С.БАЯР Ж.ЗОЛЖАРГАЛЫГ ШҮҮМЖЛЭВ: "ОВОО ЭР ЮМ ГЭЖ БОДСОН ЧИНЬ ПОП-ДАНЗАНГИЙН ХАМААТАН БОЛОХ ЗАМДАА ГАРЧ"

06 / 18 0 сэтгэгдэл 278 үзсэнe

УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал Оюу толгойн гэрээний нөхцөл, зээлийн хүү болон ногдол ашгийн асуудлыг хөндөж, "Гадны тал Монголын талд хүндэтгэлтэй хандах ёстой. Өөрийн авсан зээл дээрээ хүү нэмж Монголын талд дамжуулан зээлдүүлж байгаа асуудлыг ярьж байна. Зээлээ төлж дууссаны дараа л ногдол ашиг авах нөхцөл үүссэн. Тэр хооронд дэлхий ертөнцөд юу ч болж мэднэ" хэмээн байр сууриа илэрхийлсэн. Харин Ерөнхий сайд асан С.Баяр үүнд хариу өгч, "Бид яагаад зээл авах болов, яагаад зээлийн хүүгийн дарамтад орчихов гэдгийг шууд хэл. Энэ бүхэн 34 хувийн асуудлаас үүдэлтэй гэдгийг нуугаад яах вэ. Овоо эр юм гэж бодсон чинь поп-Данзангийн хамаатан болох замдаа гарч. Харамсалтай" хэмээн шүүмжилжээ. Оюу толгойн гэрээ тойрсон маргаан ийнхүү улс төрийн ширүүн мэтгэлцээний шинэ шатанд шилжиж байна.

ЗАЙСАНД ТАНСАГЛАДАГ П.ХАНГАЛ БЗС-ГИЙН ЗЭЭЛЭЭ ЯАГААД МАРТЧИХАВ?

06 / 18 0 сэтгэгдэл 235 үзсэнe

Төрийн өндөр албан тушаалыг хашиж явсан хүмүүсийн ар гэр, үр хүүхдүүд эрх мэдэл, нөлөөллийн сүүдэрт давуу байдал эдэлдэг гэх хардлага Монголд шинэ зүйл биш. Энэ хардлагыг дахиад л Л.Пүрэвдоржийн гэр бүлийн нэр тойрсон асуудлууд сэргээж байна. Зайсан толгой, Богд уулын тусгай хамгаалалттай бүсэд аялал жуулчлалын зориулалтаар эзэмшсэн гэх газрууд дээр өндөр зэрэглэлийн орон сууц, барилга сүндэрлэсэн талаар олон жил яригдсан. Хотын удирдлагууд, төрийн өндөр албан тушаалтнууд хүртэл “отоглох цэг” нэрийн дор олгогдсон газруудын цаана ашиг сонирхол, авлигын асуудал байж болзошгүй талаар удаа дараа мэдэгдэж байсан. Ийм шүүмжлэлийн төвд Л.Пүрэвдоржийн хүү, “Seven Star”-ын эзэн П.Хангалын нэр ч багтдаг. Өмнөх мэдээлэлд бухимдаж, шүүх цагдаагаар сүрдүүлэхээсээ өмнө өөрийнх нь нэртэй холбоотой асуултуудад хариу өгөх нь илүү зохистой биш гэж үү. Учир нь П.Хангал 2003 онд Нидерландын Маастрихтын их сургуульд магистрын хөтөлбөрт суралцахаар Боловсролын зээлийн сангаас 6000 ам.долларын зээл авч байсан ч өнөөдрийг хүртэл бүрэн барагдуулаагүй гэх мэдээлэл бий. 20 гаруй жилийн өмнө авсан энэ мөнгө өнөөдрийн ханшаар хэдэн арван сая төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний дүн. Харин нөгөө талд нь Зайсанд тансаг зэрэглэлийн орон сууц барьж, нэг ам метрийг нь хэдэн сая төгрөгөөр худалдаалдаг бизнесийн эзэнд ийм хэмжээний мөнгө төлж барагдуулах боломжгүй гэхэд итгэхэд бэрх. Асуудлын гол нь мөнгөний хэмжээнд бус, хандлагад оршиж байна. Жирийн иргэд банкны хэдэн төгрөгийн өрөнд шахагдаж, хүү торгуульд дарагддаг байхад эрх мэдэлтэй хүмүүсийн хүрээллийнхэн татвар төлөгчдийн мөнгөөр санхүүжсэн зээлийг олон арван жил мартсан мэт явж болдог тогтолцоо хэвийн үзэгдэл болж хувирсан уу гэсэн асуулт үлдэж байна. Хэрэв үнэхээр төлөх ёстой өр байгаа бол П.Хангал сүрдүүлэг, тайлбар бус, өрөө барагдуулсан баримтаар хариу өгөх нь олон нийтийн өмнө хамгийн үнэмшилтэй тайлбар байх биз.

