“200 ТЭРБУМЫН АСУУДАЛ ЕРӨНХИЙ САЙДЫН СУУДЛЫГ ДОНСОЛГОВ”

10 / 09 1 сэтгэгдэл 762 үзсэнe

Өчигдөр УИХ-ын даргын дэргэдэх зөвлөл хуралдаж, долоо хоногийн чуулганы хуваарьт гэнэтийн өөрчлөлт орлоо. Энгийн зохион байгуулалтын асуудал мэт боловч цаанаа улс төрийн “тэсрэх бөмбөг” дэлбэрэх бэлтгэл болжээ. Тэр бөмбөгийн төвд Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулах санал. УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг тэргүүтэй 50 гаруй гишүүн гарын үсэг зурж, Засгийн газар улсын төсөвт АМНАТ-аас орж ирэх 200 тэрбум төгрөгийн боломжийг хаасан гэж мэдэгджээ. Гэхдээ асуудлын гол нь зөвхөн мөнгөн дүн биш. Яагаад энэ шийдвэрийг ингэтлээ нууцалж, эсэргүүцлийг урьдчилан тооцоогүй вэ? Энэ асуултад хариу өгөх хүн өнөөдөр Засгийн газарт алга. Хачирхалтай нь, “төрийн өмчит компаниудын ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг нэмэгдүүлэх” асуудал яригдаж эхлэх мөчид Засгийн газар өөрөө ашиг сонирхлын эсрэг байр суурь илэрхийлсэн. Ингээд 200 тэрбум төгрөгийн “алдагдсан орлого” улс төрийн үгсийн санд “огцруулах санал” болон буцаж ирэв. Маргааш өглөө 08:30 цагаас Төрийн байгуулалтын байнгын хороо уг асуудлыг хэлэлцэнэ. Түүнээс хойш нэгдсэн чуулганаар шууд оруулна. Ийм яаравчилсан хуваарь бол улс төрийн “халаалт” аль хэдийн эхэлснийг илтгэнэ. Б.Энхбаярын асуудлыг түр хойшлуулж, анхаарлыг бүхэлд нь Занданшатарт төвлөрүүлэх шийдвэр гарсан. Энэ нь УИХ-ын олонхийн доторх ан цавыг ил гаргах эхний дохио байж магадгүй. 📌 Тэгэхээр асуудал ганц Ерөнхий сайдын суудал биш. Энэ бол 200 тэрбум төгрөгийн сүүдэрт дарагдсан, ашиг сонирхлын мөрөөр ургасан улс төрийн тооцоо. Маргаашийн хуралдаанд зөвхөн нэг хүн биш Засгийн газрын нэр хүнд, итгэлийн үлдэгдэл дэнслэгдэх гэж байна.

ОФФТЕЙК ГЭРЭЭНҮҮД БАЙГУУЛАГДАХАД Г.ЗАНДАНШАТАР ПАРЛАМЕНТЫГ УДИРДАЖ БАЙВ

10 / 09 0 сэтгэгдэл 365 үзсэнe

Нүүрсний гэх нууц гэрээнүүдийг ил болголоо гэж Г.Занданшатар бүхий л мэдээллийн сувгийг дайчлан сурталчлах гэж оролдож байна. Үнэндээ ил болгосон гээд байгаа гэрээнүүдийг 2022.12.09-нд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын 449-р тогтоолоор нууцаас гаргаж байсныг хэвлэлийн хуудаснаас харж болно. Түүгээр ч зогсохгүй нууцаас гаргасан гэх гэрээнүүдийг анх Г.Занданшатар өөрөө нууцад авч байсан байх юм. Энэ хүн зургаан жил ҮАБЗ-ийн гишүүн, хулгайн гэрээг нууцад авах эрх бүхий этгээд байв. Ганцхан жишээ татахад, “Тавантолгой-Гашуунсухайт” төмөр замын бүтээн байгуулалтын ажлыг “Бодь” групп 1 тэрбум ам.доллараар тооцож, урьдчилгаанд 110 сая ам.долларыг авч, 895.6 сая долларыг нүүрсээр төлөхөөр гэрээлж тохиролцож байсан. Энэ гэрээ байгуулагдах үед УИХ-ын даргаар Г.Занданшатар, Ерөнхийлөгчөөр Х.Баттулга, Ерөнхий сайдаар У.Хүрэлсүх нар ажиллаж байлаа. Энэ гурван хүний шийдвэрээр гэрээг “маш нууц”-д авсан гэсэн үг. Бүр 2018 онд “Бодь” группын оффтейк гэрээний хүрээнд төмөр замыг өргөн царигаар тавих ажлыг Г.Занданшатар Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга байхдаа өөрөө хариуцаж ажилласан байдаг. “Бодь”-той холбоотой 31 нууц гэрээ байгаа. Тэгэхээр ҮАБЗ-ийн гишүүн Г.Занданшатар өөрийн хариуцсан ажлаа өөрөө нууцад аваад, өрөөлийн ил болгосон гэрээг дахин ил болгож попрохдоо ашигласан нүүрсний хулгайг нууцалсан гэрээгээ өөрөө ард түмэндээ тайлбарлах хэрэгтэй болжээ. Олныг түгшүүрт автуулаад байгаа нүүрсний нууц гэрээнүүд бүгд Г.Занданшатарыг парламентын дарга /2019-2024/, ҮАБЗ, нууцын гэрээтэй танилцах эрхтэй байх үед байгуулагдсан байгаа нь сонин. Тэгээд нүүрсний хулгайг бусдад нялзаах гэж оролдож байгаа нь бүр сонин. Үнэхээр Г.Занданшатар хэт вакумжсан болоод өөрийнхөө үйлдлийг хянах чадваргүй болсон гэж шүүмжлээд байгаа нь үнэн болж таарлаа. Дэд сайд байхдаа өөрийн сайдаа “түгжилдсэн” хүнийг дахин Хууль зүйн сайд болгоно гэж зүтгэсэн. Одоо өөрийнхөө хамааралтай гэрээнүүдээ /өмнө нь ил болсон/ дахин гаргаж ирж байгаа зэргээс харахад энэ хүн Ерөнхий сайдын сэнтийд гологдохоор. Хэн нэгэнд “нүүрсний хулгайч” гэх нэр, хоч өгч байхаар Г.Занданшатар та талбай дээр жагсаж байгаа багш, эмч нарын жагсаалд анхаарсан бол ард түмэнд таалагдах байлаа. Багш, эмч нарынхаа асуудлыг сонсох ёстой сайд нар нь цалин нэмвэл хүүхдийн мөнгийг хасна гэж байгаа нь Г.Занданшатарт улам хасах оноо авчирч байна. Үнэхээр ард түмнийхээ төлөө ажилладаггүй сандал суудлынхаа төлөө тэмцэлдэгч Засгийн газар хэрэгтэй гэж үү? Юутай ч маргааш 2025.10.10 өглөө 08:30 цагаас Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулах асуудлыг УИХ-ын холбогдох байнгын хороо хэлэлцэж, улмаар 10:00 цагт УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаараа хэлэлцэхээр болжээ. Гэтэл өөрийг нь унагах асуудлыг хэлэлцэхээс өмнө Ерөнхий сайд Г.Занданшатар УИХ-ын гишүүдийг дарамталж байгаа сурагтай байна. Энэ талаар Ерөнхий сайдыг огцруулах гарын үсэг цуглуулж байгаа УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг “Ерөнхий сайдыг огцруулах бичигт гарын үсэг зурсан гишүүдэд дарамт шахалтууд ирж байгаа. Үнэхээр зүгээр байлгахгүй байна” гэж мэдэгдээд байгаа. Тэгэхээр Г.Занданшатар их л сандарч байгаа бололтой. Эсвэл тэр Ерөнхий сайдаас буухынхаа өмнө өөрийн бүх булхайг илчлэхийг хүсэв үү.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хийв

