш, эмч, эмнэлгийн байгууллагын ажиллагсад, төрийн өмчийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн ажилчдын цалин, ахмад настны болон халамжийн тэтгэврийг инфляцын түвшинтэй уялдуулан нэмэгдүүлэхтэй холбоотойгоор Монгол Улсын 2026 оны төсвийн төсөлд тусгагдсан урсгал зардалд дүн шинжилгээ хийж төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 6-12.8 хувиар бууруулах, зарим төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 2025 оны түвшинд байлгах, тэвчиж болох зардлуудыг хойшлуулах нь зүйтэй гэж үзжээ. Мөн улсын хөгжлийн жилийн төлөвлөгөөтэй уялдаагүй зарим хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг хасах, 2026 онд дуусах хөрөнгө оруулалт, төсөл, арга хэмжээний санхүүжих дүнг бууруулахгүй байх зарчмыг баримталж, дараа онуудад шилжин хэрэгжих төслүүдийн санхүүжилтийг тодорхой хувиар бууруулах, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын суурь конвенцийн 17 дугаар бага хурал зохион байгуулахтай холбоотой барилга байгууламжийн санхүүжих дүнг бууруулахаар тус тус тусгасан байна. Байнгын хорооны хуралдааны үеэр Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяагийн гаргасан “төрийн албан хаагчдын өндөр настны тэтгэвэрт гарахад олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламж болох 36 хүртэлх сарын үндсэн цалинтай нь тэнцэх хэмжээний тэтгэмжийн зардлыг төсөлд бүрэн тусгах” тухай саналыг Улсын Их Хурлын гишүүдийн олонх дэмжээгүй байна. Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар ажлын хэсэг, бусад Байнгын хороо, Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хороо болон Улсын Их Хурлын гишүүдээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналуудыг нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хураалт явуулан олонхын дэмжлэг авсан, аваагүйгээр бүлэглэж, хуулийн төслүүдийг гуравдугаар хэлэлцүүлэгт бэлтгэжээ. Үдээс өмнөх нэгдсэн хуралдааны үеэр Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ж.Батжаргал, төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн ахлагч, Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг нарын томьёолон танилцуулсан бүсчилсэн хөгжилтэй холбоотой зарчмын зөрүүтэй саналууд, Засгийн газрын нөөц сангаас тодорхой дүнгээр бууруулж зохицуулалт хийх, ажлын хэсгээс боловсруулсан төсвийн тэнцэлд нөлөөлөхгүй зохицуулалтад туссан Шинжлэх ухааны академийн хүрээлэнгүүдийн лабораторийн багаж тоног төхөөрөмж гэсэн төсөл арга хэмжээ, бусад Байнгын хорооны болон Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны саналууд, хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээний санхүүжилт нэмэгдүүлэх саналууд, хувьчилж бууруулах зардалд Шинжлэх ухаан, технологийн сангийн зардлыг хамруулсан асуудал зэрэг зургаан асуудлыг гүйцээн боловсруулах чиглэл өгч гуравдугаар хэлэлцүүлэгт буцаах талаар санал хураалт явуулав. Улсын Их Хурлын чуулган ы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх энэ саналыг дэмжсэн тул Төсвийн байнгын хороонд буцаалаа. Энэ үед Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал санал гаргаж, Төсвийн байнгын хорооны хуралдааны үйл ажиллагаа хууль зөрчсөн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир тус Байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягийн өмнөөс санал өгсөн, сайд атлаа Байнгын хорооны хуралдааныг даргалсан, санал хураалт явуулах болчихоод байхад одоо болтол зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллыг Улсын Их Хурлын гишүүдэд тараан өгч танилцуулаагүй гэсэн үндэслэлээр чуулганы нэгдсэн хуралдааны ирцээс өөрийн нэрийг хасуулсан юм. Мөн өөр өөрсдийн саналаар Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга, Ц.Сандаг-Очир, М.Энхцэцэг, Э.Болормаа нар чуулганы нэгдсэн хуралдааны ирцээс гарлаа. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 71 дүгээр зүйлийн 71.14-т заасны дагуу гүйцээн боловсруулах чиглэл өгснөөс бусад зарчмын зөрүүтэй саналын томьёолол бүрээр нэг бүрчлэн санал хураалт явууллаа. Төсвийн байнгын хорооноос тус Байнгын хорооны гишүүдийн болон бусад Байнгын хороод, Төсвийн зардлын хяналтын дэд хороо, ажлын хэсгээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй нийт 160 гаруй саналыг дэмжсэн, дэмжээгүй, төсвийн тэнцэлд нөлөөлөх, нөлөөлөхгүй, зардал, орлогыг нэмэгдүүлэх, бууруулах зэргээр ангилан бэлтгэсэн байна. Бусад байнгын хорооноос гаргаж, Төсвийн байнгын хороо дэмжээгүй нийт 114 саналын сүүлийн 44 саналыг Байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэж санал хураах үед дэг зөгчигдсөн нь тогтоогдсон учир мөнхүү гуравдугаар хэлэлцүүлэгт буцаалаа. Ийнхүү гүйцээн боловсруулах чиглэл өгсөн зарчмын зөрүүтэй саналуудыг Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцсэний дараа энэ оны 11 дүгээр сарын 11-ний 10:00 цагт Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэн санал хураалт явуулсны дараа Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг д өрөв дэх хэлэлцүүлэгт шилжүүлэхээр товлов гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг ярилцлага зохион байгуулна

