Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс Н.Учралыг Улсын Их Хурлын даргад нэр дэвшүүллээ

11 / 20 0 сэтгэгдэл 66 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын даргаар МАН-ын дарга, Улсын Их Хурлын гишүүн Ням-Осорын Учралыг сонгуулахаар Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс нэр дэвшүүллээ. Улсын Их Хурлын чуулганы өнөөдөр (2025.11.20)-ийн нэгдсэн хуралдааны эхэнд хуралдаан даргалагч, Улсын Их Хурлын дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэ хууль санаачлагчаас өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслийг Байнгын хороодод хуваарилсан талаар танилцуулав. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын гишүүн М.Бадамсүрэн нарын 33 гишүүн санаачлан боловсруулж, энэ сарын 14-ний өдөр өргөн мэдүүлснийг Төрийн байгуулалтын, Засгийн газраас Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай болон Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг мөн өдөр өргөн мэдүүлснийг Хууль зүйн, “ Импортын барааны гаалийн албан татварын хувь, хэмжээ батлах тухай” Улсын Их Хурлын 1999 оны зургадугаар сарын 03-ны өдрийн 27 дугаар тогтоолд нэмэлт оруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг яаралтай горимоор хэлэлцүүлэхээр энэ сарын 19-ний өдөр өргөн мэдүүлснийг Төсвийн болон Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороонд тус тус шилжүүлжээ. “Тогтоолд нэмэлт оруулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг яаралтай горимоор хэлэлцэхийг дэмжих, эсэх талаар санал хураалт явуулахад Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 57.1 хувь нь дэмжсэн тул хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр дээрх Байнгын хороодод шилжүүлэв. Ингээд Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Учралыг Улсын Их Хурлын даргад нэр дэвшүүлж буй тухай тус бүлгийн дарга Ж.Батжаргал танилцуулав. Тэрбээр Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Учралын товч намтрыг танилцуулж, түүний парламентад ажилласан байдал, боловсрол, мэдлэг, туршлага зэргийг харгалзан, МАН-ын Удирдах зөвлөл болон Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн шийдвэрийг үндэслэн нэр дэвшүүлж буйг тодорхой дурдлаа. Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгээс тус намын даргыг Улсын Их Хурлын даргаар сонгуулахаар нэр дэвшүүлж буйтай холбогдуулан Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл үг хэлж, аль нэг намын дарга парламентын дарга байх нь зарчмын болон ёс зүйн хувьд зохимжгүй гэж үзэж байгаа тус намын бүлгийн байр суурийг илэрхийллээ. Хэдийгээр урьд өмнө МАН-ын болон АН-ын дарга нар Улсын Их Хурлын даргаар ажиллаж байсан ч энэ нь буруу жишиг гэдгийг тэрбээр дурдаж, аль нэг намын дарга парламентыг удирдах нь тухайн хүнээс үл шалтгаалан эрх ашгийн зөрчил үүсгэнэ гэдгийг анхааруулсан юм. Ингээд тус намын бүлгээс санаачлан боловсруулж, бэлэн болгосон уг асуудлаарх хуулийн төсөл болон МАН-ын бүлгээс Улсын Их Хуралд нэр дэвшүүлж буй асуудлаар ярилцах, байр сууриа нэгтгэх шаардлагатай тул өнөөдрийн 14:00 цаг хүртэл Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас завсарлага авлаа гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

“ХӨРСНИЙ УС, ҮЕРИЙН ХАМГААЛАЛТ” ТӨСЛИЙН ТЭЗҮ-ИЙГ БОЛОВСРУУЛАХ АЖИЛ 40 ХУВИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛТЭЙ БАЙНА

11 / 19 0 сэтгэгдэл 121 үзсэнe

Улаанбаатар хотод сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлт, ус үерийн давтамж өссөний улмаас хамгаалалтын дэд бүтцийг шинэчлэх зайлшгүй хэрэгцээ үүсээд буй. Өнөөдрийн байдлаар Улаанбаатар хотод 4 байршилд нийт 51.6 км урт үерийн хамгаалалтын далан, 58 байршилд 107.6 км бүхий үерийн хамгаалалтын суваг байдаг. Гэвч Туул, Улиастай, Сэлбэ, Дунд голын үерийн хамгаалалтын далангуудын ихэнх нь хуучирсан, эргийн бэхэлгээнүүд нь эвдэрч гэмтсэн, сувгууд нь хагшаасаар дүүрсэн зэрэг шалтгаанаар их хэмжээний үерийн ачааллыг даах боломжгүй болсон. Тиймээс хотын инженерчлэл, дэд бүтцийг сайжруулах хүрээнд “Улаанбаатар хотын инженерийн бэлтгэл арга хэмжээний мастер төлөвлөгөө”-г боловсруулж, үерийн эрсдэлийг бууруулах, голын урсцыг тогтворжуулах, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд ажиллаж амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлэх, мөн гол дагуух тохижилт болон хотын экосистемийг тэнцвэржүүлэх цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Мастер төлөвлөгөөнд нийт 420 гаруй км үерийн байгууламжийг үе шаттайгаар шинээр барихаар тусгасан бөгөөд нэн шаардлагатай байгаа 120 орчим км далан, сувгийг “Хөрсний ус, үерийн хамгаалалтын төсөл”-ийн хүрээнд хэрэгжүүлэх юм. Тодруулбал, нийслэлийн 22 байршилд үерийн хамгаалалтын далан, сувгийг шинэчлэх, сэргээн засварлах, шинээр байгуулахаар төлөвлөсний зэрэгцээ борооны ус зайлуулах шугам хоолойг шуудуу ухалгүйгээр доторлон шинэчлэх дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлнэ. Тус төслийн хүрээнд Дэлхийн банкны хөрөнгө оруулалтаар 9 байршилд үерийн хамгаалалтын далан, сувгийн барилга байгууламж, борооны ус зайлуулах шугамыг шинэчилж, өргөтгөх бөгөөд нийт 50.65 км далан, 45.7 км сувгийг байгуулна. Эдгээр 9 байршлын ТЭЗҮ болон Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээг "Хот төлөвлөлт, судалгааны институт” ОНӨААТҮГ боловсруулж, одоогийн байдлаар гүйцэтгэл 40 хувьтай үргэлжилж байна. Мөн Туул, Сэлбэ, Улиастай, Дунд гол зэрэг зургаан байршил дагуу нийт 18.229 км урттай даланг БНХАУ-ын Эксим банкны санхүүжилтээр сэргээн засварлах, тохижуулахаар ажиллаж байна. Энэ хүрээнд ТЭЗҮ болон Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээг боловсруулж одоогоор 40 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Түүнчлэн үлдсэн 7 байршилд нийт 25 км даланг барихаар төлөвлөжээ.