АШИГТ МАЛТМАЛ, ГАЗРЫН ТОСНЫ ГАЗАР УУ, ЭСВЭЛ ТЭРБУМТНУУДЫН “ҮҮР” ҮҮ?

06 / 18 0 сэтгэгдэл 237 үзсэнe

Монголын уул уурхайн салбарын хувь заяаг атгаж ирсэн Ашигт малтмал, газрын тосны газрын үе үеийн дарга нарын намтрыг сөхвөл улс төр, бизнесийн том сүлжээ, авлигын дуулиан, шүүхийн ял, асар их хөрөнгийн асуудал ээлж дараалан хөвөрдөг. Энэ байгууллага ашигт малтмалын лиценз олгодог учраас эрх мэдэл, мөнгө, нөлөөлөл төвлөрдөг нь нууц биш. Тус газрын анхны дарга Дугарын Жаргалсайхан долоон жил гаруй ажиллахдаа Монголын нийт нутаг дэвсгэрийн 40 орчим хувийг хамарсан 6000 гаруй хайгуулын лиценз олгосон гэх тоо бий. Өөрөөр хэлбэл, 1997-2023 онд олгогдсон нийт 14 мянган лицензийн бараг тал нь ганцхан түүний үед хуваарилагдсан гэсэн үг. Хамгийн ноцтой нь, төрийн эрх мэдлийг атгаж байсан тэр үедээ өөрийн компаниудаар дамжуулан стратегийн ордуудтай холбоотой бизнесийн сүлжээгээ тэлсэн гэх баримтууд анхаарал татдаг. Сүхбаатар аймаг дахь Стратегийн 16 ордын нэг Төмөртийн овооны цайрын ордыг эзэмшдэг “Цайрт минерал”-ын ард “Металл импэкс” компани, харин түүний эзэмшигч нь Д.Жаргалсайхан гэх мэдээлэл бий. Тэрбээр Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газрын даргаар томилогдсоноос ердөө хоёрхон сарын дараа тус ордын лицензийг авч байсан нь ашиг сонирхлын зөрчил байсан уу гэсэн асуултыг өнөөдөр ч дагуулсаар байна. Мөн Тавантолгойн ордын лицензийн анхны эзэмшигчдийн нэг болж, хожим Монголын хамгийн нөлөө бүхий уул уурхайн компаниудын нэг болсон “Энержи ресурс”-ийг байгуулах суурийг тавьсан хүн нь мөн л Д.Жаргалсайхан байжээ. Төрийн лиценз хуваарилдаг өндөр албан тушаалаас стратегийн ордуудын хувь хүртэгч болсон энэ түүх зүгээр нэг тохиолдол уу, эсвэл Монголын баялгийн хуваарилалтын хамгийн маргаантай хуудсуудын нэг үү гэдэг асуулт хариулт нэхсээр байна. Өнөөдөр Ашигт малтмал, газрын тосны газрын үе үеийн удирдлагуудын намтрыг сөхөхөд улс төрийн өндөр албан тушаал, томоохон бизнес, авлигын хэрэг, шүүхийн ял ээлжилж харагддаг нь санамсаргүй давхцал уу, эсвэл Монголын газрын баялаг цөөн хүний гар дамжин төвлөрч ирсний бодит дүр зураг уу?

ЗАМ, ТЭЭВРИЙН САЛБАРЫН НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГАНЫ ӨДӨРЛӨГТ АМЖИЛТТАЙ ОРОЛЦЛОО

06 / 17 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

ЗАМ, ТЭЭВРИЙН САЛБАРЫН НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГАНЫ ӨДӨРЛӨГТ АМЖИЛТТАЙ ОРОЛЦЛОО Зам, тээврийн яамнаас салбарын үйл ажиллагааг иргэд, олон нийтэд нээлттэй, ил тод хүргэх, мэдээ мэдээлэл өгөх зорилгоор Монгол Улсын ерөнхий сайдын санаачилсан “ЧӨЛӨӨЛЬЕ" аяны хүрээнд гурван өдрийн турш Д.Сүхбаатарын талбайд “Нээлттэй хаалганы өдөрлөг”-ийг зохион байгууллаа. Энэхүү өдөрлөгт “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК иргэд, олон нийтэд өөрсдийн үйл ажиллагаагаа нээлттэй танилцуулж оролцсон юм. Компанийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны мэдээллийг болон “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын үйл ажиллагааг танилцууллаа. Иргэдийн хамгийн ихээр сонирхон асуудаг асуултуудад хариулт өгөх, үзүүлэн материалууд ашиглан үйл ажиллагаагаа сурталчлан таниулахын сацуу өнөөдөр буюу 2026.06.17-ны өдөр компанийн танилцуулгыг төв тайзнаа хийсэн юм.