10 / 09 0 сэтгэгдэл 14 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулганы өнөөдрийн /2025.10.09/ үдээс өмнөх нэгдсэн хуралдаан 10.03 цагт Улсын Их Хурлын 78 гишүүний ирцтэйгээр эхэлж, гурван асуудал хэлэлцэхээр тогтов. Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай нарын 10 гишүүн 2025 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд ийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүллээ. Энэ өдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдааныг Улсын Их Хурлын дэд дарга Х.Булгантуяа даргалав. Улсын Их Хурлын 2025 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд ийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн. М.Мандхай гишүүн хуулийн төслийн үзэл баримтлалын талаар танилцуулж, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга танилцуулсны дараа гишүүд асуулт асууж, үг хэлсний дараа Х.Булгантуяа дэд дарга Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.12 дахь хэсгийг үндэслэн санал хураалтыг хойшлуулсан. Өнөөдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдааны эхэнд Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэхээр санал хураалт явуулав. Чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцож буй Улсын Их Хурлын 86 гишүүний 57 нь дэмжлээ. Үргэлжлүүлэн хамт өргөн мэдүүлсэн Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Мал, амьтны эрүүл мэндийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Баяжуулсан хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/ хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Зөрчлийн тухай хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Нялх, балчир хүүхдийн хүнсний тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Органик бүтээгдэхүүний тухай /шинэчилсэн найруулга/ хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Хүүхэд харах үйлчилгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай /шинэчилсэн найруулга/ хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Ургамлын эрүүл мэнд, ургамал хамгааллын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл тус бүрээр санал хураалт явуулан шийдвэрлэсэн. Нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжсэн тул анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороонд шилжүүллээ. Дараа нь Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хийв. Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явуулсан талаарх Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны хамтарсан хуралдаанаас гаргасан санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Заяабал танилцуулсан. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 64 дүгээр зүйлийн 64.1.2-т заасны дагуу Байнгын хороод эрхлэх асуудлынхаа хүрээнд 2025 оны 09 дүгээр сарын 29, 30-ны өдөр, 10 дугаар сарын 01-ний өдрийн хуралдаанаараа дээрх хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явуулж, санал, дүгнэлт гарган Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны хамтарсан хуралдаанд танилцуулжээ. Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны хуралдаанаар хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хийх үед хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын гишүүдээс асуулт асууж, санал гаргаагүй байна. Хууль зүйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Өргөдлийн байнгын хорооны хуралдаанаар хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хэлэлцэх үед хуралдаанд оролцсон гишүүдээс зарчмын зөрүүтэй санал гараагүй бол Хууль зүйн байнгын хорооны хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг төрийн албан хаагчдын орон тоог есөн хувиар бууруулах бодлогын хэрэгжилт болон төсвийн урсгал зардлыг бууруулснаар хууль, шүүхийн байгууллагуудын үйл ажиллагаанд хэрхэн нөлөөлөх талаар, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн улс төрийн эрхийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой үйл ажиллагааны шалгуур үзүүлэлтийг төсөлд тусгах боломжтой эсэх, Өргөдлийн болон Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороодын хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, С.Эрдэнэбат нар Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдлийн тэнцвэржүүлсэн орлого, зарлагын хэмжээг нэмэгдүүлж инфляцын түвшинтэй уялдуулан багш, эмч нарын цалин, ахмад настны тэтгэврийг нэмэгдүүлэх боломжтой эсэх, 2026 оныг “Боловсролыг дэмжих жил” болгон зарласантай холбогдуулан явуулах бодлого, үйл ажиллагааны талаар болон Монгол Улсын хөгжлийн 2026 онд баримтлах бодлогын тэргүүлэх чиглэлд төсвийн урсгал зардлыг бууруулж, дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 24 хувиас хэтрүүлэхгүй байхаар заасныг өөрчилж, нэмэгдүүлэн тогтоох боломжтой эсэх талаар асуулт асууж, хариулт авсан хэмээн санал, дүгнэлтэд дурджээ. Хуулийн төслийг Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэх үед Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа боловсролын салбарын багш, ажилтны цалин хөлс, нийгмийн баталгааг дээшлүүлэх зорилгоор Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн 1 дүгээр зүйлийн эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтүүд дэх нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын доод хэмжээ 2026 онд 31,600.0 тэрбум төгрөг гэснийг 490.0 тэрбум төгрөгөөр, нэгдсэн төсвийн нийт зарлагын дээд хэмжээ 2026 онд 32,980.0 тэрбум төгрөг гэснийг 490.0 тэрбум төгрөгөөр тус тус нэмэгдүүлж, үүнтэй уялдуулан холбогдох эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлт болон харгалзах ДНБ-нд эзлэх хувь хэмжээнд өөрчлөлт оруулах гэсэн зарчмын зөрүүтэй санал гаргасныг тус Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжээгүй байна. Улсын Их Хурлын Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хороо 2025 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн хамтарсан хуралдаанаараа дээрх хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 39, 64 дүгээр зүйлд заасныг баримтлан явуулж, санал дүгнэлтийг гаргасан болохыг Б.Заяабат танилцуулав. Хуулийн төслийг Байнгын хороодын хамтарсан хуралдаанаар хэлэлцэх үед Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганбаатар Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн төсвийн төсөл нь алдагдалгүй төсөв батлах бодлогын зорилтоосоо ухарсан, Төсвийн тухай хуульд нийцээгүй, дунд болон богино хугацааны хөгжлийн төлөвлөгөөнд үндэслээгүй, нийгмийн хүлээлт шаардлагад нийцээгүй, дагалдах тооцоо, судалгаа хангалтгүй байгаа тул Засгийн газар буцаан татаж, сайжруулах нь зүйтэй гэж, Улсын Их Хурлын гишүүн Даваагийн Цогтбаатар төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөллийг хэлэлцэж байхад Засгийн газрын гишүүд Байнгын хороодын хуралдаанд бүрэн оролцох ёстой гэсэн саналуудыг хэлж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ч.Номин Засгийн газраас боловсруулж байгаа Татварын багц хуулиудын өөрчлөлт нь Сангийн яамны тооцоолсноор улсын төсөвт 4.0 их наяд төгрөгийн нөлөө үзүүлэхээр байна гэсэн Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийн талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Булгантуяа таван жилийн төлөвлөгөөний төслийг Засгийн газар 10 дугаар сарын 30-наас өмнө Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхээр Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, түүний удирдлагын тухай хуулиар зохицуулсныг сануулж, төсвийн төслийг жил бүрийн 9 дүгээр сарын 01-нд Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх хуулийн өөрчлөлт хэрэгжээд жил гаруйн хугацаа өнгөрөөд байхад эдгээр цаглаврын зөрчлийг арилгахтай холбоотойгоор авсан арга хэмжээний талаар асуулт асууж, хариулт авчээ. Хамтарсан хуралдаанаар хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явуулах үед Улсын Их Хурлын гишүүдээс зарчмын зөрүүтэй санал гараагүй бөгөөд Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяагийн гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналаар санал хураалт явуулахад тус Байнгын хорооны дэмжээгүй саналыг хамтарсан хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжээгүй байна. Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны хамтарсан хуралдаанаас гаргасан санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Дав.Цогтбаатар, С.Эрдэнэболд, Ж.Ганбаатар, Б.Мөнхсоёл, Ж.Батжаргал, Л.Соронзонболд, Ц.Мөнхбат, Ч.Номин, Ж.Галбадрах, Л.Мөнхбаясгалан, П.Мөнхтулга, Б.Түвшин, Ө.Шижир, О.Саранчулуун нар асуулт асууж, Монгол Улсын Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд, Боловсролын сайд болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт, тайлбар авав. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний бодит өсөлтийн хэмжээ г буруулсан шалтгааныг тодруулахад 105.5 байсан үзүүлэлтийг 102.4 болгож өөрчилсөн хэмээн Эдийн засаг, хөгжлийн сайд хэлээд хөдөө, аж ахуйн салбарт хийгдэх ажлууд, үүн дээр өсөлтийг нэмж тооцохоор 6 хувиас бууруулан 5.7 хувиар тооцож тусгаад байгаа гэв. Ирэх жил 90 сая тонн нүүрс, 20 тонн алт экспортлох төсөөлөл боломжтой эсэх асуултад Н.Учрал сайд “Батлагдсан төсвийн хүрээний мэдэгдэлд хэт өөдрөгөөр төсөөлсөн байсан. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ маш богино хугацаанд унасан. Батлагдсан төсвийн хүрээний мэдэгдэлд ДНБ-ий өсөлтийг 6 хувь гэж тооцсон байсан ч энэ оны эхний хагаст нүүрс олборлолтын хэмжээ, үнэ төсөөллөөс доогуур байлаа. Уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортыг нэмэгдүүлэхээр тээврийн өртгийг бууруулснаар тээвэр, ложистикийн салбар огцом агшсан. Батлагдсан төсвийн хүрээний мэдэгдэлд 80 ам.доллароор тооцсон байгаа ч түүхий эдийн үнийн өөрчлөлт, БНХАУ-ын эдийн засгийн төлөв, холбогдох дүн шинжилгээнд үндэслэн харьцуулахад 80 ам.доллар гэдэг тооцоо өөрчлөгдөх нь тодорхой. Тиймээс ирэх оны төсвөө төлөвлөхдөө ч бодитойгоор тооцохыг хичээсэн” гэлээ. Нүүрсний экспорт 2023 онд 69 сая тонн, 2024 онд 83 сая тонн хүрч байсан, өнөөдрийн байдлаар 64 сая тоннд хүрээд байгаа талаар мэдээллээд “Ирэх жил төсөл дэх хэмжээгээр шахах нь үнийг хэт өөдрөг төсөөлнөөс оновчтой, үр дүнтэй гэж тооцсон. Ирэх оны 90 сая тонн нүүрсний 40 сая тонн нь гэрээгээр баталгаажна гэж тооцож байгаа” хэмээлээ. Хил, гааль дээр урт дараалал үүсгэлэг олон дамжлагын асуудлуудыг цахимжуулсан нь, “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-д Засгийн газрын Онцгой бүрэн эрхт төлөөлөгчийн баг томилон ажиллуулж байгаа зэрэг нь нүүрсний экспортыг төсөөлөл дэх хэмжээнд хүргэхэд түлхэц болно хэмээн тооцоод байгаа аж. Алтны экспортын хэмжээг өндрөөр тооцох нь эргээд олон сөрөг үр дагавартай байдаг талаар Ж.Ганбаатар гишүүн сануулж хэлсэн. Б.Мөнхсоёл гишүүн, багш, эмч нарын цалинг ирэх онд 10-15 хувиар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөсөн нь боломжтой эсэхийг лавлаж, холбогдох баримт бичгүүдийн шалгуур үзүүлэлтийг бодитой, үр нөлөөтэйгөөр тооцох шаардлагын талаар байр сууриа илэрхийлсэн. Гадаад зээлүүдийг үр дүнтэй ашиглах талаар олон гишүүн хэлж, холбогдох тодруулгыг хийхэд ирэх жилийн гадаад зээлийг ашиглалт 1.9 их наяд төгрөг бөгөөд 1.4 орчим их наяд төгрөг нь статистик алдагдал хэмээгээд дэлгэрэнгүй тайлбар хийлээ. Үүний зэрэгцээ Н.Учрал сайд төсвийн сахилга бат, хариуцлагыг нэмэгдүүлэхээр орлого, зарлагаа бууруулсан, урсгал зардлаа зохих хэмжээнд барьсан, хэт их өөдрөг төсөөлөөгүй, экспортын бүтээгдэхүүний үнийг олон улсын байгууллагуудын төсөөллүүдийг харьцуулж төлөвлөсөн “сахилга баттай” төсвийн хүрээ хэмээн онцолж байлаа. Ирэх 2028 оны гадаад өрийг 7.7 их наяд төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр төсөөлсөн талаар, багш, эмч нарын цалинг үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх талаар төсвийн хүрээнд ямар төлөвлөлт тусгасныг, нүүрсний экспорт худалдан авагч талын шалтгаанаар буурах тохиолдолд авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар, төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн бодлого, төлөвлөж буй татварын реформууд хоорондоо уялдах эсэхийг гишүүд тодруулж, Н.Учрал сайд болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт авсан юм. Нэгдсэн хуралдааны хоёр дахь хэлэлцүүлгээр Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хороодын хамтарсан хуралдаанаас гаргасан санал, дүгнэлттэй холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, үг хэлсний дараа зарчмын зөрүүтэй саналын нэг томьёоллоор санал хураалт явуулах байсан ч Х.Булгантуяа дэд дарга хойшлуулав. Үргэлжлүүлэн Монголбанкнаас 2025 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдөр ирүүлсэн “Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ. Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төслийн талаар Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн, Эдийн засгийн байнгын хорооны холбогдох санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа, энэ талаарх Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгийн санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Ч.Лодойсамбуу нар тус бүр танилцууллаа. Эдийн засгийн сэргэлт, өсөлтийг дунд урт хугацаанд тогтвортой үргэлжлүүлэх нь өнгөрсөн жилийн мөнгөний бодлогыг боловсруулахад чухал зарчим, зорилт болж байсныг Монголбанкны ерөнхийлөгч танилцуулгынхаа эхэнд дурдаад “Энэ удаад ч бодлого, үйл ажиллагааг төлөвлөхөд энэхүү зорилт нь улам бүр ач холбогдолтой болж байна” хэмээн онцоллоо. Дэлхий нийтэд цахим шилжилт, олон улсын худалдаа, харилцаанд гарч буй өөрчлөлт, түүний нөлөөгөөр олон улсын мөнгө, санхүүгийн тогтолцоо хурдтай хувьсан өөрчлөгдөж байгаа нөхцөл байдалтай уялдуулан эдийн засгийн тогтвортой байдлыг дунд хугацаанд хадгалах, бэхжүүлэхэд чиглэсэн мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлийг боловсруулжээ. Монгол Улсын эдийн засаг харьцангуй тогтворжиж, оны эхний хагаст 5.6 хувиар өссөн байна. Үүнд, өнгөрсөн өвөл тохиосон зудын нөлөө арилж, хөдөө аж ахуйн салбар оны эхний хагаст 35.6 хувиар өссөн нь нийт өсөлтийн талаас илүү хувийг бүрдүүлжээ. Төмөр зам, орон сууцны барилгын ажил идэвхжин барилгын салбар 25.2 хувиар, үйлчилгээний салбар 4.5 хувиар өссөн нь эдийн засгийн өсөлтөд эерэг нөлөө үзүүлсэн байна. Монголбанкны төсөөллөөр энэ оны сүүлийн хагаст зэсийн олборлолт нэмэгдэх, шинэ төслүүдийн бүтээн байгуулалт эрчимжих зэрэг нь эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих хүлээлттэй байна. Улмаар эдийн засгийн өсөлт 2025-2026 онд 5-6 хувьд тогтвортой өсөх хүлээлттэй байгаа аж. Инфляцыг бууруулж, эдийн засгийг тогтворжуулах зорилгоор авч хэрэгжүүлсэн мөнгөний бодлогын арга хэмжээ үр дүнгээ өгч, инфляц энэ оны 2-7 сарын хооронд буурсан ч 8 дугаар сард дотоодын хүнсний үнийн нөлөөгөөр бага хэмжээгээр нэмэгдснийг Б.