ӨБХ: Монгол Улсыг хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг явуулав

11 / 19 0 сэтгэгдэл 31 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны өнөөдөр ( 2025.11.19 )-ийн хуралдаанаар “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг явуулав. Үндсэн чиглэлийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат, Б.Пунсалмаа, Ж.Галбадрах, Г.Лувсанжамц, Х.Баасанжаргал нар асуулт асууж, үг хэллээ. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат иргэдийн орлогын бодит өсөлт, өмчийн эрхийн баталгаажилт, зээлийн хүүгийн талаар асууж, нийгмийн сайн сайхны шалгуур үзүүлэлт болох аз жаргалын индексийг тодорхойлж ажиллах шаардлагатайг дурдсан юм. Манай улс хүний хөгжлийн индексийг тооцож, энэ талаар тодорхой зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж буйг Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн онцлов. Өрхийн орлогын өсөлтийн суурь үзүүлэлтийг 2024 оны дүнгээр 11.0 хувиар аваад, ирэх таван жилд бил бүр дунджаар 5.0 хувиар өсгөхөөр тооцож үндсэн чиглэлд тусгасныг Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Макро эдийн засгийн бодлогын газрын дарга Л.Энх-Амгалан тайлбарлалаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Пунсалмаа англи хэлний сургалтын чанар шаардлага хангахгүй байгааг шүүмжилж, цаашид сайжруулах талаар ямар бодлого, зорилт дэвшүүлж буйг асуусан юм. Гадаад хэлний сургалтад нэвтрүүлж буй Pearson хөтөлбөр үр дүнтэй хэрэгжиж буйг тэрбээр онцлоод, хөгжлийн суурь төлөвлөлтөд тусгаж, бататгаж ажиллах шаардлагатай гэлээ. Үндсэн чиглэлийн төслийг чамбайруулах, засаж сайжруулах зүйл багагүй байгааг Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Галбадрах дурдаж, хөгжлийн төлөвлөгөө, улсын төсвийн үндэслэл болох учир таван жилийн үндсэн чиглэлийг судалгаа, тооцоонд тулгуурлаж бодитой төлөвлөх нь зүйтэй гэсэн юм. Биелэлт хангалтгүй, хэрэгжилтийн хувь багатай зорилтуудыг хэт өндрөөр төлөвлөх нь бодитой эсэхийг нягтлах шаардлагатайг тэрбээр анхааруулав. Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Лувсанжамц бодлогын зорилт, тэргүүлэх чиглэлүүд болон тэдгээрт төлөвлөсөн төсөв, хөрөнгө оруулалт хоорондын уялдаа, нийцлийн тухай асуудлыг хөндөж, хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн хэрэгжилт, түүний үр дагаварын үнэлгээг нарийвчлан тооцож, дүгнэж ажиллах шаардлагатай гэсэн юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал боловсролын индексийг жилд дунджаар 0.01 пүнктээр, ирэх таван жилд нийтдээ 0.06 пүнктээр нэмэгдүүлэхээр төлөвлөсөн нь хангалтгүй байгааг дурдаад, шүүхийн салбарын хөрөнгө оруулалтыг 2030 он гэхэд 73.8 хувь хангахаар тусгасан нь 100 хувьд хүрэхгүй буюу эрэлтийг хангахгүйгээр төлөвлөгдсөнийг шүүмжилсэн юм. Мөн тэрбээр иргэдийн өргөдөл, гомдол бүрнээ шийдвэрлэгддэг байх зарчмыг таван жилийн үндсэн чиглэлд тусгаж, хэрэгжүүлэх учиртайг онцлов. Боловсролын индекс өнөөдрийн байдлаар 0.755 пүнкт байгааг Боловсролын сайд П.Наранбаяр танилцуулж, олон үзүүлэлтийг өндөр нарийвчлалтайгаар хэмждэг энэ үзүүлэлтийг 0.810 пүнкт болгож дээшлүүлэх нь бага бус ахиц болохыг тайлбарлалаа. Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, хариулт авч, үг хэлснээр “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлэг өндөрлөлөө. Тогтоолын төслийг хэлэлцсэн талаарх санал, дүгнэлтийг Эдийн засгийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр тогтов гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ТББХ: Улсын дунд хугацааны хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичгийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ

11 / 19 0 сэтгэгдэл 37 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.11.19/ хуралдаанаар “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсл ийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа. Тогтоолын төсөлтэй холбогдуулан УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийлэв. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн А. Ариунзаяа , улсын жилийн төсөв, нэг жилийн төлөвлөгөө хоорондоо нийцэхгүй байгааг дурдаад, төлөвлөгөө батлах шаардлагатай эсэхийг лавлав. Тэрбээр 2026 оны төсөв батлагдсаны дараа 2026-2030 он хүртэлх таван жилийн төлөвлөгөөг хэлэлцэж байна хэмээгээд, ирэх жилийн төсөвтэй нийцүүлээд 2026 оны төлөвлөгөөг өөрчлөх үү гэдгийг тодрууллаа. Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогт, Үндсэндээ 30 жил төлөвлөлтгүй, бодлогогүй, төрийн бодлого нь тодорхой биш, хоорондоо уялдаагүй явж ирсэн. Үүнийг цэгцлэх гэж 2019 онд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг хийсэн. Үүндээ тулгуурлаад Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн тухай хуулийг баталсан. Энэ хуульдаа урт, дунд, богино хугацааны төрийн бодлогын бичиг баримтууд хоорондоо уялдаатай байх талаар тусгаад, төлөвлөлт, зохион байгуулалт, хэрэгжилт, үр дүн тооцох аргачлалыг зааж өгсөн. Тэрхүү аргачлалын дагуу 2021-2025 оны үндсэн чиглэлийн биелэлтийг дүгнэж үзэхэд 54 хувьтай гарсан. Цаашдаа үр дүнтэй болгох, алдаагаа хэрхэн засах талаар анхаарч байна. Түүнчлэн хууль хоорондын нийцэлгүй зүйл бас бий. Үүнийг бас засах ёстой. Ингэж байж жилийн төлөвлөгөөндөө суурилж төсөвлөлтөө хийнэ хэмээн хариулав. УИХ-ын гишүүн С.Зулпхар, Ирэх таван жилийн үндсэн чиглэлд тусгасан төрийн албан хаагчдын эдийн засаг, эрүүл мэнд, нэр хүнд, аюулгүй байдлын баталгааг хангана гэсэн зорилтын үр дүн нь төрийн албан хаагчдын сэтгэл ханамжийг нэмэгдүүлэх гэж заасныг тодотгоод, эдийн засгийн баталгаа сэтгэл ханамжаар хэмжигдэхгүй, цалин хөлсний бодлого хэрэгжүүлж байж дээрх зорилтыг хангана гэлээ. Тиймээс цалин хөлснийхөө бодлоготой уялдсан байдлаар шалгуураа тавих нь зүйтэй гэсэн санал хэлэв. УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа, Таван жилийн төлөвлөгөө ер нь цаашид хэрэгтэй эсэхийг ул суурьтай бодож үзэх нь зүйтэй гэв. Мөн тэрбээр өнөөг хүртэл бид олон төлөвлөгөө, хөтөлбөр батласныг онцлоод, сонгуулийн санал худалдан авах хууль бус үйл ажиллагааг зогсоох чиглэлд дорвитой ажил хийх ёстой хэмээлээ. Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгасныг сануулаад, Сонгуулийн ерөнхий хороо, Авлигатай тэмцэх газар үүнд ач холбогдол өгч ажиллах шаардлагатайг тодотгов. Түүнчлэн УИХ-ын гишүүн Ц.Идэрбат өмнө нь баталсан таван жилийн төлөвлөгөөний биелэлт 50 гаруйхан хувьтай байгаагийн учир шалтгааныг тодруулсан бол УИХ-ын гишүүн О.Саранчулуун, хөгжлийн бодлого хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн оролцоог нэмэгдүүлэх арга замыг хэрхэн төлөвлөсөн, үүнд ямар шалгуур үзүүлэлт тавьж, хэрэгжилтийг хэрхэн хэмжих талаар, Байнгын хорооны дарга Ц.Сандаг-Очир, төрийн байгууллагуудын шударга байдал, бүтээмжийг нэмэгдүүлнэ гэж ирэх таван жилийн үндсэн чиглэлд тусгасныг хэрхэн ойлгож, үр дүнг нь яаж хэмжих, төрийн албанд чадварлаг хүний нөөцийг бүрдүүлж, төрийн албан хаагчийн томилгооны зөрчлийг хэрхэн бууруулах талаар лавлаж байлаа. Ийнхүү гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийлсний дараа УИХ-ын гишүүн Ц.Сандаг-Очирын гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллоор санал хураалт явуулж, Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Эдийн засгийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр тогтлоо хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

ХЗБХ: Улсыг хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэлийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийж, Байнгын хорооны тогтоолын төслийг баталлаа