11 / 07 0 сэтгэгдэл 29 үзсэнe

Хууль зүйн байнгын хорооны 2021 оны 06 дугаар тогтоолоор баталсан “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн болон Шүүхийн сахилгын хорооны шүүгч бус гишүүнийг сонгон шалгаруулах” журамд заасны дагуу нэр дэвшигчидтэй ажлын хэсгийн гишүүд ярилцлага хийх зохицуулалттай бөгөөд Ажлын хэсэг 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр ярилцлагыг зохион байгуулна. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд 25 иргэн материалаа ирүүлж, нэр дэвшигчээр бүртгүүлснээс 1 нэр дэвшигч өөрийн хүсэлтээр нэрээ татсан байна. Ажлын хэсгийн ярилцлага нь нэр дэвшигчийг тухайн албан тушаалд тэнцэх хангалттай мэдлэг, ёс зүй, ур чадвар, туршлагатай гэдгээ танилцуулах болон өөрийнх нь эсрэг аливаа сөрөг мэдээлэл байвал түүний талаар үнэн зөв мэдээлэл өгөх боломж олгодгоороо онцлог юм.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг эцсийн хэлэлцүүлэгт шилжүүллээ

11 / 07 0 сэтгэгдэл 32 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулганы өнөөдрийн /2025.11.07/ үдээс өмнөх нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүд ийн анхны хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлэн явууллаа. Чуулганы өмнөх өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар тус хэлэлцүүлгийг эхлүүлж, УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, хариулт авсан юм. Ингээд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон "Засгийн газрын үнэт цаас гаргах эрх олгох тухай", "Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай" Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаарх зарчмын зөрүүтэй 15 саналын томьёолл оор санал хураал т явуулж, эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Төсвийн байнгын хороонд шилжүүллээ. Дараа нь “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төс лийг үргэлжлүүлэн хэлэлцлээ. Л.Оюун-Эрдэнэ нарын УИХ-ын 33 гишүүнээс 2025 оны 10 дугаар сарын 06-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн тогтоолын төслийг мөн өмнөх өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэж эхэлсэн бөгөөд Эдийн засгийн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг УИХ-ын гишүүн М.Мандхай танилцуулснаар хуралдаан өндөрлөсөн юм. Энэ өдрийн хуралдаанаар тогтоолын төсөлтэй холбогдуулан УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, хариулт авсан. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Р . Батболд " УИХ-ын даргын 210 дугаар захирамжаар 2025 оны 0 5 сарын 0 8-нд ажлын хэсэг байгуулагдаад ажиллаж байна. УИХ-ын гишүүн П. Мөнхтулга ар ахлуулсан ажлын хэсэг шинжээчийн багаа томилоод х ууль , эрх зүй , уул уурхай , санхүү зэрэг гурван чиглэлээр судалж байгаа. УИХ-ын энэ ажлын хэсэг ажиллаж байхад яагаад ийм хянан шалгах түр хороо байгуулах болов" хэмээн лавласан. Тогтоолын төслийг санаачлагч УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ, УИХ-ын даргын захирамжаар ажлын хэсэг байгуулагдахад Засгийн газрын ажлын хэсгийг тухайн үед сайд О.Алтангэрэл ахлан ажиллаж, тодорхой мэдээллүүдийг УИХ-ын гишүүдэд хүргэсэн. Тэр үед ажлын хэсгийн ахлагч П.Мөнхтулгатай хэд хэдэн удаа санал солилцсон. Одоо хэрхэн илүү том агуулгаар, хурдтай ажиллаж болох вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулж байна. Ганц хоёр шинжээч, референттэй ажил явахааргүй байна. Том далайцтай хэмжээний асуудал учраас түр хороо байдлаар өргөтгөж ажиллах нь зүйтэй гэж үзсэн гэсэн хариулт өгсөн юм. Энэхүү тогтоолын төслийг Эдийн засгийн байнгын хороо дэмжсэн бөгөөд тогтоолын төслийн талаарх санал хураалтыг ирэх долоо хоногт чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар явуулахаар хойшлууллаа. Үргэлжлүүлэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүд ийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг эхлүүлэв. Хэлэлцүүлгийн эхэнд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ж.Батжаргал, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын асуудлыг нягтлах, эргэн хэлэлцэх нь зүйтэй байна хэмээн мэдэгдээд, хуралдаан даргалагчийн зүгээс чиглэл өгч Төсвийн байнгын хороонд буцаах нь зүйтэй гэлээ. Тэрбээр, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 71 дүгээр зүйлийн 71.14 дэх хэсэгт нэгдсэн хуралдаанаас төсвийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг тодорхой асуудлын хүрээнд дахин явуулах шаардлагатай гэж үзвэл Төсвийн байнгын хороонд чиглэл өгч буцааж болно. Чиглэл өгсөн тодорхой асуудлаас бусад асуудлыг хөндөхийг хориглоно гэж заасныг дурдсан. Ирэх оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг Байнгын хороо, чуулганы хуралдааны хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн ахлагч Х.Ганхуяг, Нэгдсэн хуралдаанаас төсвийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг тодорхой асуудлын хүрээнд дахин явуулах шаардлагатай гэж үзвэл Төсвийн байнгын хороонд чиглэл өгч буцааж болно гэж хуульд заасныг тодотгоод, зургаан асуудал дээр чиглэл авах хүсэлтэй байгаагаа уламжилсан. Бүсчилсэн хөгжилтэй холбоотой, Засгийн газрын нөөц сангаас тодорхой дүнгээр бууруулж зохицуулалт хийх, ШУА-ийн хүрээлэнгүүдийн лабораторийн багаж тоног төхөөрөмжтэй холбоотой төсөл, арга хэмжээ зэрэг нийт зургаан чиглэлийг танилцуулснаар үдээс өмнөх хуралдаан өндөрлөлөө. Хэлэлцүүлэг үдээс хойших хуралдаанаар үргэлжилнэ хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