Лхагвасүрэн ерөнхийлөгч дурдав. Ирэх саруудад хүнсний үнийн нөлөөгөөр инфляц эрчимжиж болзошгүй байгаа ч цаашид алгуур буурч, 2026 онд зорилтот интервалд орох хүлээлттэй байгаа гэв. Түүнчлэн, төлөвлөсөн бүтээн байгуулалтуудыг гадаад эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх шаардлага хэвээр байгааг тэмдэглээд “Дотоод эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх нь эдийн засгийн гадаад, дотоод тэнцвэр алдагдах, төлбөрийн тэнцэл, төгрөгийн ханш, инфляцын дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй” гэдгийг танилцууллаа. Иймд инфляцын зорилтыг хангахад мөчлөг сөрсөн төсвийн бодлого хэрэгжүүлж, хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн доголдлыг технологийн шүүдлүүдийг ашиглан шуурхай шийдвэрлэхэд ахиц дэвшил гаргахад анхаарч ажиллах нь чухал хэмээсэн. Мөн, гол нэрийн барааны нийлүүлэлтийг тогтворжуулах нь үнийн савлагааг бууруулж, иргэд, үйлдвэрлэгч, хөрөнгө оруулагчдын бодит орлогыг хамгаалсан нам, тогтвортой түвшний инфляцын орчныг бүрдүүлэх суурь болохыг онцлов. Дэлхий дахинд худалдааны бодлого, улс орнуудын харилцаа хурдацтай өөрчлөгдөж байгааг тэрбээр дурдаад глобал эдийн засгийн төлөв, манай улсын гадаад эрэлт, түүхий эдийн үнэд сөргөөр нөлөөлснийг тоон мэдээллээр танилцуулсан. Нүүрсний экспортын орлого оны эхний 8 сард өмнөх жилийн мөн үеэс 2.7 тэрбум ам.доллар байна. Гадаад худалдааны эргэлт саарч, урсгал дансны алдагдал тэлж буй энэ үед Засгийн газар, банкууд болон хувийн секторын гадаад зээл, бондын эх үүсвэр нь гадаад валютын дотогшлох урсгалыг тэтгэж байгаа гэв. Төлбөрийн тэнцлийн цаашдын төлөв нь эрдэс бүтээгдэхүүний үнэ, улс орнуудын тарифын бодлого, худалдааны түнш орнуудын эдийн засгийн нөхцөл байдлаас ихээхэн хамаарна гэдгийг Төв банкны тэргүүн хэлээд “Манай улсын худалдааны гол түнш БНХАУ-ын эдийн засгийн өсөлт цаашид саарах хүлээлттэй байна. Иймээс нүүрс, төмрийн хүдэр зэрэг эрдэс бүтээгдэхүүний үнийн төлөв өөдрөг биш байна. Экспортын орлого буурч буй энэ үед макро бодлогын оновчтой хослолыг хэрэгжүүлж, урсгал тэнлцийн алдагдлыг бууруулах нь нэн чухал. Түүнчлэн аливаа томоохон бүтээн байгуулалтын төслүүдийг гадаад валютын нөөцөд нэмэлт ачаалал үүсгэхгүйгээр хэрэгжүүлэх нь чухал байна” гэсэн. Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэл нь нам, тогтвортой инфляцын орчныг бүрдүүлэх, банкны системийн эрсдэл даах чадварыг нэмэгдүүлэх, зээлийн нөхцлийг эрэлт, нийлүүлэлт талаас нь судалж бизнесийн зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэхэд шаардлагатай арга хэмжээг тодорхойлох, бүтээгдэхүүний нэр төрөл, хүрээг өргөжүүлэхэд шаардлагатай бодлого, зохицуулалтын арга хэмжээг тодорхойлох зэрэгт онцгойлон анхаарчээ. Сүүлийн жилүүдэд нэмэгдээд буй геополитикийн хүндрэлүүдээс үүдэн гадаад эрэлт саарах, экспортын гол түүхий эдийн үнэ хүлээлтээс хурдтай буурах зэрэг нь манай улсын экспортын орлого, валютын дотогшлох урсгалд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэдгийг Б.Лхагвасүрэн ерөнхийлөгч танилцуулгадаа тэмдэглэлээ. Түүнчлэн, нефтийн нийлүүлэлт саатах, цаг агаарын нөхцөл муудан өвөлжилт хүндрэх, өвлийн улиралд эрчим хүчний нийлүүлэлтийн тасалдал бий болох зэрэг нь инфляцыг нэмэгдүүлж, эдийн засгийн идэвхжилийг сааруулах эрсдэлтэй байгаа аж. Ийнхүү гадаад, дотоод эрсдэл,тодорхой бус байдал өндөр байгаа ч Монголбанк ирэх жил инфляцыг 6 +/-2 нэгж хувийн интервалд тогтворжуулж, 2027 оноос зорилтын голчийг 5 хувь болгож бууруулахад мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлд тусгажээ. Үүнийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд Засгийн газрын дэмжлэг, төсвийн мөчлөг сөрсөн бодлого голлох үүрэгтэй хэмээсэн. Банкны эрсдэлийн удирдлагын тогтолцоог бэхжүүлэх хүрээнд өөрийн хөрөнгийн болон хөрвөх чадварын хүрэлцээг банкны эрсдэлийн түвшинтэй уялдуулан тодорхойлох зорилт бүхий Базел стандартын Бүлэг 2-ын үнэлгээний аргачлалуудыг туршилтын байдлаар нэвтрүүлж, холбогдох журмыг боловсруулсан байна. Цаашид банкны өөрийн хөрөнгийн бүтэц, бүрэлдэхүүнийг үр ашигтай байдлаар төрөлжүүлэн банкны системийн эрсдэл даах чадварыг нэмэгдүүлж, үйл ажиллагааны зохистой харьцааны шалгуур үзүүлэлтүүдийг хяналт шалгалтын олон улсын стандартад бүрэн нийцүүлэхийг зорьж байгаа гэв. Мөн банк, санхүүгийн тогтвортой байдалд дэмжлэг үзүүлэх хүрээнд иргэдийн санхүү, эдийн засгийн суурь мэдлэгийг дээшлүүлэх арга хэмжээг үргэлжүүлэх аж. Аж ахуйн нэгжүүдийн бизнесийн үйл ажиллагаанд хээл, хахууль, ядуурал, улс төрийн байдал, ажилгүйдэл зэрэг нийгэм, улс төрийн хүчин зүйлс хамгийн ихээр сөрөг нөлөө үзүүлдэг ч санхүүжилтийн орчны хүчин зүйлс багагүй сөрөг нөлөө үзүүлж байгааг Төв банкны ерөнхийлөгч нэгдсэн хуралдаанд танилцууллаа. Монгол Улсын санхүүжилтийн орчны хувьд 2017 оноос хойш хувийн хэвшилд олгосон зээлийн жигнэсэн дундаж хүү, нэг зээлдэгчид ногдох дундаж зээлийн хэмжээ төдийлөн өөрчлөгдөөгүй байна. Мөн судалгаагаар бизнесийн байгууллагуудад “барьцаа хөрөнгийн үнэлгээ доогуур” байгаа нь санхүүжилт авахад тулгамдаж буй гол асуудал гэж гарчээ. Иймд, бизнесийн зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх хүрээнд банкны зээл олголтын нөхцөл, шаардлагыг судалж, зээлдэгчийн хэрэгцээ, салбарын онцлогт нийцсэн зээлийн бүтээгдэхүүний нэр төрөл, хүрээг өргөжүүлэхэд чиглэн ажиллахаар төлөвлөсөн байна. Технологийн шинэчлэл, цахим шилжилтийн эрин үед санхүүгийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ, төлбөр тооцооны дэвшилтэт арга хэрэгслүүд хурдтай нэвтэрч, төв банкны үйл ажиллагаа ч дижитал шилжилтэд хөл нийлүүлэх шаардлагатай. Иймээс үндэсний төлбөрийн системийн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг дэмжин ажиллахаар зорьж буйгаа тэрбээр төслийн танилцуулгын үеэр хэлсэн. Түүнчлэн, санхүүгийн системийн болзошгүй эрсдэлийг үнэлж, удирдахад чиглэсэн макро зохистой бодлогыг мөнгөний бодлоготой хослуулан хэрэгжүүлэх, төгрөгийн ханшийн уян хатан тогтох зарчим, олон нийттэй харилцах үйл ажиллагаа болон банкны салбарын эрх зүйн шинэтгэлийг үргэлжлүүлэх, мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх үндэсний бодлогыг шинэчлэхээр тусгажээ. Монголбанкны бодлого, үйл ажиллагаа нь дотоод эдийн засагт ирэх аливаа сөрөг шокийн нөлөөг бууруулах, үүсэж болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхэд анхаарч, инфляцыг дунд хугацаанд зорилтот түвшинд хүргэж тогтворжуулах замаар эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг бий болгоход дэмжлэг үзүүлэхэд чиглэх юм байна. Эдийн засгийн байнгын хороо энэ сарын 07-ны өдрийг хуралдаанаараа төслийг хэлэлцээд, Монголбанкнаас ирүүлсэн санал болон Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 68 дугаар зүйлийн 68.3 дахь хэсгийг үндэслэн Эдийн засгийн байнгын хорооноос боловсруулсан Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулж буйг Д.Үүрийнтуяа гишүүн танилцуулсан. Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгээс гаргасан санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Ч.Лодойсамбуу танилцуулсан. Инфляц бууруулах бодит арга замыг тодорхойлох, Төв банкны хараат бус байдлыг баталгаажуулах, өрхийн санхүүгийн эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр төслийг сайжруулах нь зүйтэй хэмээн үзжээ. Улсын Их Хурлын гишүүд Төв банкны ерөнхийлөгчийн танилцуулга болон Эдийн засгийн байнгын хорооны санал, дүгнэлт, холбогдуулан боловсруулсан шийдвэрийн төсөлтэй холбогдуулан асуулт асууж, Б.Лхагвасүрэн ерөнхийлөгчөөс хариулт авч эхэлснээр чуулганы үдээс өмнөх нэгдсэн хуралдаан завсарлав хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар ирэх онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төслийн хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүллээ

10 / 09 0 сэтгэгдэл 2 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулган ы өнөөдөр (2025.09.26)-ийн үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанаар “ Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа мөнгөний бодлогыг парламентаар хэлэлцэж батлах нь оновчтой эсэхэд эргэлзэж байгаагаа хэлж, Монголбанк, Санхүүгийн зохицуулах хороо (СЗХ) - ны зохицуулах үйл ажиллагаа, түүний ач холбогдлыг ижил түвшинд үнэлж, зохих ёсоор дүгнэх шаардлагатайг дурдсан юм. Тэрбээр Монгол Улсын гадаад валютын албан нөөцийн хэмжээ, Монголбанкны өөрийн өр болон бүтцийн өөрчлөлтийн талаар асууж, хариулт авав. Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн улс орнуудын бүхий л төв банкууд бие даасан үйл ажиллагаа явуулдгийг онцолж, санхүүгийн салбарын нийт активын 80-90 хувийг банкны актив эзэлж байгаагаас бус СЗХ-ноос илүү гэсэн ойлголт байхгүй гэсэн юм. Мөн гадаад валютын нөөц одоогийн байдлаар 5.870 сая ам.доллар байгааг мэдээлж, банк, санхүүгийн салбарт эргэлдэж буй нийт валютын хэмжээ 2.0 тэрбум ам.доллар болохыг дурдав. Харин төв банкны өр 1.0 тэрбум ам.доллар байгаа бөгөөд энэ нь БНХАУ-ын Ардын банктай байгуулсан своп хэлцлийн өр юм. Тус банкинд хийж байгаа бүтцийн өөрчлөлтийн үр дүнд 70 орчим орон тоог хэмнэгдэж байгааг тэрбээр танилцуулж, цаашид 600 хүнтэй ажил лана гэдгийг онцоллоо. Ирэх онд стейблкойн, актив удирдлагын компани, бизнесийн тодорхой салбарт чиглэсэн зээлийн бүтээгдэхүүнийг дэмжих зэрэг олон шинэлэг арга хэмжээг мөнгөний бодлогод туссан байгааг Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд сайшааж, эдгээрийг хэрэгжүүлснээр ямар үр дүн гарах, санхүүгийн тайлангийн бүртгэлийн олон улсын есдүгээр стандартыг хэрэгжүүлэхэд хэдий хэмжээний зардал нэмэгдэх, ипотекийн зээлийн нийлүүлэлтийг зорилтот бүлэгт чиглүүлэх болон 2025 оны эхний хагаст хийсэн 1.8 тэрбум ам.долларын интервенц, түүний төгрөгийн ханшид нөлөөлсөн нөлөөллийн талаар асууж хариулт авсан юм. Ирэх онд улсын төсөвт томоохон тэлэлт гарахгүй учир банкны салбарт бизнесийн зээлийг түлхүү гаргахаар төлөвлөж байгаагаа Монголбанкны ерөнхийлөгч мэдээлж, энэ оны эхний таван сард тус банк 338 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажилласныг танилцуулав. Оны эцэст энэ ашиг өсөх хүлээлттэй байгааг тэрбээр дурдав. Ипотекийн зээлийн санхүүжилтэд Монголбанк 2013 оноос 2019 он хүртэл нийтдээ 3.5 их наяд төгрөг гаргасан бөгөөд КОВИД19 цар тахлаас хойш нэмж мөнгө гаргаагүй буюу өмнө олгосон зээлийн эргэн төлөлтөөр үргэлжүүлж буй юм. Цаашид “Ипотекийн бөөний банк” байгуулж, тус банкнаас харилцааны банкуудад санхүүжилт олгож ажиллах төлөвлөгөөг боловсруулж байгаа ажээ. Төгрөгийн ханш өнгөрсөн оныхоос 5.0 хувиар суларсан байдалтай байгааг тэрбээр танилцуулж, оны эхний хагаст интервенц хийгээгүй бол бүр унах байсан гэдгийг хэлэв. Улс төрийн буюу сонгуулийн санал татах зорилгоор хэрэгжүүлж эхэлсэн хөтөлбөр, төслүүдийн хэлбэрийг өөрчилж, бэлэн мөнгө тараах бус хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зэрэгт чиглүүлэх нь зүйтэй гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Цэнгүүн онцлов. Үүний дотор хүн амд чиглэсэн зөв бодлого болох “Хүүхдийн мөнгө”-ийг татварын буцаан олголт, эсвэл үндэсний үйлдвэрлэл, бүтээгдэхүүнийг дэмжих зэрэг оновчтой арга, хэлбэрээс сонгож, тусгай бодлогоор цааш үргэлжүүлэх нь илүү оновчтой гэсэн байр суурьтай байгаагаа тэрбээр илэрхийлсэн юм. Хүүхдийн мөнгөний 30 хувь нь хуримтлал болж, 70 хувь хэрэглээнд зарцуулагдаж байгааг Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн танилцуулаад, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Цэнгүүнтэй санал нэг байгаагаа дурдлаа. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын гишүүн М.Мандхай мөнгөний болон төсвийн бодлогын харилцан уялдаа, эдийн засгийн өсөлтийг хадгалахад үзүүлэх нөлөө, хүүгийн бодлого, хөдөө аж ахуйн салбарын зээлийн хүртээмж, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, ногоон зээлийг дэмжих талаар асуусан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Энхбаяр мөн энэ асуудлыг хөндөж , хөдөө аж ахуйн салбарт гарсан ахиц, дэвшлийг хадгалахад мөнгөний бодлогыг чиглүүлэх, цаашид идэвхтэй хамтран ажиллахыг хүсэв. Өнгөрсөн онд банкны салбарын нийт зээлийн өсөлт 23.0 хувьтай байсан бол одоогийн байдлаар 26.0 хувьд хүрээд байгааг Б.Лхагвасүрэн ерөнхийлөгч танилцуулаад, ирэх онд өсөлт бага зэрэг саарч 15-16 хувьтай байхаар тооцсоныг хэллээ. Хүүгийн хатуу бодлого, хэрэглээний зээлийн хязгаарлалт зэргээс шалтгаалан нийт зээлийн хэмжээ буурах боловч бизнесийн зээл өснө гэдгийг тэрбээр дурдсан юм. Мөн ногоон зээлийн эх үүсвэр харьцангуй олдоцтой боловч зээлдэгчдийн шаардлага хангагдахгүй байгааг тэрбээр тайлбарлаж, хөдөө аж ахуйн боловсруулах үйлдвэрлэлийг санхүүжилт болон мөнгөний бодлогоор дэмжих нь үр дүнтэй байгааг онцолсон юм. Хэлэлцэж байгаа асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа, Э.Батшугар, Л.Соронзонболд, Ж.Энхбаяр, Г.Очирбат нар үг хэллээ. Инфляцын хүлээгдэж байгаа гүйцэтгэлийг зөв тооцох, арга аргачлалаа нэгтгэх, мэргэжлийн байж, амьдралд ойр бодлого, шийдвэр гаргаж ажиллахыг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа зөвлөсөн бол Зээлийн мэдээллийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн хэрэгжилтэд анхаарч ажиллах шаардлагатайг Улсын Их Хурлын гишүүн Э.Батшугар сануулав. Мөн тэрбээр тэтгэврийн зээлийн бодлогыг ипотекийн зээлийнхтэй адил тусгайлан боловсруулж, шинэ бүтээгдэхүүн болгож гаргах, хугацааг хязгаарлалгүй, иргэд өөрийн хэрэгцээнд тохируулах боломжтойгоор тогтоох нь зүйтэй гэсэн санал хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд иргэдийн өрийн дарамтыг багасгах, зээлийн хүүг бууруулахад анхаарах шаардлага байгааг онцолж, банкны салбарт гадаадын хөрөнгө оруулалт татахад ямар нөлөө үүсэх талаар иргэд, олон нийтэд зөв тайлбар, танилцуулга хийх нь зүйтэй гэлээ. Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Энхбаяр ирэх жилийн мөнгөний бодлогын зорилт өөдрөг байгаад талархалтай байна гээд, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнүүд инфляцад гол нөлөө үзүүлдгийг дурдаж, тус салбарын эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой байдлыг хадгалах нь ихээхэн чухал гэдгийг хэлсэн юм. Харин Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Очирбат улс төрийн оноо авах гэсэн төсөл, хөтөлбөрүүдэд санхүүжилт гаргадаг явдлаа Монголбанк зогсоох хэрэгтэй гээд, монголчууд төгрөгийн ханш ам.долларын эсрэг тэдэн хувиар чангарлаа гэсэн мэдээлэл сонсохыг, тийм ирээдүйг хүсэж байна гэсэн юм. Өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэх төсөл, хөтөлбөрийг бодитойгоор дэмжиж ажиллах шаардлагатайг тэрбээр онцолж, “Хүнсний хувьсгал”, “Шинэ хоршоо” хөтөлбөрүүдээс ямар үр дүн гарсныг дүгнэх, “Цагаан алт” зэргээс юу хүлээж байгаагаа тооцох, бодитой шалгуур үзүүлэлт, тоо хэмжээ гаргаж тавих цаг болсныг санууллаа. “ Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2026 онд баримтлах үндсэн чиглэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаарх Эдийн засгийн байнгын хорооноос гаргасан саналаар явуулах санал хураалтыг Улсын Их Хурлын чуулган ы маргааш ( 2025.10.10 )-ийн нэгдсэн хуралдааны эхэнд явуулахаар боллоо гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