11 / 19 0 сэтгэгдэл 29 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны өнөөдрийн (2025.11.19) хуралдаан 10 цаг 44 минутад гишүүдийн 52 хувийн ирцтэйгээр эхэлж, хоёр асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэлээ. Эхлээд “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хий ж, Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Алтанхуяг , О.Номинчимэг, Х.Баасанжаргал, Х.Тэмүүжин, Д.Цогтбаатар, С.Эрдэнэболд нар асуулт асууж, хариулт авсны дараа төслийн анхны хэлэлцүүлэгтэй холбогдуулан байр сууриа илэрхийлсэн юм. Хөгжлийн урт болон дунд, богино хугацааны баримт бичгийн ач холбогдол, үр өгөөжийн талаар тодруулахад улс орны хөгжлийн бодлогыг бодитой төлөвлөж, үр дүнтэй хэрэгжүүлэх шаардлагын үүднээс өнгөрсөн 30 жилийн хөгжлийн төлөвлөлтгүй, улсын эдийн засаг, нийгмийг хөгжлийн эрсдэлт нөхцөлөөс с ургамж авч Үндсэн хуульдаа “...Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт тогтвортой байна...” гэдэг нэмэлтийг оруулж, үүний мөрөөр Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, түүний удирдлагын тухай хуулийг баталж, хэрэгжүүлэх хүрээнд урт, дунд, богино хугацааны хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичгийг баталдаг болсныг Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогт тайлбарлав. Төрийн болон орон нутгийн өмчит аж ахуйн нэгжүүдийн үйл ажиллагааг цэгцлэх талаар улсын дунд хугацааны хөгжлийн бодлогын төлөвлөлтөд ямар зорилт, арга хэмжээ тусгагдсан болохыг гишүүд асууж байсан. Төрийн өмчит компаниудын бүтээмж, менежмент, үйл ажиллагааг сайжруулах, ил тод болгох чиглэлээр тодорхой ажлууд төлөвлөсөн болохыг С.Бямбацогт сайд хэлээд “ Төрийн өмчит компаниудын хөрөнгийн өгөөж 9 хувьтай байгааг 14 хувьд хүргэхээр, орон нутгийн өмчит 350 компаний хөрөнгийн өгөөжийг тооцдоггүй байгааг тооцдог болгох гэх зэргээр тусгасан байгаа” хэмээн хариулсан. Үүний сацуу энэ оны эхээр Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн бүтээмж, ил тод байдал, засаглалыг сайжруулах тухай, Нийтийн өмчийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэн баталснаар холбогдох олон асуудлыг цэгцлэх боломж бүрдэнэ гэдгийг хэлж байв. Үргэлжлүүлэн гишүүд өмнөх таван жилийн үндсэн чиглэлийн хэрэгжилт, үр дүнгээс авсан сургамж, төслийн тооцооллын талаар тодруулаад төсөл дэх зарим зорилт, арга хэмжээг хүний эрхийг хангах, хамгаалах зарчмын хүрээнд авч үзэхэд анхаарал хандуулахуйц байгааг хэлж байсан. Мөн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийг сайжруулах олон улсын сайн туршлагыг дурдаад төсөл дэх энэ төрлийн зорилт, арга хэмжээг хэрхэн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн талаар, хууль зүйн туслалцаатай холбоотой зорилт арга хэмжээний талаар тодруулж, ажлын хэсгээс холбогдох хариултыг авсан. Ийнхүү гишүүд төслийн анхны хэлэлцүүлэгтэй холбогдуулан асуулт асууж, хариулт авсны дараа зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллоор санал хураалт явуулан шийдвэрлэв. Ингээд “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийсэн талаарх санал, дүгнэлтээ Эдийн засгийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр боллоо. “Хууль зүйн байнгын хорооны 2025 оны 01 дүгээр тогтоолтой холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хуралдааны төгсгөлд хэлэлцэн баталлаа. Төслийн талаар Байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар хуралдаанд танилцуулав. Төв банк /Монголбанк/-ны тухай хуулийн 271 дүгээр зүйлд зааснаар, Хяналтын зөвлөл нь Монголбанкны дотоод хяналтын үйл ажиллагаа, хөндлөнгийн аудитын санал, зөвлөмжийн хэрэгжилт, хөрөнгө оруулалтын багц, мөн Монголбанкнаас Улсын Их Хурал болон олон нийтэд санхүүгийн тайлангаа тайлагнаж, мэдээлж байгаа байдлыг хянах, Монголбанкны Зөвлөлийн үйл ажиллагааны үр дүнд хяналт тавих чиг үүрэгтэй гэдгийг төслийн танилцуулгын эхэнд дурдав. Өөрөөр хэлбэл, Хяналтын зөвлөл нь Монголбанкны үйл ажиллагаанд хяналт тавьж, хараат бус байдлыг хангах үүрэгтэй бөгөөд нийтийн эрх ашигт үйлчилдэг хэмээн тодотгосон. Үүний тулд хуульд заасан шалгуур бүхий албан тушаалтны хувьд, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль болон Авлигын эсрэг хуулийн зохицуулалтыг бүрэн хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж үзэн Авлигатай тэмцэх газрын саналыг үндэслэн Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны 2025 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн 01 дүгээр тогтоолоор Байнгын хорооны 2024 оны “Журам, маягт, жагсаалт шинэчлэн батлах тухай” 5 дугаар тогтоолын 10 дугаар хавсралтаар баталсан “Мэдүүлэг гаргах албан тушаалтны жагсаалт”-д нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, хөрөнгө орлогын мэдүүлэг гаргах албан тушаалтны жагсаалтад Монголбанкны хяналтын зөвлөлийн дарга, гишүүнийг нэмсэн юм. Гэвч 2025 оны 01 дүгээр сарын 16-ны өдөр Улсын Их Хурлаас томилсон Хяналтын зөвлөлийн дарга, гишүүний нэр дэвшүүлэх үйл ажиллагаа нь 2024 оны 12 дугаар сарын 05-нд эхэлсэн бөгөөд Хууль зүйн байнгын хорооны 2025 оны 01 дүгээр тогтоол гарахаас өмнө явагдаж эхэлсэн байна. Тодруулбал, Хууль зүйн байнгын хорооны “Журам, маягт, жагсаалт шинэчлэн батлах тухай тогтоолд нэмэлт оруулах тухай” тогтоол батлагдахаас өмнө Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигчид тавих болзол шаардлагад нийтийн албан тушаалтанд хамрагдах, давхар ажил эрхлэхтэй холбогдсон хязгаарлалт, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэхтэй холбоотой хориглолт зэрэг нь тусгагдаагүй байсан бөгөөд нэр дэвшигчид тухайн үед хуульд заасан болзол шаардлагыг ханган, нэр дэвшигчийн сонсголд оролцож Улсын Их Хурлаас томилогдсон. Дээр дурдсан асуудлаар Монголбанкны Хяналтын зөвлөлөөс Хууль зүйн байнгын хороонд “Хүсэлт гаргах тухай” 2025 оны 08 дугаар арын 18-ны өдрийн 27 тоот албан бичиг ирүүлснийг Байнгын хороо хүлээн авч Авлигын эсрэг хуулийн 10.1 дэх хэсэг, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.1 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн Авлигатай тэмцэх газраас санал авахаар холбогдох албан бичгийг хүргүүлжээ. Авлигатай тэмцэх газар 2025 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр уг асуудлын талаар тухайлан өгөх тусгай саналгүй болохоо “Хариу хүргүүлэх тухай” албан бичгийг ирүүлсэн хэмээн Д.Цогтбаатар дарга танилцуулсан. Иймд Авлигын эсрэг хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1 дэх хэсгийг үндэслэн Хууль зүйн байнгын хорооны 2024 оны “Журам, маягт, жагсаалт шинэчлэн батлах тухай” 05 дугаар тогтоолын 10 дугаар хавсралтаар баталсан “Мэдүүлэг гаргах албан тушаалтны жагсаалт”-д 2025 оны 01 дүгээр сарын 16-ны өдөр Улсын Их Хурлаас томилогдсон Монголбанкны хяналтын зөвлөлийн дарга, гишүүд хамаарахгүй байхаар “Хууль зүйн байнгын хорооны 2025 оны 01 дүгээр тогтоолтой холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Байнгын хорооны тогтоолын төслийг боловсруулж, Байнгын хороогоор шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзсэн байна. Энэ тогтоолыг 2025 оны 01 дүгээр сарын 16-ны өдөр Улсын Их Хурлаас томилогдсон Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн дарга, гишүүдийн бүрэн эрхийн хугацаа дуусах хүртэлх хугацаанд дагаж мөрдөх бөгөөд шинээр томилогдох Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн дарга, гишүүдэд уг тогтоол нь хамаарахгүй болохыг төслийн танилцуулгад онцолжээ. Байнгын хорооны тогтоолын төслийн танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд, Х.Баасанжаргал нар асуулт асууж, Д.Цогтбаатар дарга хариулт, тайлбар өгсний дараа санал хураалт явуулав. Байнгын хорооны өнөөдрийн хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын 14 гишүүний олонх буюу 85.7 нь “Хууль зүйн байнгын хорооны 2025 оны 01 дүгээр тогтоолтой холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Байнгын хорооны тогтоолын төслийг батлахыг дэмжлээ. Үүгээр Хууль зүйн байнгын хорооны өнөөдрийн хуралдаан өндөрлөв хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

ХХНББХ: Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэлийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийв

11 / 19 0 сэтгэгдэл 59 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороо өнөөдөр ( 2025.11.19 ) хуралдаж, Засгийн газраас өнгөрөгч сарын 30-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ. Үндсэн чиглэлийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Энхнасан, С.Зулпхар, А.Ариунзаяа, С.Эрдэнэбат, Ж.Галбадрах, Д.Ганмаа, О.Саранчулуун, Г.Хосбаяр нар асуулт асууж, үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Энхнасан хүн амын бие бялдрын хөгжлийг сайжруулахын тулд ямар ажил төлөвлөж байгаа, аялал жуулчлалын дэд бүтцийг хөгжүүлэх талаар юу хийх, сургуулиудын эрүүл мэндийн хөтөлбөр, сургалтыг сайжруулах, үүнд нийтийн эрүүл мэндийг дэмжих сангаас хөрөнгө зарцуулах тухай асууж, хариулт авсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхар ажиллах хүчний оролцооны түвшин хэрхэн нэмэгдэх, цалин хөлсний бодлого, үүнийг дотоодын нийт бүтээгдэхүүн ( ДНБ)-ий хэдэн хувьд хүргэх, мэргэжлийн болон техникийн боловсролын хүрээг нэмэгдүүлэх талаар юу хийх, ямар үр дүн гаргаж, хөдөлмөрийн зах зээлд хэрхэн нөлөөлөх талаар, мөн англи хэлний сургалтыг ямар түвшинд хүргэж, хэрхэн сайжруулах, багш нарыг яаж бэлтгэх, хиймэл оюун ухааны хичээлийг сургалтын хөтөлбөрт оруулах, үүнд ямар бэлтгэл хангаж ажиллах, ер нь шинжлэх ухаан, инновацын түвшинг яаж сайжруулах, үүний дотор геологи, хайгуулын судалгаа хөгжүүлэлтийг ямар түвшинд хүргэх тухай асууж, Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн, Боловсролын сайд П.Наранбаяр болон Эдийн засаг, хөгжлийн, Сангийн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны албан тушаалтан, мэргэжилтнүүдээс дэлгэрэнгүй хариулт авсан юм. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлж, ядуурлыг бууруулах зорилт, “Халамжаас хөдөлмөрт” хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх асуудлыг хөндсөн бол Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат 2030 он хүртэлх бодит цалингийн өсөлт ямар байх, зээлийн хүү хэрхэн буурах, дундаж давхаргыг 20 хувиар нэмэгдүүлэхийн тулд юу хийх, нийгмийн түншлэл, ахмадын тусламж үйлчилгээг сайжруулах зорилтуудын шалгуур үзүүлэлтийг тодорхой болгох, тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хэмжээг нэмэгдүүлэхдээ тухайн нутаг орны оршин суугч иргэдээс санал асуух зэрэг олон асуудлыг хөндөв. Тэрбээр олон улсад мөрддөг “Аз жаргалын индекс”-ийг тооцож, нийгмийн сайн сайхны хэмжигдэхүүн, шалгуурыг тодорхойлж ажиллах шаардлагтайг онцолсон бөгөөд энэ асуудлыг Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун мөнхүү чухалчлан дурдсан юм. Харин Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Галбадрах боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалтыг хөгжлийн төлөвлөгөө болон улсын төсөвт харилцан уялдаатай, хэрэгжих, хэмжих боломжтойгоор тодорхой тусгах шаардлагатай талаар анхааруулсөн бөгөөд үүнд ач холбогдол өгч, анхаарал хандуулж ажиллах нь зүйтэй талаар Байнгын хорооны дарга Б.Найдалаа ярилаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа эрүүл мэнд, боловсролын салбарын хөгжлийн үндсэн чиглэл, бодлогын уялдааг хангах, төлөвлөлтийг илүү тодорхой, хэмжих боломжтойгоор тусгахыг зөвлөж, хүн амын нас баралтын үндсэн шалтгаан болж буй халдварт бус өвчлөлүүдийг бууруулах, эрүүл мэндийн болон боловсролын үйлчилгээ, хүртээмжийг хот, хөдөөгийн ялгааг багасгах, олон улсын PISA үнэлгээний Монгол Улсын үзүүлэлтийг дээшлүүлэх зэрэг тодорхой зорилтуудын талаар асууж, хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун аз жаргалын индексийг хэрэглэх тухай асуудлын зэрэгцээ нийгмийн сайн сайхны суурь үзүүлэлтүүд, тэр дундаа сэтгэцийн эрүүл мэндийг сайжруулахтай холбоотой асуудлуудыг хөндөв. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Хосбаяр салбаруудын хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэхэд улсын төсвийн хүрэлцээ хангалтгүй тул хувийн хэвшлийн нөөц, боломжийг дайчлах, үр дүнтэй хамтран ажиллахад анхаарал хандуулах нь чухал болохыг онцлов. Үндсэн чиглэлийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, Б.Пунсалмаа, Ж.Галбадрах, Б.Мөнхсоёл, Т.Мөнхсайхан, П.Батчимэг нарын гаргасан нийт 17 зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллыг нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хураалт явууллаа. Улсын Их Хурлын гишүүд боловсрол, эрүүл мэндийн салбарын төсөв, санхүүжилтийн хэмжээг нэмэгдүүлэх, ДНБ болон улсын төсөвтэй харьцуулсан шалгуур үзүүлэлтийг тусгах, цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх болон гэр бүл, хүний хөгжилтэй холбоотой тодорхой асуудлуудыг зарчмын зөрүүтэй саналын томъёоллууддаа тусгасан байна. Санал хураалт явуулсны дараа “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг явуулсан талаарх санал, дүгнэлтийг Эдийн засгийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр боллоо. Үүний дараа Байнгын хорооны хуралдаанаар Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулийн биелэлтэд хяналт шалгалт хийж, холбогдох санал, дүгнэлт гаргах, шийдвэрийн төсөл боловсруулах ажлын хэсэг байгуулах тухай асуудлыг хэлэлцэж, тогтоол гаргалаа. Эрүүл мэндийн даатгалын санг үр ашигтай удирдах, эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах талаар санал дүгнэлт гаргаж, шийдвэрийн төсөл боловсруулах зорилготой тус ажлын хэсгийг Байнгын хорооны дарга Б.Найдалаа ахалж, бүрэлдэхүүнд Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Болормаа, Д.Ганмаа, Д.Энхтуяа, С.Эрдэнэбат, С.Зулпхар, Т.Мөнхсайхан Л.Энхнасан, Г.Хосбаяр нар ажиллахаар болов. Мөн хууль, тогтоолоор үүрэг, чиглэл болгосон Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлттэй танилцаж, санал, дүгнэлт гаргах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгууллаа. Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяагийн ахалж ажиллах тус ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнд Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Баатархүү, Ж.Галбадрах, М.Ганхүлэг, С.Зулпхар, Д.Рэгдэл, Д.Энхтуяа нар ажиллахаар болсон юм. Ажлын хэсэг хууль, тогтоолоор үүрэг, чиглэл болгосон Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлтийг хариуцсан байгууллагуудын үүрэг оролцоо, мэдээллийн урсгал, хамтын ажиллагааны хүрээ хэлбэр, давтамжийг тодорхойлж, шийдвэрийн хэрэгжилтийг сайжруулах болон тайлагнах, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ хийх журам, арга, аргачлалын талаарх эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох тухай санал, дүгнэлт гаргах юм гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ХАЛДДАГГҮЙ БҮРЭН ЭРХИЙН ШОУ НУРАВ: С.ГАНБААТАРЫН ХЭРГИЙГ ШҮҮХЭД ШИЛЖҮҮЛЛЭЭ