НУУЦ АМРАГТАЙГАА НИЙЛЖ НӨХРӨӨ ХӨНӨӨХ ЗОРИЛГООР УУХ ЗҮЙЛД НЬ ХУЛГАНЫ ХОР, УКСУС ХИЙСЭН ЭТГЭЭДҮҮДЭД ОНОГДУУЛСАН ХОРИХ ЯЛЫГ ТУС БҮР 3 ЖИЛЭЭР БУУРУУЛЖЭЭ

11 / 06 0 сэтгэгдэл 1 794 үзсэнe

Увс аймгийн Бөхмөрөн сумд 36 настай эмэгтэй О нь өөрийн гэр бүлээс гадуурх харилцаатай 39 настай эрэгтэй Ц-тэй хамтран нөхрийгөө хөнөөх зорилгоор ундаанд хулганы хор, архинд хүнсний зориулалттай уксус хийж уулгасан хэрэг гарсан. Шүүхээс нөхрөө хөнөөхийг завдсан эмэгтэйд 13 жил, нууц амрагт нь 12 жилийн хорих ял оноогоод байсан юм. Тэгвэл хяналтын шатны шүүхэд О-ийн өмгөөлөгчөөс ялыг хөнгөрүүлэх, Ц-ийн өмгөөлөгчөөс хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулахаар тус тус гомдол гаргасныг шүүх хэлэлцжээ. Ингэхдээ шүүхээс хохирогчийн биед гэмтэл тогтоогдоогүй буюу хуулиар хамгаалагдсан эрх ашигт бодитой хохирол учраагүйгээс гадна шүүгдэгч нарын гэмт хэрэг үйлдсэн байдал, анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, хувийн байдал, хүнийг алах гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар зэргийг харгалзан О-д 10 жилийн хугацаагаар хорих ял, Ц-т 9 жилийн хугацаагаар хорих ял оногдуулсан өөрчлөлт оруулжээ. Хэргийг эргэн сануулахад, Б, О хоёр гэр бүл болоод 17 жил болсон байна. Гэтэл эхнэр О нь Ц гэх эртэй амрагийн харилцаа тогтоосон бөгөөд нөхрийгөө хоёр өдрийн дотор хоёр ч удаа хордуулах гэж үзсэн аж. Улмаар нөхөр нь эмнэлэгт хэвтсэн үед нь сахиж байх үедээ тарианы шингэнд нь юм хольж түүнийг алахыг завдсан гуравдахь үйлдлээ гаргасан байна. Энэ тухай түүний нууц амраг болох Ц "Бид хоёр үнэхээр бие биедээ хайртай. Нөхрөө нас барахаар надтай хамт амьдарна гэдэг байсан. Тэгээд надаар тийм, тийм зүйл дэлгүүрээс авахуулж, тэр үйлдлийг хийсэн" гэж мэдүүлжээ. Улмаар шүүхээс тус хоёр иргэнийг бүлэглэж хүн хөнөөхийг завдсан гэж үзэж эмэгтэйд нь 13, эрэгтэйд нь 12 жилийн ял оноосон байдаг.