SPORTSTAR БАЯНХОНГОР НИСЭХ БУУДАЛД БУУХ ҮЕДЭЭ ХӨНДЛӨНГИЙН САЛХИНД ЦОХИУЛЖ УНАЖЭЭ.

10 / 08 0 сэтгэгдэл 705 үзсэнe

ӨНӨӨДӨР БУЮУ АРАВДУГААР САРЫН 2-НЫ ӨДРИЙН /2025.10.02/ 12:38 ЦАГТ БАЯНХОНГОР АЙМГИЙН НИСЭХ ЗУРВАСТ ХОЁР SPORTSTAR ХЭТ ХӨНГӨН ОНГОЦ ХӨНДЛӨНГИЙН БАС ШИЛЖИХ САЛХИНД ЦОХИУЛЖ УНАСАН БАЙНА. ТУХАЙН ОНГОЦ НЬ ХУВЬ ХҮНИЙ ЭЗЭМШИЛ БӨГӨӨД ХОЁР ХҮНИЙ СУУДАЛТАЙ. ХАРИН ЗОРЧИЖ ЯВСАН ХОЁР ХҮН ХҮНД ГЭМТЭЭГҮЙ, БИЕИЙН БАЙДАЛ НЬ ХЭВИЙН БАЙГАА ТАЛААР ИНЕГ-ААС МЭДЭЭЛЭЛ ӨГЛӨӨ.