“ЗАМ, ТЭЭВРИЙН САЛБАРЫН НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГАНЫ ӨДӨРЛӨГ” ЭХНИЙ ӨДРӨӨ АМЖИЛТТАЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДЛАА

06 / 15 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Өнөөдөр Монгол Улсын зам, тээврийн салбар иргэд, олон нийтэд үйл ажиллагаагаа нээлттэй танилцуулж байна. Тухайлбал, Монгол Улсын Засгийн газрын “ЧӨЛӨӨЛЬЕ”санаачилгын хүрээнд зохион байгуулж буй “Зам, тээврийн салбарын нээлттэй хаалганы өдөрлөг” эдгээр өдрүүдэд зохион байгуулагдаж байна. Нээлттэй өдөрлөгөөр Зам, тээврийн салбарын үйл ажиллагааг иргэд, олон нийтэд нээлттэй, ил тод хүргэх, мэдээ мэдээлэл өгөх, иргэдийн санал хүсэлтийг хүлээн авах, тулгамдаж буй асуудлыг хамтран шийдвэрлэж байгаа юм. Арга хэмжээг нээж Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан хэлсэн үгэндээ энэ жил иргэний нисэх, автотээвэр, төмөр замын салбарын түүхт ой, түүхэн чухал өдрүүд тохиож байна. Мөн үндэсний агаарын тээвэрлэгч “МИАТ” ТӨХК-ийн 70 жил, УБТЗ ХНН-ийн 77 жилийн ой тохиож буйг онцлон тэмдэглэж, салбарынхаа баярын мэнд дэвшүүллээ. Тэрбээр "Зам, тээврийн салбар бол улс орны эдийн засаг, хөгжлийн суурь салбар. Тиймээс Засгийн газар, Зам тээврийн яамнаас авто зам, төмөр зам, иргэний нисэхийн салбарт тээвэр логистикийн томоохон бүтээн байгуулалтуудыг үе шаттай хэрэгжүүлж байна. Бид зөвхөн бүтээн байгуулалт хийхээс гадна иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд хүндрэл учруулдаг зарим шаардлага, хүнд суртлыг бууруулах чиглэлд бодит өөрчлөлтүүдийг хийж эхлээд байна. “ЧӨЛӨӨЛЬЕ” санаачилгын хүрээнд салбарын үйлчилгээг илүү шуурхай, нээлттэй, хүртээмжтэй болгохын төлөө ажиллаж байна" хэмээн онцоллоо. Өдөрлөгөөр иргэд олон нийтэд чиглэсэн тээврийн хэрэгслийн шилжилт хөдөлгөөн, улсын дугаар олголт, техникийн хяналтын үзлэгийн мэдээлэл, тээврийн хэрэгслийн лавлагаа, хасалт бүртгэл, ачаа болон зорчигч тээврийн мэдээлэл, мэргэшсэн жолоочийн шалгалт, зөвлөгөө, онлайн тасалбарын системийн танилцуулга зэрэг олон төрлийн үйлчилгээг нэг дороос авах боломжийг бүрдүүлж байна. Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй ЧӨЛӨӨЛЬЕ” санаачилгын хүрээнд Зам, тээврийн сайдын тушаалаар “С” төрлийн зорчих зөвшөөрлийн бичиг олгох, ашиглах журамд өөрчлөлт оруулж, тээвэрлэгч аж ахуйн нэгжүүдэд хүндрэл учруулж байсан зарим шаардлага, зохицуулалтыг цуцаллаа. Мөн дотоодын аялал жуулчлалын тээврийн үйлчилгээ эрхэлж буй 24 хүртэлх хүний суудалтай тээврийн хэрэгслүүдэд тавигдаж байсан жолооны хүрдний байршлын шаардлагыг хүчингүй болгож, үйлчилгээ эрхлэгчдэд бодит дэмжлэгийг үзүүллээ. Түүнчлэн цахилгаан автомашины хэрэглээг нэмэгдүүлэх зорилгоор Засгийн газрын шийдвэрээр бүрэн цахилгаан болон туулах зай уртасгагчтай автомашинд ногоон дэвсгэртэй улсын дугаар олгож, нэгдүгээр эгнээгээр зорчих эрх олгон, дугаарын хязгаарлалтаас чөлөөлөөд байна. Мөн төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүнийг улсын хилээр нэвтрүүлэх, бүртгэх үйл ажиллагааг хөнгөвчлөх зорилгоор холбогдох журамд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, шаардагдах бичиг баримтын тоог бууруулах зохицуулалтыг боловсруулаад байна. Эдгээр арга хэмжээ нь төрийн үйлчилгээг илүү шуурхай, хүртээмжтэй болгох, хүнд суртлыг бууруулах, иргэн, аж ахуйн нэгжүүдийн үйл ажиллагааг дэмжихэд чухал ач холбогдолтой юм.