ӨНӨӨДӨР 22:00 ЦАГААС УНДНЫ УС ХЭСЭГЧЛЭН ХЯЗГААРЛАХ БАЙРШЛУУД

11 / 06 0 сэтгэгдэл 1 686 үзсэнe

Нийслэлийн ХУД-ийн 5,6,7,23,24 дүгээр хороон дахь орон сууцны хэрэглээний усыг өнөөдрийн (2025.11.06) 22:00 цагаас арваннэгдүгээр сарын 8-ны өглөөний 08:00 цаг хүртэл хэсэгчилсэн байдлаар хязгаарлахаар болжээ. Тодруубал замын урд хэсэг буюу “Food City” худалдааны төвөөс баруун тийш “Нүхтийн ам” хүртэл, замын хойд талдаа “Мөнх Хадаа” -аас Нисэхийн тойрог хүртэл суурьшлын хэсэгт хязгаарлах юм. Хязгаарлалтад эмнэлэг, сургууль цэцэрлэг орохгүй. Хязгаарлалт хийх болсон шалтгаан нь, хэрэглэгчээс гарч байгаа бохир усны хэмжээн дэх хатуу хог хаягдал хэд дахин нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор өргөлтийн насос станцын хүлээн авах санг лайдаж цэвэрлэх шаардлага үүссэн. Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчид уусдаггүй 00 цаас, салфетик, хоолны хог хаядал үсний сэв зэргийг суултууртаа ихээр урсгаж байгаа нь дээр энэ нөхцөлд хүргэжээ. Хязгаарлалтад орсон хэрэглэгчдэд тухайн оршин суугаа газрын СӨХ болон орон сууцны конторуудаар дамжуулан мэдээллийг хүргэсэн. Мөн зөөврийн усаар хангах цэгүүдийн мэдээллийг оршин суугчдад хүргүүлжээ. Эх сурвалж: Улаанбаатар хотын Ус сувгийн удирдах газар

ЖИЛДЭЭ 4 ТЭРБУМЫН ХАНДАЛТТАЙ "ASSOCIATED PRESS" МОНГОЛ ЗАЛУУ Б.НАРАНБАДРАХЫГ ОНЦОЛЖЭЭ

11 / 06 0 сэтгэгдэл 1 063 үзсэнe

"Монгол адууны диваажин" НҮТББ-ын тэргүүн, "Empathy education" хөтөлбөрийн санаачлагч Б.Наранбадрах Энх тайвны соёлыг сурталчлагч гэдгээр олон улсад таниагдсан нэгэн. Тэгвэл дэлхийн шилдэг хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын нэг "Associated Press (AP)" монгол залууг онцолжээ. /линк рүү орох/ Доктор Жэйн Гудоллын "Энэрэл, хайр, байгаль хамгаалах" уриаг Монголд үргэлжлүүлж яваа Монголын эрхэм хүн бол Наранбадрах Батхүү юм. Тэрээр “Mongolia is Horse Heaven Movement” буюу “Монгол адууны диваажин Хөдөлгөөн”-ийг үүсгэн байгуулжээ. Энэхүү хөдөлгөөн нь Монгол орны өргөн уудам тал нутгийн эко системийг хамгаалах, морины соёл, малчин уламжлалыг хадгалах, хөдөө нутгийн иргэдийг дэмжих зорилготой. Б.Наранбадрахын хэлснээр, “Монгол бол дэлхийд ховор үлдсэн уудам, цэвэр эко системтэй орон. Гэхдээ цаг уурын өөрчлөлт, хэт мал аж ахуй, хотжилт зэрэг нь бидний байгальд аюул учруулж байна. Морь, мал, хүн гурав ижил орон зайд тэнцвэртэй орших ёстой,” гэж тэр онцолжээ. Тэрээр 3,000 гаруй малчин өрхтэй хамтран ажиллаж, 129 сая га газрыг хамарсан “нийгэм, байгаль хоёрт тустай” хөгжлийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа гэнэ. “Монгол адууны диваажин хөдөлгөөн” нь зөвхөн Монгол төдийгүй дэлхийн анхаарлыг татаж, хүн төрөлхтөн байгальтайгаа илүү энэрэнгүй, зүй зохистой харьцах ёстойг сануулж байна. Ташрамд дурдахад, AP агентлаг нь дэлхийд маш өргөн хүрээнд уншигч, үзэгчтэй мэдээг бэлтгэдэг агентлаг бөгөөд нэг жилд тэдний мэдээг 4 тэрбум хүн хүн ямар нэгэн хэлбэрээр уншдаг аж. Тухайлбал, АР-ийн хэрэглэгчдэд чиглэсэн вэбсайт (APNews.com) 2024 онд 2.6 тэрбум хуудасны үзэлт авчээ. APNews.com сайтаар сард дунджаар 51.9 миллион өвөрмөц хэрэглэгч ханддаг бөгөөд аппликэйшнээр сардаа 1.2 миллион хэрэглэгчийн хандалт орж ирдэг байна. Эх сурвалж: "Meet Naranbadrakh: The Mongolian Empathy Warrior Carrying Dr. Jane Goodall's Torch of Compassion | AP News