11 / 18 0 сэтгэгдэл 852 үзсэнe

УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарын нэр холбогдсон дуулиант хэрэг эцэслэн “шүүхийн хаалга татах” шатанд хүрлээ. АТГ-аас түүнийг хахууль авах 22.4, үндэслэлгүй хөрөнгөжих 22.10, мөнгө угаах 18.6 зэрэг хүндтэй зүйл ангиудаар яллагдагчаар татах санал гаргаж, хэргийг прокурорт шилжүүлсэн бол Нийслэлийн прокурор уг асуудлыг шууд л яллах дүгнэлттэйгээр шүүх рүү түлхлээ. С.Ганбаатар өөрөө олон нийтийн өмнө “АТГ миний өрөөнд гүйцэтгэх ажиллагаа явууллаа” хэмээн шоудаж байсан ч бодит байдал дээр нь шалгахад, энэ бүхэн зүгээр л анхаарлыг сарниулах оролдлого байсан нь ил болов. Төрийн ордонд очсон мөрдөгчид түүнд яллах дүгнэлт танилцуулах гэж байсан нь тодорхой болсон. Түүнчлэн С.Ганбаатар өөрийгөө хамгаалах сүүлчийн довтолгоо болгон Ерөнхий прокурор Б.Жаргалсайханд гомдол гаргасан ч прокурор түүнтэй зөвшилцөхөөс татгалзсан гэх мэдээлэл бий. С.Ганбаатар бүрэн эрхийн халдашгүй байдлыг “бамбай” болгож, “УИХ-ын гишүүнийг 4 жилийн хугацаанд шалгаж болохгүй” гэсэн санаачилгыг Цэц рүү түлхэхээр зүтгэсэн. Тэр энэ саналаа УИХ-ын даргад өргөн барьсан ч чуулганы танхимд олонх нь түүний оролдлогыг хатуугаар няцааж, хуульд халтай санаачилгыг шууд л унаруулсан юм. Ингэснээр С.Ганбаатарын хэрэг улс төрийн халхавч, сенсац, шоуны ард биш шүүхийн өмнө л шударгаар шийдэгдэх ганц замтай үлдлээ.

ХОЁРДУГААР ТОЙРОГ ЗАМЫН ТЭЗҮ БОЛОВСРУУЛАХ АЖЛЫН ХҮРЭЭНД ХҮРЭЭНД ХОТЫН ХҮН АМ ЗҮЙ, ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГЭМ, ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН СУДАЛГААГ ХИЙЖ БАЙНА

11 / 18 0 сэтгэгдэл 167 үзсэнe

Улаанбаатар хотын авто замын түгжрэлийг бууруулах, төвлөрлийг сааруулах, хотын гол гудамж замын сүлжээг өргөжүүлэх зорилгоор “Шинэ тойрог зам” төслийг хэрэгжүүлнэ. Энэ хүрээнд “Хоёрдугаар тойрог зам”-ыг барина. Хоёрдугаар тойрог зам нь хотын зүүн болон баруун захын хөдөлгөөнийг төв замд ачаалал үүсгэлгүйгээр Нэгдүгээр тойрог зам, Туулын хурдны замтай холбох бөгөөд төслийн ТЭЗҮ-г боловсруулж байна. ТЭЗҮ-ийн хүрээнд Улаанбаатар хотын хүн ам зүй болон эдийн засаг, нийгмийн одоогийн байдал ба хэтийн төлөв, хууль эрх зүйн судалгааг хийж буй. “Хоёрдугаар тойрог зам” төслийн нэгдүгээр хэсэг нь баруун талаас буюу 22-ын товчооноос эхэлж, Тахилтын авто зам, Найрамдлын зам, Нарангийн гудамжны эцэс, Улаан чулуутын хогийн цэг орчмоор дамжин, Баянхошууны уулзварт хүрч, Нэгдүгээр тойрог замтай нийлнэ. Хоёрдугаар хэсэг нь зүүн бүсэд байрлах бөгөөд Баянзүрх дүүргийн 24-р хороо, Сэтгэцийн эрүүл мэндийн төвийн орчим, Улиастай, Гачууртын зам дагууд хамарч, Туулын хурдны замтай огтлолцсоноор хотоор дамжин өнгөрөх тээврийн хэрэгслийг ачааллыг бууруулна. “Хоёрдугаар тойрог зам” төслийн хүрээнд Сонгинохайрхан, Баянзүрх дүүргийн бүс нутагт амьдарч буй 600 гаруй иргэдийн зорчилт хөдөлгөөний судалгааг хийсэн. Үүнээс харахад, төсөл хэрэгжсэнээр хотын төвийн урсгалын ачааллыг бууруулж, хурд нэмэгдэх бөгөөд хотын зүүн бүсийн түгжрэл 20-25 хувиар, зорчилтын хугацаа 30 хувиар багасна. Мөн Цагдаагийн академийн өргөн чөлөө, Шархад, Ботаникийн замуудын ачаалал хоногт 5000 машинаар буурах судалгаа гарчээ.

Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг өргөн мэдүүллээ

11 / 14 0 сэтгэгдэл 42 үзсэнe

Монгол Улсын Хууль тогтоомжийг 2028 он хүртэл боловсронгуй болгох үндсэн чиглэлд “Гэр бүлийн тухай хуулийн төслийг Хууль зүй, дотоод хэргийн яам Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамтай хамтран боловсруулж, 2025 онд УИХ-д өргөн мэдүүлнэ.” гэж заасны дагуу хуулийн төслийг өргөн барьж байгаагаа Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр танилцууллаа. Тэрбээр өнөөдөр (2025.11.14) Улсын Их Хурлын дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэд Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төслийн хамт өргөн барьсан юм. Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт Гэр бүлийн тухай хуулийг шинэчлэн батлуулах, чанартай амьдрал, гэр бүлийн гишүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн учраас энэхүү хуулиудын төслийг олон нийтэд хэлэлцүүлж, орчин цагийн хэрэгцээнд нийцүүлэн боловсруулжээ. Гэр бүлийн тухай хууль нь хувийн эрх зүйн асуудлыг зохицуулдаг суурь хуулиудын нэг хэдий ч 1999 оноос хойш гэрлэх, гэрлэлт цуцлах, хүүхдийн эрх, хууль ёсны эрх ашиг хөндөгдөх, зөрчигдөх, сэргээх зэрэг харилцааг нарийвчлан зохицуулаагүй явж ирсэн. Тодруулбал, Монгол Улсад гэр бүлийн маргааныг оновчтой шийдвэрлэх, гэр бүлийн гишүүдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах асуудал нэн тулгамдаж байна. Иймд гэр бүлийн харилцааг олон улсын жишигт нийцүүлэх, шинээр үүсэж байгаа харилцааг зохицуулах, орхигдсон буюу хийдлийг арилгахыг зорьсон хэмээн Засгийн газрын төлөөлөл танилцуулав. Хуулийн төсөлд Монгол хүний удмын санг хамгаалах, гэрлэгчдийн эрх, үүргийг нарийвчилж, гэм хорын хохирол төлүүлэх, гэрлэгчид эд хөрөнгө эзэмших, өмчлөх, хүүхдээс тусдаа амьдарч байгаа эсэхээс үл хамааран эцэг, эхийн хүлээх үүрэг, хариуцлага хүлээлгэх зэрэг асуудлыг шинэчилсэн найруулгад тусгасан. Харин Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөл нь анхдагч хуулийн төсөл учраас ихээхэн ач холбогдолтой, шүүхийн шатан дахь эвлэрүүлэн зуучлах тогтолцоо, процессыг бий болгож, гэр бүлийн хэргийг үр дүнтэй шийдвэрлэх боломжийг бүрдүүлнэ хэмээн Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр онцоллоо гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Үндсэн чиглэлийн төслийг анхны хэлэлцүүлэгт шилжүүлж, төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг эцэслэн батлав