ИРГЭНИЙ НИСЭХИЙН САЛБАРЫН ОЛОН УЛСЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ

06 / 15 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

OЛОН УЛСЫН НИСЭХИЙН МЭДЭЭЛЛИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ӨДӨР ТОХИОЖ БАЙНА Жил бүрийн 5 дугаар сарын 15-ны өдрийг дэлхий даяар “International AIS Day” буюу Олон улсын нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний өдөр болгон тэмдэглэн өнгөрүүлдэг. Энэхүү өдрийг 1953 онд Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-аас Annex 15–Aeronautical Information Services-ийн Стандарт, Зөвлөмж (SARPs)-ийг анх баталсан түүхэн үйл явдалтай холбон тэмдэглэдэг бөгөөд нислэгийн аюулгүй, тасралтгүй, үр ашигтай ажиллагааг хангахад нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний гүйцэтгэх чухал үүргийг онцолдог. AIS нь уламжлалт мэдээллийн үйлчилгээний тогтолцооноос Aeronautical Information Management (AIM) буюу нисэхийн мэдээллийн удирдлагын дэвшилтэт систем рүү үе шаттайгаар шилжин хөгжиж, иргэний нисэхийн салбарын дижитал шилжилт, агаарын навигацийн орчин үеийн хөгжлийн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болоод байна. АНУ-ЫН ХОЛБООНЫ НИСЭХИЙН ЗАХИРГАА НИСЭХ БУУДЛЫН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ АВТОМАШИНУУДЫГ ТРАНСПОНДЕРООР ТОНОГЛОНО АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаа /FAA/ нисэх буудлын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг сайжруулах зорилгоор нийт 16.5 сая ам.долларын төсөв бүхий хөтөлбөр хэрэгжүүлж, нисэх буудлын үйлчилгээний автомашинуудыг транспондер төхөөрөмжөөр тоноглохоор болсноо мэдэгдлээ. Энэхүү арга хэмжээ нь 2026 оны 3-р сард Нью-Йоркийн LaGuardia олон улсын нисэх буудалд Air Canada Express компанийн агаарын хөлөг гал унтраах автомашинтай мөргөлдсөн ослын дараа хэрэгжүүлж буй аюулгүй ажиллагааны шинэчлэлийн нэг хэсэг юм. Урьдчилсан мэдээллээр осолд холбогдсон гал унтраах автомашинд байршлын мэдээлэл дамжуулах транспондер төхөөрөмж суурилагдаагүй байсан байна. Холбооны нисэхийн захиргааны мэдээлснээр эхний ээлжид АНУ-ын 264 нисэх буудлын нийт 1,900 орчим үйлчилгээний автомашинд “Vehicle Movement Area Transmitter (VMAT)” технологийг суурилуулах бөгөөд ингэснээр зурвас болон явгалах зам дээрх тээврийн хэрэгслийн байршлыг бодит цагийн горимоор хянах боломж бүрдэх ажээ. Эх сурвалж: АНУ-ЫН ТОМООХОН НИСЭХ БУУДЛУУД ӨРГӨТГӨЛ, ШИНЭЧЛЭЛЭЭ ЭРЧИМЖҮҮЛЖ БАЙНА АНУ-ын иргэний нисэхийн салбарт сүүлийн жилүүдэд зорчигч урсгал эрчимтэй өсөж байгаатай холбоотойгоор олон улсын болон орон нутгийн томоохон нисэх буудлууд өргөтгөл, шинэчлэлийн төслүүд хэрэгжүүлж эхлээд байна. Шинэ терминал, нэмэлт гарц, явгалах зам, ухаалаг технологийн шийдлүүд зэрэг нь АНУ-ын нисэх буудлуудын ирээдүйн хөгжлийн үндсэн чиглэл болж байна. Орландо олон улсын нисэх буудал – 6 тэрбум ам.долларын “Visioning Plan” Orlando International Airport нь 2035 он хүртэл хэрэгжих 6 тэрбум ам.долларын хөгжлийн хөтөлбөрөө эхлүүлээд байна. Энэхүү төслийн хүрээнд: • eVTOL буюу агаарын такси, дрон хүлээн авах “Vertiport” байгууламж • Нүүр таних технологи бүхий зорчигч үйлчилгээ • Ухаалаг ариун цэврийн өрөө, VR амралтын хэсэг • 8,000 автомашины нэмэлт зогсоол • Ачаа тээврийн шинэ байгууламж • Терминал болон гарцын өргөтгөл зэрэг ажлууд үе шаттайгаар хэрэгжинэ. Остин-Бергстром нисэх буудал хүчин чадлаа хоёр дахин нэмэгдүүлнэ Austin-Bergstrom International Airport нисэх буудал АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаанаас (FAA) 108 сая ам.