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг анхаарлын гадна орхихгүй гэв

11 / 06 0 сэтгэгдэл 43 үзсэнe

Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, Ж.Баясгалан нар өнөөдөр (2025.11.07) Төрийн ордны гадаа жагсаж байгаа иргэдийн төлөөлөлтэй уулзаж, санал, бодлыг нь сонслоо. Ирэх оны төсөвт хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асрах зардал, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэхгүй үлдээсэн нь нийгмийн бусад төлөөллөөс дорд үзсэн хандлага хэмээн бухимдаж байгаагаа жагсагчид илэрхийлсэн юм. Хэнийг ч ялгаварлах ёсгүй, ялангуяа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг анхаарлын гадна орхихгүй гэсэн байр суурийг баримтлахаа Улсын Их Хурлын гишүүд мэдэгдлээ. Тухайлбал Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний асуудлыг жижиг зүйл мэтээр ойлгож, бусад асуудлыг чухалчилж эрэмбэлэн төсөвлөдөг учраас өнөөдөр манай нийгэмд бүхэл бүтэн орхигдсон бүлэг үүсээд байна. Тиймээс хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн санал, хүсэлтийг дэмжиж, ажиллана гэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баясгалан, парламент хүнээ бодсон шийдвэр гаргах шаардлагатай тулгарсан. Өнөөдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудал маш хүнд байна. Тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх, нийгмийн бусад асуудлыг ч хөндөж, төлөөллийн үүргээ гүйцэтгэх болно хэмээлээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

“Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэж эхэллээ

11 / 06 0 сэтгэгдэл 39 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганы өнөөдрийн /2025.11.06/ үдээс өмнөх хуралдааны эхэнд хэлэлцэхээр товолсон хоёр асуудлаар Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс авсан завсарлагын хугацаа дууссан тул нэгдсэн хуралдаан 16 цаг 07 минутад эхэлсэн. Хуралдааны эхэнд Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ. Энэ талаарх Төсвийн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа танилцуулсан. Төсвийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн хуралдаанаараа хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.10-т заасны дагуу хийж, хууль, тогтоолын төслийг зүйл бүрээр хэлэлцсэн байна. Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны 22, 23 тогтоолоор Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг Байнгын хороо болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх, бэлтгэл хангах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулагдаж ажилласан бөгөөд тус ажлын хэсгээс багш, эмч, эмнэлгийн байгууллагын ажилчдын цалин, ахмад настны тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлж байгаатай холбогдуулан татварын зардлыг бууруулах зорилгоор нэмэгдсэн өртгийн албан татварын буцаан олголтын хэрэгжих хугацааг хойшлуулж, хуулийг 2026 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөх, "Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай" Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлд Тавантолгойн бүлэг ордын ашиглагдаагүй байгаа хэсгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, орд ашиглалтыг сайжруулахдаа хөрөнгө оруулагчийг нээлттэй сонгон шалгаруулах, бүтээгдэхүүний арилжааг хуулийн хүрээнд нээлттэй ил тод, үр ашигтай зохион байгуулах зарчмын асуудлыг төсөлд тусгах саналуудыг бэлтгэн хэлэлцүүлснийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа санал, дүгнэлтдээ онцлов. Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар, Ө.Шижир, Д.Пүрэвдаваа, Ж.Батсуурь, Б.Мөнхсоёл, С.Цэнгүүн, М.Мандхай, Ц.Сандаг-Очир, О.Саранчулуун, Г.Хосбаяр нар асуулт асууж, санал хэлэв. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар Ирээдүйн өв сангийн хөрөнгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахтай холбоотой хууль, тогтоолын төсөл санаачлан боловсруулахгүй байгаа шалтгааныг тодруулахын зэрэгцээ Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлд туссан техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүйгээр төсөл хэрэгжүүлэх асуудлыг илүү нарийвчлан зохицуулах нь зүйтэй гэсэн саналыг хэлсэн. Сангийн яамны Санхүүгийн бодлогын газрын дарга С.Тулга хариултдаа, Ирээдүй өв сангийн хүүгийн орлогыг Төв банкны харилцагч гадаад улсын төв банкуудад 4.1 хувийн хүүтэйгээр байршуулсан гээд энэ нь АНУ-ын төв банкны үнэт цаасны хүүтэй ойролцоо түвшинд хадгалдаж байгааг онцлов. Мөн тэрбээр Ирээдүйн өв сангийн тухай хууль болон Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуульд эл хөрөнгийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхдээ Засгийн газар найдвартай байдал, хөрвөх чадвар гэсэн хоёр нөхцөлийг зэрэг хангасны үндсэн дээр өгөөж, эрсдэлийн зохистой түвшинд удирдана гэж заасны дагуу эрсдэлийн доод түвшин, өгөөжийн дээд түвшин гэсэн нөхцөлөөр хадгалж байна гэв. Өнөөдрийн байдлаар 96.1 тэрбум төгрөгийн хүүгийн орлого олсон гэж байлаа. Харин Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн газрын дарга Т.Баясгалан “Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн 18.4-т “Энэ хуулийн 5.1.13-д заасан төрийн үйлчилгээ үзүүлэх төслөөс хамааран техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүй бөгөөд мөнгөний үнэ цэнийн шинжилгээ төсөвт үзүүлэх нөлөөллийн шинжилгээ, эрсдэлийн шинжилгээ, хууль зүйн дүн шинжилгээ болон нийгмийн нөлөөллийн шинжилгээ хийж болно гэсэн заалт нэмэлтээр тусгасан. Энэ хуульд түншлэлийн есөн төрлийг хуульчилсан байдаг бол нэмээд бусад гэрээний төрлөөр төслүүдийг хэрэгжүүлж болохоор тусгасан. Тухайлбал, сургууль, эмнэлгийн менежмент ч юмуу төрийн үйлчилгээний түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэхэд техник эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүй ч бусад дагалдах шинжилгээнүүдийг заавал хийсэн байх шаардлагатай. Харин нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн түншлэлийн төслүүдэд бүгдэд нь техник эдийн засгийн үндэслэл хийнэ” хэмээн хариулав. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Пүрэвдаваа 2026 оны татварын жилд 1.0 сая төгрөг хүртэлх худалдан авалтад 50 хувь, 1.0 сая төгрөгөөс дээш худалдан авалтад 20 хувийн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг буцаан олгох төслийг өргөн мэдүүлэхдээ Засгийн газар эдийн засгийн тооцооллыг хийсэн байж таарна. Гэтэл ажлын хэсэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын буцаан олголтын хэрэгжих хугацааг хойшлуулж, хуулийг 2026 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдүүлэхээр шийдвэл зөрчил үүсэх эсэхийг лавлав. Сангийн сайд Б.Жавхлан Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар нь аж ахуйн нэгжийнх бус хэрэглэгчийн татвар юм. Гэтэл нэмэгдсэн өртгийн албан татвар аж ахуйн нэгжүүдэд дарамт болоод байгаа нь систем болохгүй байна гэсэн үг. Тийм учраас өөрчлөлтийг 2026 онд эхлүүлье гээд хуулийн төслийг өргөн барьсан. Энэ удаагийн өөрчлөлт нь хэрэглэгч рүүгээ чиглэсэн. Уг татвар нь бага хэрэглээтэйд их дарамттай, хэрэглээ өндөртэй хүмүүст бага дарамттай байдаг тул хувь хэмжээг нь жигдлэх боломжгүй. Иймд хэрэглээ багатайд нь хөнгөлөлт үзүүлэх хэлбэрээр төслийг боловсруулсан хэмээн тайлбарлалаа. Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон Засгийн газрын үнэт цаас гаргах эрх олгох тухай, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаарх зарчмын зөрүүтэй 15 саналын томьёоллын санал хураалтыг маргаашийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэхээр боллоо. Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ нарын 33 гишүүнээс 2025 оны 10 дугаар сарын 06-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Монгол Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн хуралдаанаараа тогтоолын төслийг хэлэлцсэн байна. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай танилцуулсан. Төсөл санаачлагч нь Тавантолгойн бүлэг ордод хамаарах MV-011952 дугаартай “Ухаа худаг” ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл болон бусад тусгай зөвшөөрөлтэй талбайг эзэмшигч хуулийн этгээдийн оруулсан хөрөнгө оруулалт, олборлосон нүүрс, үйл ажиллагаа, мөнгөн урсгалд дүн шинжилгээ хийх, Тавантолгойн бүлэг ордоос олборлосон нүүрстэй холбогдуулж байгуулсан оффтейк гэрээнүүд холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн эсэхэд дүн шинжилгээ хийж, иргэдийн мэдэх эрхийг хангах зорилгоор “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл боловсруулжээ. Байнгын хорооны хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын хяналт, шалгалтын тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.4 дэх хэсгийг баримтлан тогтоолын төслийн сэдэв, хүрээ хязгаар Монгол Улсын Үндсэн хуульд харшилсан эсэх талаар санал хураалт явуулах үед хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх буюу 72.2 хувь нь “Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай” тогтоолын төслийн тусгай шалгалтын сэдэв, хүрээ хязгаар нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд нийцсэн гэж үзэж, тогтоолын төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэхийг дэмжсэн гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай санал, дүгнэлтдээ дурдав. Ингээд ажлын цаг дууссан тул тогтоолын төслийн талаарх гишүүдийн асуулт, хариулт, саналыг маргаашийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэхээр болов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ТБХ:Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийв

11 / 05 0 сэтгэгдэл 39 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.11.05/ хуралдаан 15 цаг 40 минутад үргэлжилж, Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийлээ. Хуулийн төслүүдийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Сангийн сайд Б.Жавхлан танилцуулсан. Тэрбээр 2026 оны төсвийн төслийг “Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр” болон “Монгол Улсын хөгжлийн 2026 оны төлөвлөгөө”-тэй уялдуулан боловсруулсныг онцлоод төсвийн төсөлд туссан онцлох арга хэмжээг танилцуулав. Тухайлбал, төсвийн урсгал зардал нь өмнөх оноос 585.9 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Үүнд хууль, тогтоомжид заасны дагуу тэтгэврийн хэмжээг жил бүр инфляцын түвшинтэй уялдуулж нэмэхэд 378.0 тэрбум төгрөг, хүүхэд, ахмад настны тооны өсөлтөөс шалтгаалсан халамжийн зардалд 45.3 тэрбум төгрөг, сурагчийн тооны өсөлттэй холбоотой боловсролын салбарын зардалд 81.2 тэрбум төгрөг, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор улсын төсвөөс хариуцах эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл болон тусламж, үйлчилгээний зардалд 79.0 тэрбум төгрөг зэрэг зайлшгүй нэмэгдэх зардлууд нөлөөлсөн гэж байлаа. Мөн улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг хуульд заасны дагуу 2025 оны гуравдугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн иргэдээс санал авч, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэл, салбар яамны түвшинд үе шаттайгаар төлөвлөсөн. “Төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын цахим систем”-ээр нийт 14.4 их наяд төгрөгийн санхүүжих дүн бүхий 1712 төслийн санал хүлээн авснаас холбогдох шалгуур үзүүлэлт, зарчим, бодлогыг харгалзан эрэмбэлж, 579 төсөл, арга хэмжээнд 3 их наяд 267.3 тэрбум төгрөгийг санхүүжүүлэхээр төсвийн төсөлд тусгасан гэв. Засгийн газрын өрийн хувьд Улсын Их Хурлаас 2025 оны тавдугаар сарын 30-ны өдөр баталсан Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2026-2028 оны стратегийн баримт бичгийн зорилт, арга хэмжээг мөрдөн ажиллах бөгөөд 2026 онд Засгийн газрын гадаад зээлийн хөрөнгөөр тэргүүлэх ач холбогдол бүхий төсөл, хөтөлбөрүүдийг тэргүүн ээлжинд хэрэгжүүлэх, нэг тэрбум ам.доллар хүртэлх Засгийн газрын өрийн баталгаа гаргах, аймаг, нийслэлийн үнэт цаасыг зохистой хэмжээнд арилжаалах, дотоод үнэт цаасны зах зээлийг дэмжиж, суурь хүүг тогтоох зорилгоор 562 тэрбум төгрөгийн дотоод үнэт цаас гаргах, дахин санхүүжүүлэх зорилгоор нэг тэрбум ам.доллар хүртэл гадаад үнэт цаас арилжаалахаар төсвийн төсөлд тусгасан байна. Үндэсний баялгийн сангийн хувьд “Алсын хараа-2050” урт хугацааны хөгжлийн бодлогын 4.6-д заасан зорилтыг хангах хүрээнд Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг 2024 оны 4 дүгээр сарын 19-ний өдөр баталж, хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхэлснээс хойш жил гаруйн хугацаа өнгөрөөд байна. Газрын хэвлий дэх байгалийн баялгийг ирээдүй хойч үеийн иргэдэд тэгш, шударга хүртээх зорилгоор ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрөөс Ирээдүйн өв санд хуримтлал бүрдүүлж ирсэн бөгөөд түүхэндээ анх удаа хөрөнгө оруулалтын өгөөжөөр тус сангийн хөрөнгийг арвижуулаад байна. Ингэснээр Үндэсний баялгийн сангийн төрөлжсөн сангуудын хуримтлал 5,509.5 тэрбум төгрөгт хүрээд байгаа бол ирэх онд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлогоос 2 их наяд 186.9 тэрбум төгрөгийг Ирээдүйн өв санд, уул уурхайн салбарын төрийн өмчит хуулийн этгээдийн төрийн эзэмшлийн 34 хүртэлх хувьд ногдох ногдол ашгийн орлогоос 372.9 тэрбум төгрөгийн орлогыг Хуримтлалын санд төвлөрүүлэхээр Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн төсөлд тусгаад байгааг Сангийн сайд Б.Жавхлан танилцуулгадаа онцолсон. Монгол Улсын 2026 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого 31.6 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн суурь зарлага 29.6 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн суурь тэнцэл 2.0 их наяд төгрөгийн ашигтай буюу дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ)-ий 2.0 хувь байж, төсвийн тусгай шаардлагуудыг бүрэн хангахаар байна гэж байлаа. Хуулийн төсөл болон аудитын дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, үг хэлэв. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар эмч, эмнэлгийн байгууллагууд ажил хаяхаар болсноо эхнээсээ мэдэгдэж буйг дурдаад төсвийн төсөлд энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэж буй талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг ирэх жилийн төсөв иргэд рүү чиглэсэн ажлын байр бий болгох, бизнесийг дэмжих, хувийн хэвшилд бизнесийн орон зай гаргаж өгөх чиглэлд ямар асуудал тусгагдсан, төрийн албан хаагчдын нэг удаагийн тэтгэмжийг он дамнуулан олгоно гэсэн асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэсэн талаар тодруулж, хариулт авсан. Сангийн сайд Б.Жавхлан, 2026 оны төсвийг өргөн барьсан төслөөсөө нэг төгрөг ч хасах боломжгүй. Өргөн барьсан төсөл нь 2026 оны жилийн төлөвлөгөөг биелүүлэхэд зориулсан төсвийн орлого, зардал байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хөгжлийн төлөвлөгөөнд өөрчлөлт оруулж байж төсвийн зардал хөдөлнө. Төсөв өргөн барьснаас хойш цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжтэй холбоотой асуудлыг Улсын Их Хурлаар ярьж байна. Хий хоосон зардал гэж байхгүй. Гагцхүү төсвийн ерөнхийлөн захирагч бүр 2026 онд хүрэх төлөвлөгөөнөөсөө 10 хувиар хойшоо ухарч байж, цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийн нэмэгдлүүд гарч ирж байгаа хэмээн хариулж байлаа. Дараа нь хуулийн төслүүдийг Байнгын хороо болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Х.Ганхуяг танилцуулав. Тэрбээр, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны аравдугаар сарын 22-ны өдрийн 22 дугаар тогтоолоор Улсын Их Хурлын гишүүн, Төсвийн байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягаар ахлуулан есөн гишүүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулсныг дурдлаа. Ажлын хэсэг 2025 оны аравдугаар сарын 29,30,31, арваннэгдүгээр сарын 4,5-ны өдрүүдэд нийт таван удаа хуралдаж, Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн төсөлд тооцоолол хийж ажиллан, асуудлыг хэлэлцэж, олонхын саналаар шийдвэрлэж, тодорхой саналуудыг бэлтгэсэн гэв. Тухайлбал, зардал бууруулах чиглэлээр төсвийн төсөлд тусгагдсан урсгал зардалд дүн шинжилгээ хийж, үүнд үндэслэн нийслэл, орон нутгийн төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 6.0 хувиар, бусад төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 12.8 хувиар бууруулах, төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын зарим урсгал зардлыг 2025 оны түвшинд барих, тэвчиж болох зарим зардлуудыг хойшлуулах, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хувьд улсын хөгжлийн жилийн төлөвлөгөөтэйгөө уялдаагүй зарим төслүүдийг хасах, 2027 он болон дараа онууд руу шилжих төслүүдийн санхүүжилтийг тодорхой хувиар бууруулах, зарим салбарын тоног төхөөрөмжийн зардлыг 50 хувиар бууруулах, НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын барилга, байгууламжийн санхүүжилтийг бууруулах зэрэг зарчмыг баримталсан гэж байлаа. Харин зардал нэмэгдүүлэх чиглэлээр урсгал зардлын гүйцэтгэлийн санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх, эмч, эмнэлгийн байгууллагад ажиллагсдын цалин, төрийн өмчийн эрдэм шинжилгээний байгууллагын ажилчдын цалин болон өндөр насны тэтгэвэр, халамжийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхээр санал оруулж байна. Түүнчлэн ажлын хэсэгт Улсын Их Хурлын гишүүд, төрийн болон төрийн бус байгууллагаас албан бичгээр ирүүлсэн санал тус бүрийг судалж, хуралдаанаар хэлэлцсэнийг онцолсон. Ингээд Төсвийн байнгын хорооны тогтоолоор байгуулагдсан ажлын хэсэг, Байнгын хороод, Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хороо болон Улсын Их Хурлын гишүүдээс Монгол Улсын 2026 оны төсвийн төсөлтэй холбогдуулан ирүүлсэн зарчмын зөрүүтэй саналын томьёолол бүрээр санал хураалт явууллаа. Тодруулбал, Ажлын хэсгээс төсвийн зарлагын хэмжээг нэмэгдүүлэхгүйгээр төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын төсвийн багцад тусгагдсан урсгал болон хөрөнгө оруулалтын зардалд зохицуулалт хийсэн саналуудыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх тус тус дэмжсэн. Мөн төсвийн тэнцэлд нөлөөлөхгүй зохицуулалтын саналууд болон төсвийн захирагч хооронд шилжүүлэх, хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээний нэр өөрчлөхтэй холбоотой Ажлын хэсгээс гаргасан саналуудыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.