11 / 14 0 сэтгэгдэл 61 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганы өнөөдрийн (2025.11 . 14) нэгдсэн хуралдаан гишүүдийн 50.8 хувийн ирцтэйгээр 10 цаг 10 минутад эхэллээ. Нэгдсэн хуралдааны эхэнд "Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлэв. Тус төслийг хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг 2025 оны 11 дүгээр сарын 13-ны нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэж эхэлсэн бөгөөд санал хураалтыг хойшлуулаад байсан юм. Өнөөдрийн нэгдсэн хуралдааны эхэнд “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслий г үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжээгүй Эдийн засгийн байнгын хорооны саналыг дэмжих эсэхээр санал хураалт явууллаа. Нэгдсэн хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын 68 гишүүний 85.3 хувь нь дэмжсэнгүй. Иймд дээрх төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжсэнд тооцон анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Эдийн засгийн бол бусад Байнгын хороонд шилжүүлэв. Төсвийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдрийн хуралдаанаараа дээрх хууль, Улсын Их Хурлын тогтоолын төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлд заасны дагуу явуулжээ. Байнгын хороо Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.2.3 дахь заалтад заасны дагуу нэгдсэн хуралдааны анхны хэлэлцүүлгээр санал хурааж дэмжигдсэн “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн 5 дахь заалтыг өөрчлөн найруулж, Тавантолгойн бүлэг ордтой холбоотойгоор байгуулсан, хэрэгжүүлсэн төрийн нууцад авсан гэрээ, хэлцлийг хууль тогтоомжийн дагуу төрийн нууцаас гаргах арга хэмжээг авч, Улсын Их Хуралд тайлагнах саналыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжсэн байна. Нэгдсэн хуралдааны анхны хэлэлцүүлгээр олонхын дэмжлэг авсан саналуудыг холбогдох хууль, тогтоолын төсөлд нэмж тусган агуулга, бодлого, зарчмыг алдагдуулахгүйгээр үг хэллэг, дэс дараалал, бүтцийн шинжтэй засварыг хийж эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэсэн хууль, тогтоолын төслүүд зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллыг бэлтгэсэн болохыг Д.Үүрийнтуяа гишүүн танилцууллаа. Төслийг эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэсэн тухай Төсвийн байнгын хорооны танилцуулгатай холбогдуулан Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 43 дугаар зүйлийн 43.2-т заасны дагуу Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, А.Ганбаатар, Б.Жаргалан, С.Эрдэнэбат нар асуулт асууж, хариулт авав. Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай 18 дугаар зүйлийн 18.4 дэх хэсэг буюу “Энэ хуулийн 5.1.13-т заасан төрийн үйлчилгээ үзүүлэх төслөөс хамааран техник, эдийн засгийн үндэслэл шаардахгүй бөгөөд мөнгөний үнэ цэнийн шинжилгээ, төсөвт үзүүлэх нөлөөллийн шинжилгээ, эрсдэлийн шинжилгээ, хууль зүйн дүн шинжилгээ болон нийгмийн нөлөөллийн шинжилгээг хийж болно” гэсэн зохицуулалтын үр дагаврын талаар тодруулсан гишүүний асуултад ажлын хэсгээс “Нийтийн зориулалттай төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжиж байгаа төслүүдийг нийтийн зориулалттай дэд бүтэц, төрийн үйлчилгээний төсөл гэж хоёр бүлэгт хуваадаг. Нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн бүх төсөлд ТЭЗҮ шаарддаг зохицуулалт хэвээрээ мөрдөгдөнө. Харин төрийн үйлчилгээний буюу түншлэлээр хэрэгжүүлэх төрийн үйлчилгээний зарим төсөлд ТЭЗҮ шаардах нь хувийн хэвшлийн түншлэгчдэд дарамт үүсгэх, хугацаа удах нөхцөл болж байгаа учраас бусад шинжилгээг хийснээр ТЭЗҮ шаардахгүй байхаар, зарим төрийн үйлчилгээний төслийг түншлэлээр хэрэгжүүлж болохоор зохицуулах нь оновчтой гэж үзсэн. Төрийн үйлчилгээний төсөл нь хамрах хүрээ, хэмжээ, онцлогоосоо хамаараад зайлшгүй ТЭЗҮ-тэй байх шаардлагатай тохиолдол зохих ёсны шаардлагыг хангуулах болно” гэдэг хариулт өгөв. Ирэх оны төсвийн тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдээс хувийн хэвшил, аж ахуйн нэгжүүд татварын дарамтыг бууруулах бодлогыг хүлээж байсан ч шийдэл тусгагдаагүй гэдгийг тодотгоод Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуулийг шинэчлэн найруулах шаардлагын талаар байр сууриа илэрхийлж байсан. Гишүүд ийнхүү асуулт асууж, хариулт авсны дараа Төсвийн байнгын хорооноос “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлтэй холбогдуулан ирүүлсэн зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллоор санал хураалт явуулан шийдвэрлэлээ. Үргэлжлүүлэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг эцэслэн батлах санал хураалт явуулсан юм. Нэгдсэн хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын 86 гишүүний 74.4 хувь нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг эцэслэн батлахыг, 75.6 хувь нь Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг эцэслэн батлахыг, 64 хувь нь “Засгийн газрын үнэт цаас гаргах эрх олгох тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг эцэслэн батлахыг, 66.3 хувь нь “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим аргa хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг эцэслэн батлахыг тус тус дэмжсэн. “Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль баталсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэн баталлаа. Төсвийн байнгын хорооны холбогдох хэлэлцүүлгийг явуулсан талаарх санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа нэгдсэн хуралдаанд танилцуулав. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.2 дахь хэсгийг үндэслэн боловсруулсан “Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль баталсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг Төсвийн байнгын хороо 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдрийн хуралдаанаараа Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.2 дахь хэсэгт заасны дагуу хэлэлцэн дэмжсэн байна. Тогтоолын төсөлд Засгийн газарт хэд хэдэн асуудлаар зөвшөөрөл, үүрэг, чиглэл өгөхөөр тусгажээ. Тухайлбал, Өрийн удирдлагын тухай хуулийн 281 дүгээр зүйлийн 281.1 дэх хэсгийг үндэслэн Нийслэл Улаанбаатар хотод тулгамдаад буй асуудлуудын санхүүжилтийг шийдвэрлэх зорилгоор нийслэлийн дотоод үнэт цаас гаргах асуудлыг холбогдох хууль, бодлогын баримт бичигт нийцүүлэн шийдвэрлэх зөвшөөрөл олгохоор тусгажээ. Мөн боловсрол, эрүүл мэнд, шинжлэх ухааны салбарын хүний нөөцийн тогтвортой байдлыг хангах, ажилтнуудын ур чадвар, хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлэх, иргэдэд үзүүлэх боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах зорилгоор Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулиар багш, эмч, эрүүл мэндийн ажилтан, эрдэм шинжилгээний байгууллагын албан хаагчдын үндсэн цалинг нэмэгдүүлсэнтэй холбогдуулан төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын харьяа төсвийн байгууллагын үндсэн цалинг хуульд заасан хэмжээгээр нэмэгдүүлэхийг даалгахаар төсөлд тусгасан байна. Төрийн албаны тогтолцоог шинэчлэн сайжруулж хүний нөөцийн бодит үнэлэмж, бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, салбар хооронд үүссэн цалин хөлсний тэгш бус байдлыг арилгах үүднээс төрийн албаны ангилал, зэрэглэлийг шинэчлэн, түүнтэй уялдуулан төрийн албан хаагчийн цалин хөлс, нэмэгдлийн асуудлыг оновчтой тогтоох, эрх зүйн орчныг сайжруулахыг Засгийн газарт даалгахаар төсөлд тусгасан хэмээн Д.Үүрийнтуяа гишүүн танилцууллаа. Төсвийн хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, хөрөнгийг үр ашигтай ашиглах, төслүүдийн хэрэгжилтийн сахилга, хяналтыг сайжруулах үүднээс төсвийн хөрөнгө оруулалтаар эхэлсэн боловч дуусаагүй, зогссон барилга байгууламж, төслүүдэд дүн шинжилгээ хийх, холбогдох арга хэмжээ авахыг мөн Засгийн газарт даалгахаар төсөлд тусгасан болохыг санал, дүгнэлтэд дурджээ. Хүүхдийн эрүүл мэнд, өсөлт, хөгжлийг дэмжих, боловсролын орчныг сайжруулж, сургалтын чанар, тэгш хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор ерөнхий боловсролын 6-12 дугаар ангийн нийт сурагчдад “Үдийн хоол” хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын санхүүжилтийн эх үүсвэрийг судлан холбогдох эрх зүйн орчныг сайжруулж, 2027 оны төсвийн төсөлд тусгах арга хэмжээ авахыг Засгийн газарт даалгахаар төсөлд тусгасан байна. Улсын Их Хурлаас 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр баталсан Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийг Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн дээрх хуулийн төслүүдтэй харьцуулж, Үндэсний аудитын газраар аудитын дүгнэлт гаргуулж, 2025 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн дотор Улсын Их Хуралд танилцуулахыг Засгийн газарт даалгахаар энэхүү Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлд тусгажээ. Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх “Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль баталсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэн, батлуулах нь зүйтэй гэж үзсэн болохыг Д.Үүрийнтуяа гишүүн танилцуулсан юм. Төслийн анхны хэлэлцүүлэгтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Сандаг-Очир, Б.Жаргалан, С.Эрдэнэбат нар асуулт асууж, Боловсролын сайд болон Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн ахлагч Д.Үүрийнтуяагаас хариулт, тайлбар авав. Гишүүд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулиар багш, эмч, эрүүл мэндийн ажилтан, эрдэм шинжилгээний байгууллагын албан хаагчдын үндсэн цалинг нэмэгдүүлэн шийдвэрлэхдээ боловсролын салбар дахь багшаас бусад ажилтан, албан хаагчдын үндсэн цалинг нэмэгдүүлэх асуудлыг орхигдуулсан байгааг шүүмжилж, нөхцөл байдал, гарах үр дүнгийн талаар байр сууриа илэрхийлж, шийдвэрлэх гарцын талаар байр сууриа илэрхийлж байсан. Ингээд Төсвийн байнгын хорооны саналаар “Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль баталсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг батлахыг дэмжих эсэх томьёоллоор санал хураалт явуулахад нэгдсэн хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын 90 гишүүний олонх буюу 63.3 хувь нь дэмжсэнгүй. Энэ өдрийн нэгдсэн хуралдааны төгсгөлд Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 46 дугаар зүйлийн 46.1.3-т заасны дагуу Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хууль болон “Засгийн газрын үнэт цаас гаргах эрх олгох тухай”, “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын эцсийн найруулгыг сонсов. Түүнчлэн Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн эцсийн найруулгыг сонссоноор өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаан өндөрлөсөн гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.