долларын санхүүжилтийн дэмжлэг авч, “Journey With AUS” төслөө хэрэгжүүлж байна. Төслийн хүрээнд: • 20 гаруй гарцтай шинэ Concourse B • Терминал хоорондын газар доорх туннель • Шинэ параллель явгалах замууд • Нислэгийн саатлыг бууруулах агаарын талбайн шинэчлэл хийгдэх бөгөөд 2030 он гэхэд ашиглалтад орохоор төлөвлөжээ. Вашингтон Даллес нисэх буудал түүхэн хэмжээний өргөтгөл хийхээр төлөвлөж байна Washington Dulles International Airport нисэх буудал ойролцоогоор 22 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалттай томоохон өргөтгөлийн төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Урьдчилсан мэдээллээр барилгын ажил 2027 оноос эхлэх боломжтой бөгөөд зорчигч урсгал өсөн нэмэгдэж буйтай холбоотойгоор терминал болон дэд бүтцийн хүчин чадлыг эрс нэмэгдүүлэх зорилготой юм. Дунд хэмжээний нисэх буудлууд ч шинэчлэлээс хоцрохгүй байна АНУ-ын зөвхөн томоохон “hub” нисэх буудлууд биш, бүс нутгийн болон жижиг нисэх буудлууд ч өргөтгөл хийж байна. Жишээлбэл: • Hector International Airport 156 сая ам.долларын терминалын өргөтгөл хийж, гарцын тоогоо 9 болгож нэмэгдүүлж байна. • Norfolk International Airport шинэ departure terminal, CBP facility болон зочид буудлын төсөл хэрэгжүүлж байна. • Kirksville Regional Airport шинэ 6,500 sq.ft терминал барьж эхэлсэн бөгөөд 2026 онд ашиглалтад орох төлөвтэй байна. Ирээдүйн чиг хандлага: “Smart Airport” ба хүчин чадлын өрсөлдөөн АНУ-ын нисэх буудлуудын өнөөгийн хөгжлийн гол чиглэлүүд нь: • Терминалын хүчин чадал нэмэгдүүлэх • Агаарын талбайн хөдөлгөөний үр ашгийг сайжруулах • Ухаалаг технологи нэвтрүүлэх • Ирээдүйн eVTOL / Air Taxi системд бэлтгэх • Зорчигчийн туршлагыг сайжруулах зэрэгт төвлөрч байна. Эдгээр төслүүд нь COVID-19-ийн дараах зорчигч урсгалын сэргэлт болон АНУ-ын дотоод, олон улсын нислэгийн эрэлт өсч буйтай шууд холбоотой гэж салбарын шинжээчид үзэж байна. Эх сурвалж: ЕВРОПЫН НИСЭХИЙН САЛБАРТ AI ТЕХНОЛОГИЙН ХЭРЭГЛЭЭ ЭРЧИМЖИЖ БАЙНА Европын иргэний нисэхийн салбарт хиймэл оюун ухаан(AI)-д суурилсан технологийн хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж, нисэх буудал, агаарын навигацийн байгууллага болон агаарын тээврийн компаниуд үйл ажиллагаандаа өргөнөөр нэвтрүүлж эхэлжээ. ALG Global-ийн мэдээлснээр AI технологийг зорчигч урсгалын менежмент, нислэгийн саатлын урьдчилсан таамаглал, агаарын хөдөлгөөний ачааллын удирдлага, техник үйлчилгээний төлөвлөлт зэрэг чиглэлд ашиглаж байна. Мөн ATM automation, digital tower, SWIM зэрэг ирээдүйн агаарын навигацийн системийн хөгжүүлэлтэд AI технологийн хэрэглээ нэмэгдэж байгаа ажээ. Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар хиймэл оюун ухаан нь ойрын жилүүдэд нисэхийн салбарын аюулгүй байдал, үр ашиг, дижитал шилжилтийн гол хөдөлгөгч хүчин зүйлсийн нэг болох төлөвтэй байна. Эх сурвалж: ОЙРХИ ДОРНОДЫН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ ДЭЛХИЙН АГААРЫН ТЭЭВРИЙН КАРГО ЗАХ ЗЭЭЛД НӨЛӨӨЛӨВ Олон улсын агаарын тээврийн холбоо /IATA/-ны 2026 оны 3 дугаар сарын тайланд дурдсанаар олон улсын агаарын ачаа тээврийн эрэлт өмнөх оны мөн үеэс 4.8 хувиар буурсан үзүүлэлттэй гарчээ. Тус байгууллагаас мэдээлснээр Ойрхи Дорнод дахь геополитикийн нөхцөл байдал, агаарын тээврийн урсгалд үүссэн саатал, нийлүүлэлтийн сүлжээний доголдол нь олон улсын карго зах зээлд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлсэн байна. Ялангуяа Персийн булангийн агаарын тээврийн томоохон зангилаа төвүүдийн үйл ажиллагаанд хүндрэл үүссэнээр Ойрхи Дорнодын агаарын тээвэрлэгчдийн карго эрэлт 54.3 хувиар буурч, хамгийн өндөр уналттай бүс нутаг болжээ. Мөн дэлхийн худалдааны орчны тодорхойгүй байдал, тарифын дарамт болон тээвэр ложистикийн эрсдэлүүд нь агаарын карго салбарын өсөлтийг сааруулж буйг онцолсон байна. Эх сурвалж:

ЗТЯ-НЫ “НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГАНЫ ӨДӨРЛӨГ” ЭХЭЛЛЭЭ

06 / 15 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Зам, тээврийн яамнаас салбар, нэгжүүдийн үйл ажиллагааг иргэд, олон нийтэд нээлттэй, ил тод хүргэх, мэдээ мэдээлэл өгөх, иргэдийн санал хүсэлтийг хүлээн авах, тулгамдаж буй асуудлыг хамтран шийдвэрлэх зорилгоор Сүхбаатарын талбайд “Нээлттэй хаалганы өдөрлөг”-ийг зохион байгуулж байна. УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Зам тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан “Нээлттэй хаалганы өдөрлөг”-ийг нээж хэлсэн үгэндээ “Энэ жил Иргэний нисэх, авто тээвэр, төмөр замын салбарт түүхт ой, түүхэн чухал өдрүүд тохиож байна. Мөн Үндэсний агаарын тээвэрлэгч МИАТ ТӨХК-ийн 70 жилийн ой, Улаанбаатар төмөр зам ХХК-ийн 77 жилийн ой тохиож буйг онцлон тэмдэглэж, салбарынхаа нийт хамт олонд баяр хүргэж, амжилт хүсье. Зам тээврийн салбар бол улс орны эдийн засаг, хөгжлийн суурь салбар билээ. Тиймээс Засгийн газар, ЗТЯ-наас авто зам, төмөр зам, иргэний нисэхийн салбарт бүтээн байгуулалтуудыг үе шаттай хэрэгжүүлж байна. Өнөөдөр Зам тээврийн яамны салбар нэгжүүдийн үйл ажиллагааг дэлгэрэнгүй танилцуулж байна. Харин миний хувьд нэг зүйлийг онцлон хэлэхэд, зөвхөн бүтээн байгуулалтыг хийхээс гадна иргэд, аж ахуй нэгжүүдэд хүндрэл учруулдаг зарим шаардлага, зөвшөөрлүүдийг бууруулах бодит өөрчлөлтүүдийг эхлүүлж байна” хэмээн онцлон тэмдэглэв. Өнөөдрөөс эхлэн энэ сарын 17-ныг дуустал үргэлжлэх тус өдөрлөг 10:30 цагт Монгол Улсын төрийн далбааг тээвэрлэгч, Сүхбаатарын одонт МИАТ ТӨХК-ийн мэдээллээр эхэлсэн юм. МИАТ ТӨХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Т.Тэлмэн компанийнхаа үйл ажиллагааг танилцуулж хэлсэн үгэндээ “Зам, тээврийн салбарын үйл ажиллагааг иргэд, олон нийтэд нээлттэй танилцуулах энэхүү өдөрлөгийг зохион байгуулж буй Монгол Улсын Зам, тээврийн яаманд талархал илэрхийлье. Нэгэн зууны түүхтэй нисэх хүчнээс салбарлан хөгжсөн Монгол Улсын үндэсний агаарын тээвэрлэгч, Сүхбаатарын одонт МИАТ ТӨХК нь энэ жил түүхт 70 жилийн ойгоо тэмдэглэж байна. Бид өнгөрсөн хугацаанд Монгол Улсыг дэлхийтэй холбох эрхэм үүргээ нэр төртэйгөөр биелүүлэхийн зэрэгцээ орон нутгийн чиглэлд хуваарьт нислэгүүдийг амжилттай үйлдэж, аюулгүй ажиллагаа, үйлчилгээний чанар, нислэгийн сүлжээгээ тасралтгүй хөгжүүлэн ажиллаж ирлээ. Өнөөдөр агаарын тээвэр нь зөвхөн зорчигч тээвэрлэх үйлчилгээ бус улс орны эдийн засаг, аялал жуулчлал, худалдаа, хөрөнгө оруулалт, олон улсын хамтын ажиллагааг дэмжих чухал хүчин зүйл болж байна. Иймээс бид нислэгийн чиглэлээ өргөжүүлэх, үйлчилгээгээ сайжруулах, аюулгүй байдлын олон улсын стандартыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэхэд онцгой анхаарч, Олон улсын газрын үйл ажиллагааны аюулгүй байдлын ISAGO аудитыг 99.8 хувийн үнэлгээтэй амжилттай давлаа. Мөн энэ өдрүүдэд Европын холбооны олон улсын аюулгүй байдлын аудитад шалгуулж байна. Тус аудитаар гэрчилгээжсэнээр Монгол Улс хөрш орноосоо гадна гуравдагч орны карго тээвэрлэлтийн үйлчилгээ үзүүлэх боломжтой болж байна." хэмээн онцлон тэмдэглэв.

ХҮҮХДИЙГ ХАМГААЛАХ ЁСТОЙ ГАЗАР НЬ ӨӨРӨӨ АЮУЛЫН БҮС БОЛСОН ЮМ БИШ БИЗ?

06 / 12 3 сэтгэгдэл 1 305 үзсэнe

2024 онд гэр бүлийн хүчирхийлэлд удаа дараа өртөж байсан хоёр ихэр хүүгийн асуудал олон нийтийн анхаарлын төвд орж байлаа. Тухайн үед хүүхдүүдийн аюулгүй байдалд ноцтой эрсдэл үүссэн талаар мэдээллүүд гарч, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамнаас холбогдох байгууллагуудад чиглэл өгч, асуудлыг шийдвэрлэхээ мэдэгдэж байсан. Гэвч хоёр жилийн дараа бодит байдал ямар байна вэ? Нэгэн үе "яаралтай арга хэмжээ авна", "хүүхдүүдийг хамгаална" гэж амлаж байсан төрийн байгууллагуудын ажлын үр дүн өнөөдөр харагдахгүй байна. Хоёр ихэр хүү өнөөдөр ч хамтдаа биш. Хүүхдийн эрхийг хамгаална гэж мэдэгдэж байсан хүмүүсийн амлалт хаана үлдэв? Хамгийн ноцтой нь хамгаалалтад байсан хүүхэд хүчирхийлэлд өртсөн гэх асуудал юм. Хамгаалах байранд байх ёстой байсан нэг ихэр хүү эрэгтэй хүний хүчирхийлэлд өртсөн гэх мэдээлэл гарсан ч энэ асуудлыг холбогдох байгууллагууд дээд шатны байгууллагадаа бүрэн мэдээлсэн эсэх талаар олон нийтийн өмнө тодорхой тайлбар өгсөнгүй. Хүүхдийг хамгаалах ёстой газар нь өөрөө аюулын бүс болсон юм биш биз? Мөн СХД-ийн хамгаалах байранд байсан 7 настай охин хамт байрлаж байсан 16 настай хүүхдийн үйлдэлд өртсөн гэх мэдээлэл бий. Тухайн үед хамгаалах байранд хамгаалалтын ажилтан байгаагүй гэх мэдээлэл ч дагалдсан. Энэ хэрэг цагдаагийн байгууллага дээр хэрэг бүртгэл нээгдсэн, шалгагдаж байгаа бөгөөд прокуророос насанд хүрээгүй хүүхдийн асуудал учир мэдээлэл өгөхөөс татгалзсан юм Энэ бүх хугацаанд СХД-ийн Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын хэлтсийн удирдлагууд олон нийтийн өмнө хангалттай тайлбар өгсөн үү? Тус хэлтсийн дарга Н.Хөхөө сэтгүүлчийн асуултад тодорхой хариулт өгөхөөс татгалзаж. Харин зарим мэргэжилтнүүд "тайлагнах албагүй" гэсэн байр суурь илэрхийлсэн. Гэвч энд нэг зүйл тодорхой байна. Хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдүүд тайлбар нэхэж байна. Хариуцлага нэхэж байна. Хүүхдийн төлөө ажиллах ёстой байгууллагууд өөрсдийн нэр хүнд, албан тушаалаа хамгаалах уу, эсвэл хамгаалалтад байгаа хүүхдүүдээ хамгаалах уу? Гэр бүл, хүүхэд, залуучуудын хөгжлийн газрын дарга Б.Баярсайхан болон холбогдох удирдлагууд энэ асуудалд олон нийтэд нээлттэй тайлбар өгөх цаг болсон. Учир нь хамгаалах байранд байсан хүүхдүүд хүчирхийлэлд өртсөн гэх мэдээлэл гарч байхад чимээгүй өнгөрч болохгүй. Өнөөдөр асуулт ганцхан байна. Хүүхэд хамгааллын байгууллагууд хүүхдүүдээ хамгаалж чадсан уу? Хэрэв чадаагүй бол хэн хариуцлага хүлээх вэ? Т.Аубакир сайд аа хүүхдүүдийн аюулгүй байдал, эрх ашгаас илүү чухал зүйл төрийн байгууллагад байх ёсгүй. Энэ асуудлыг нээлттэй шалгаж, үнэн мөнийг тогтоож, хариуцлага тооцохгүй бол танай яам “ЯЛЗАРЧ” дууслаа.

ДУНДГОВЬ АЙМАГ ДАХЬ "МАНДАЛГОВЬ" НИСЭХ БУУДАЛД "КОД-4" БУЮУ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИД ГАРСАН ГАЛ ТҮЙМРИЙН НӨХЦӨЛИЙН ТАКТИКИЙН СУРГАЛТ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА

06 / 11 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Дундговь аймаг дахь "Мандалговь" нисэх буудал Иргэний нисэхийн аюулгүй хамгаалалтын сургалтын төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах, мөн онцгой нөхцөл байдлын үед байгууллагын бэлэн байдлыг бодит нөхцөлд туршин үнэлэх зорилгоор “Код-4” буюу барилга байгууламжид гарсан гал түймрийн нөхцөлийн тактикийн сургалтыг зохион байгууллаа. Тус сургалтын үндсэн зорилго нь онцгой нөхцөл байдал үүссэн үед нисэх буудлын дотоод зохион байгуулалт, хариу арга хэмжээний шуурхай байдал, ажилтан албан хаагчдын үүрэг хариуцлагын хэрэгжилт, мөн холбогдох байгууллагуудын харилцан ажиллагааны уялдаа холбоог сайжруулахад оршсон болно. Сургалтад онцгой нөхцөл байдлын үед хамтран ажиллах чиг үүрэг бүхий Дундговь аймгийн Онцгой байдлын газар, Цагдаагийн газар болон Нэгдсэн эмнэлгийн бүрэлдэхүүн оролцож, гал түймрийн үед авран хамгаалах ажиллагаа, иргэдийг аюулгүй бүсэд нүүлгэн шилжүүлэх, анхан шатны эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ үзүүлэх зэрэг тактикийн ажиллагааг хамтран гүйцэтгэв. Сургалтын явцад байгууллагуудын хоорондын мэдээлэл солилцоо, командлалын зохион байгуулалт, шуурхай шийдвэр гаргалт болон ажиллагааны уялдаа холбоог бодит нөхцөлд туршин, цаашдын сайжруулалт хийх шаардлагатай зарим асуудлыг тодорхойлсон нь сургалтын ач холбогдлыг нэмэгдүүлэв. Ийнхүү уг сургалт нь нисэх буудлын аюулгүй ажиллагааны бэлэн байдлыг дээшлүүлэх, онцгой нөхцөлд хамтран ажиллах байгууллагуудын уялдаа холбоог бэхжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан үр дүнтэй арга хэмжээ боллоо.

ХЭҮК-оос чөлөөлөгдөх болсон С.Ганзоригийг Шүүхийн ерөнхий зөвлөл рүү “ДЭВШҮҮЛЭН ЗАЙЛУУЛАХ” гэж байна

06 / 11 0 сэтгэгдэл 77 үзсэнe

ХЭҮК-ийн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь “...иргэн Н.Ганхуягийн зураг нь хүний биометрик мэдээлэл болох тул мэдээллийн эзний зөвшөөрөлгүйгээр түүний зургийг Zuv.mn сайт нийтэлсэн” гэх агуулга бүхий албан бичгийг Сүхбаатар дүүргийн Цагдаагийн Нэгдүгээр хэлтэст шилжүүлж, Зөрчлийн тухай хуулиар тус сайтад 20 сая төгрөгийн торгууль ногдуулсан билээ. Уг асуудал нийгэмд бухимдал үүсгэсэн тул Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос Ажлын хэсэг байгуулж, дурдагдаж буй гомдолд хууль, журмын дагуу шалгах ажиллагаа явуулсан эсэхэд дотоод хяналт шалгалт хийж, дүгнэлт гаргаж өчигдөр /2026.06.10/ танилцуулсан юм. Улмаар Н.Ганхуягаас ирүүлсэн гомдолд тухайн үед шалгах ажиллагаа явуулж, хяналт тавьж ажилласан Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн дарга С.Ганзориг гомдол шалгах ажиллагааг явуулахдаа Комиссын гишүүнээс өгсөн үүрэг, чиглэлийн дагуу гүйцэтгээгүй, холбогдох хууль, журмыг зөрчсөн болох нь тогтоогдсон тул Сахилгын шийтгэлээр төрийн албанаас чөлөөлөх бөгөөд одоогоор халах сонсох ажиллагаа ХЭҮК хийж байгаа аж. Тэгвэл ХЭҮК-оос чөлөөлөгдөх нь тодорхой болсон ХЭҮК-ын Хүний хувийн мэдээлэл хамгааалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь “дэвшигдэн зайлж” байгаа бололтой. Тэрбээр Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшжээ. Хүний эрхийн мэдрэмжгүй, албан тушаалтанд үйлчилдэг шударга бус гэдгээрээ олон нийтэд "алдаршаад" байгаа түүнийг Шүүхий ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшиж байгаа нь шалгуур хангахгүй байна гэж үзэх хүн ч байна. Тодруулбал, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшигч нь хууль зүйн өндөр мэргэшилтэй, эрх зүйч мэргэжлээр 10-аас доошгүй жил ажилласан, төрийн алба хаах насны дээд хязгаарт хүрээгүй, сүүлийн таван жил шүүгч, улс төрийн болон улстөрийн намын удирдах албан тушаал эрхлээгүй, эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байгаагүй Монгол Улсын иргэн байх шалгууртай. Хууль зүйн өндөр мэргэшилтэй гэх эхний шалгууртаа хүний эрхийн мэдрэмжгүйгээрээ “алдаршаад” буй С.Ганзориг шууд бүдэрч байгаа. ХЭҮК-т байхдаа хүний эрхийн мэдрэмжгүйгээ харуулсан тэрбээр ШЕЗ-д ороод хзний эрхийг хангана гэдэгт олон хүн эргэлзэж байгаа юм. Хэрвээ С.Ганзоиг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүн болбол бусдын зөрчигдсөн эрхийг сэргээх ажил доголдож, хараат бусаар ажиллаж чадахгүй байх гэсэн болгоомжлол бий. ХЭҮК-оос “хөөгдөж” буй нэгэн “дэвшин зайлж” буй энэ үйлдлийн талаар бид эргэж мэдээлсээр байх болно.