Г.ЗАНДАНШАТАР “НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙН СОНСГОЛ-II”-Г ЭХЛҮҮЛЭХ БЭЛТГЭЛЭЭ БАЗААЖ БАЙНА

10 / 08 0 сэтгэгдэл 461 үзсэнe

ЕРӨНХИЙ САЙД Г.ЗАНДАНШАТАР ӨНГӨРСӨН ДОЛДУГААР САРД “ЭРДЭНЭС ТАВАНТОЛГОЙ” ХК-Д ОНЦГОЙ ДЭГЛЭМ ТОГТООЖ, ТУС КОМПАНИЙН ЗАРЛАСАН ТЕНДЕР, ШАЛГАРУУЛСАН КОМПАНИ, БАЙГУУЛСАН ГЭРЭЭ БҮРИЙГ НАРИЙН ШАЛГАЖ, ХОЁР САРЫН ХУГАЦААНД ХЯНАЛТ, ҮНЭЛГЭЭ ХИЙЖЭЭ. ХЯНАЛТ, ШАЛГАЛТЫН ҮР ДҮНД ХЭД ХЭДЭН УЛСТӨРЧТЭЙ ХОЛБООТОЙ НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙ ИЛЭРСЭН БӨГӨӨД ЕРӨНХИЙ САЙД УГ ТАЙЛАНГ ХОЁР ХОНОГИЙН ӨМНӨ АТГ-Т ХҮРГҮҮЛЖЭЭ. ЭНЭ ҮЙЛ ЯВДАЛ НЬ “НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙН СОНСГОЛ II”-Г ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ҮНДЭС БОЛЖ, УЛМААР ЕРӨНХИЙ САЙД ДОТООД ЗАСГИЙН ЭСРЭГ ТЭМЦЭЛ ӨРНҮҮЛЖ БУЙ НАМЫНХ НЬ ДҮҮ НАРЫГ ХОЛБОГДУУЛАН ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ БЭЛТГЭЛЭЭ ХАНГАЖ БУЙГ ХАРУУЛЖ БАЙНА. ТҮҮНЧЛЭН, ТУРШЛАГАТАЙ УИХ-ЫН ГИШҮҮН Б.ЭНХБАЯРЫГ ХУУЛЬ ЗҮЙ, ДОТООД ХЭРГИЙН САЙДААР ТОМИЛОХООР ТӨЛӨВЛӨСӨН НЬ ӨМНӨХ ЕРӨНХИЙ САЙД Л.ОЮУН-ЭРДЭНИЙН “НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙН СОНСГОЛI”-ИЙГ УДИРДСАН ТУРШЛАГЫГ ДАВТАХ СТРАТЕГИ ГЭЖ ХАРЖ БОЛОХООР БАЙНА. ТЕНДЕРИЙН БАРИМТ БА ХАМААРАЛ БҮХИЙ ЭТГЭЭДҮҮД СУДАЛГААГААР, Л.ОЮУН-ЭРДЭНИЙН “НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙН СОНСГОЛ-I”-ИЙН ДАРАА БУЮУ 2024 ОНЫ ТАВДУГААР САРД “ЭРДЭНЭС ТАВАНТОЛГОЙ” ХК 764 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН ТОМООХОН ТЕНДЕР ЗАРЛАЖ, “МАКСГҮҮР ТРАНС” ХХК-Г ШАЛГАРУУЛСАН БАЙНА. ЭНЭ КОМПАНИ НЬ ӨМНӨ НЬ ТОМООХОН ТЕНДЕРТ ОРОЛЦОЖ БАЙГААГҮЙ, ЗӨВХӨН ТӨВ АЙМГИЙН ЗААМАР, ДОРНОД АЙМГИЙН ХАШААТ ОРДЫН ОЛБОРЛОЛТ ХИЙЖ БАЙСАН. ТУС ТЕНДЕРТ ШАЛГАРСАН “МАКСГҮҮР ТРАНС” ХХК-Г БАТТӨМӨРИЙН ГЭРЭЛТ-ОД ЭЗЭМШДЭГ БӨГӨӨД ГҮЙЦЭТГЭХ ЗАХИРЛААР ТҮҮНИЙ ЭХНЭРИЙН ДҮҮ ЭНХТҮВШИНГИЙН БУЛГА АЖИЛЛАДАГ. ГЭРЭЛТ-ОДЫН ЭХНЭР ЭНХТҮВШИНГИЙН АЯНГАГИЙН ТӨРСӨН ДҮҮ УЯНГА НЬ УИХ-ЫН ГИШҮҮН Г.ОЧИРБАТЫН ЭХНЭР БӨГӨӨД Г.ОЧИРБАТ, Б.ГЭРЭЛТ-ОД НАР ХАМТРАН “АЙ ПИ ЭМ ИНВЕСТ” ХХК, “ЦАХИРЦАГААН ГОЛ” ХХК ЗЭРЭГ КОМПАНИУДЫГ ЭЗЭМШДЭГ. ЭНЭ НЬ “МАКСГҮҮР ТРАНС” ХХК БОЛОН Г.ОЧИРБАТЫН БИЗНЕСИЙН ХАМААРЛЫГ БАТАЛГААЖУУЛЖ БАЙНА. “МАКСГҮҮР ТРАНС” ХХК-ИЙН БАЙРШЛЫГ ГЭРЭЭ БАЙГУУЛСНЫ ДАРАА “МӨНХ ТАУЭР” ОФФИС РУУ ШИЛЖҮҮЛСЭН НЬ ХАМААРАЛ БҮХИЙ ЭТГЭЭДТЭЙ ХОЛБООГ НУУХ ГЭСЭН АЛХАМ ГЭЖ ҮЗЭЖ БОЛНО. ҮҮНЭЭС ГАДНА, УИХ-ЫН ГИШҮҮН Т.МӨНХСАЙХАН, ТҮҮНИЙ ТӨРСӨН АХ Т.БАТМӨНХ НАР Б.ГЭРЭЛТ-ОД, Г.ОЧИРБАТ НАРТАЙ БИЗНЕСИЙН ХОЛБООТОЙ БӨГӨӨД ХАМТАРСАН КОМПАНИУД БОЛОХ “БАРГИЛТ ОРД”, “ТНГРИ ИНВЕСТ”, “СҮЛД ШОНХОР” ХХК-ИУДААР ДАМЖУУЛАН ТЕНДЕРТ ОРОЛЦОЖ, АШИГ СОНИРХЛОО БАТАЛГААЖУУЛСАН БАЙЖ БОЛЗОШГҮЙ НӨХЦӨЛ ҮҮССЭН. ЭЦЭСТ НЬ, “МАКСГҮҮР ТРАНС” ХХК НЬ 764 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН ТОМООХОН ТЕНДЕР АВСАН ТУЛ “НҮҮРСНИЙ ХУЛГАЙН СОНСГОЛ-II”-Д ЗААВАЛ ДУУДАГДАХ БӨГӨӨД ТҮҮНТЭЙ ХОЛБООТОЙ УИХ-ЫН ГИШҮҮН Г.ОЧИРБАТ, УИХ-ЫН ГИШҮҮН Т.МӨНХСАЙХАН, ТҮҮНИЙ ТӨРСӨН АХ Т.БАТМӨНХ ЗЭРЭГ ЭТГЭЭДҮҮД МӨН ДУУДАГДАЖ МАГАДГҮЙ БАЙНА. РБХИӨГН

“Ч.НОМИН НӨХРИЙНХӨӨ ХОЛБООГ ҮНДЭСНИЙ ШИГШЭЭ БАГТ ОРУУЛЖ, ТӨСВӨӨС 38 САЯЫГ ЗАВШИВ”

10 / 08 0 сэтгэгдэл 646 үзсэнe

Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайдаар ажиллаж байсан Ч.Номин нөхрийнхөө үүсгэн байгуулсан “Монголын электрон спортын холбоо”-г Үндэсний шигшээ багт оруулж, төсвөөс санхүүжилт авсан үйлдэл нь олны дургүйцлийг төрүүлэв. Өмнө нь Ч.Номин “санхүүжилт аваагүй” гэж тайлбарласан ч бодит байдал эсрэгээрээ. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард болсон “MESA Nomadic Masters: Spring 2025” олон улсын тэмцээний зардлыг дэмжих гэрээг таван сарын дараа буюу наймдугаар сарын 27-нд байгуулж, есдүгээр сарын 10-нд 38 сая 258 мянган төгрөгийг олгосон нь баримтаар нотлогдлоо. Төсвийн ихэнх нь заал, талбай түрээсэд (35 сая 200 мянган төгрөг), цомын зардалд (3 сая 58 мянган төгрөг) зарцуулагджээ. Энэ үйлдэл нь төрийн албан тушаалтны хувийн ашиг сонирхол, төсвийн мөнгөний ил тод байдлын ноцтой зөрчил болж, олон нийтийн шүүмжлэлд өртөж байна.

“Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭ, Х.БАТТУЛГЫН ОФФШОРЫН НУУЦ ИЛЧЛЭГДЭВ”

10 / 08 0 сэтгэгдэл 2 200 үзсэнe

Дэлхий даяар томоохон бизнес эрхлэгчид, улс төрчид, зарим гэмт хэрэг, хар тамхины бүлэглэл оффшор бүсийг ашигладаг. Оффшор бүсэд бизнес эрхлэх нь компанийн эзэнд тухайн нутагт амьдрах шаардлагагүй боловч улс төрчдийн хувьд мөнгөө нуун эргэлдүүлэх нь ёс зүйгүй үйлдэл гэж шинжээчид үздэг. Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар 2024 оны долдугаар сарын 24-ний өдөр шийдвэр гаргаж, оффшор бүсийн жагсаалтаас Швейцари, Сингапур-ыг хассан нь улс төрийн хүрээнд хардлага, шуугиан дагуулав. Үүнийг Х.Баттулгад зориулсан алхам байх магадлалтай гэж үзэх шинжээчид байна, учир нь түүний болон ахынх нь хөрөнгө Сингапурт төвлөрсөн байж болзошгүй гэсэн таамаг бий. Х.Баттулга Сингапурт бизнестэй бөгөөд гэр орон, гэр бүл нь ч тэнд амьдардаг гэж улс төрийн хүрээнд мэдээлдэг. Түүний “Женко Холдинг Пи-Ти-И” компани 50 хувийг охин Баттулгын Намуун, үлдсэн 50 хувийг оффшор хөрөнгийн менежерээр дамжуулан эзэмшдэг нь баримтаар нотлогдсон. Мөн Х.Баттулга “Камекс” ХХК-ээ Монгол Улсад үүсгэн байгуулж, стратегийн ордын 17 лиценз эзэмшиж, зарим нь оффшор бүсэд бүртгэлтэй хятад компаниудаар дамжуулсан нь олон нийтэд ил болсон. 2024 оны есдүгээр сард Л.Оюун-Эрдэнэ Засгийн газрын тогтоол гаргаж, Х.Баттулгыг төрийн тусгай хамгаалалтад авсан нь оффшор бүстэй холбоотой үйлдэлтэй давхцсан нь анхаарал татаж байна. Харин эрх бүхий байгууллага Сингапурын оффшор бүсээс мэдээлэл авах хүсэлт гаргахад Засгийн газрын шийдвэртэй холбоотойгоор нэг ч мэдээллийг авч чадаагүй гэдэг нь ноцтой асуудлыг илчилж байна. Энэ бүх үйл явдал нь улс төр, бизнес, оффшорын холбоог илчилж, төрийн албан тушаалтнуудын ёс зүй, хариуцлагыг асуултын өмнө тавьж байна.

“ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭР”-ИЙН АЖИЛТАНД ХОЛБОГДОХ 301 САЯ ТӨГРӨГИЙН ХАХУУЛИЙН ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ШИЛЖИВ

10 / 08 0 сэтгэгдэл 412 үзсэнe

УЛСЫН ЕРӨНХИЙ ПРОУКУРОРООС 09 ДҮГЭЭР САРЫН 22-НЫ ӨДРӨӨС 26-НЫ ӨДРИЙГ ХҮРТЭЛХ ХУГАЦААНД ХЭРЭГ БҮРТГЭЛТ, МӨРДӨН БАЙЦААЛТЫН 55,300 ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГТ ХЯНАЛТ ТАВИН АЖИЛЛАЖЭЭ “ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭР” ТӨҮГ-Т НИЙТИЙН АЛБАН ТУШААЛТНААР АЖИЛЛАЖ БАЙСАН Ж.Г-Д ХОЛБОГДОХ ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ОНЦГОЙЛОН ДУРДАГДЖЭЭ. ТЭРБЭЭР ЭРХ МЭДЭЛ, АЛБАН ТУШААЛЫН БАЙДЛАА УРВУУЛАН АШИГЛАЖ, ХУДАЛДАН АВАХ АЖИЛЛАГААНЫ ТЕНДЕРТ БАРИМТ БИЧГИЙН БҮРДҮҮЛЭЛТ ДУТУУ БАЙСАН КОМПАНИТАЙ ГЭРЭЭ БАЙГУУЛСАН ГЭДЭГ НЬ МӨРДӨН ШАЛГАХ АЖИЛЛАГААГААР ТОГТООГДСОН БАЙНА. МӨН УГ ЭТГЭЭД ТЕНДЕРТ ШАЛГАРУУЛАХ ШИЙДВЭРИЙГ АШИГ СОНИРХЛЫН ҮҮДНЭЭС ГАРГАСНЫ ХАРИУД ТУС КОМПАНИАС БЭЛЭН БОЛОН БЭЛЭН БУСААР НИЙТ 301.4 САЯ ТӨГРӨГИЙН ХАХУУЛЬ АВСАН, ҮҮГЭЭРЭЭ БУСДАД ДАВУУ БАЙДАЛ БИЙ БОЛГОСОН ГЭЖ ҮЗЖЭЭ. ПРОКУРОРЫН БАЙГУУЛЛАГААС ТҮҮНИЙ ҮЙЛДЛИЙГ ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 22.1 ДҮГЭЭР ЗҮЙЛИЙН 1-Т (ЭРХ МЭДЭЛ, АЛБАН ТУШААЛЫН БАЙДЛАА УРВУУЛАН АШИГЛАХ) ЗААСНААР ЗҮЙЛЧИЛЖ, ЯЛЛАХ ДҮГНЭЛТ ҮЙЛДЭН ОРХОН АЙМАГ ДАХЬ СУМ ДУНДЫН ЭРҮҮГИЙН ХЭРГИЙН АНХАН ШАТНЫ ШҮҮХЭД ШИЛЖҮҮЛСЭН БАЙНА.

Б.ЭНХБАЯРЫГ ӨМӨӨРСӨН ГИШҮҮД НАМААСАА ГАРНА ГЭВ

10 / 08 0 сэтгэгдэл 776 үзсэнe

УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар хоёрын эрх мэдлийн тэмцэл эцэстээ намын дотоод зөрчил, төрийн хямралд хүргэжээ. УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаярыг Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар томилохоор мэдэгдсэн нь Д.Амарбаясгаланыг намын Хяналтын дэд хороог хуралдуулахад хүргэж, Б.Энхбаярыг намаас хасах шийдвэр гарсан байна. Уг шийдвэрт эсэргүүцэж, Б.Энхбаяр “Би нүүрсчдэд хөөгддөг нь биш” хэмээн мэдэгдсэн бол, түүний талд зогссон УИХ-ын гишүүд Д.Энхтүвшин, М.Бадамсүрэн, Л.Соронзонболд, Б.Хэрлэн, Б.Заяабал, З.Мэндсайхан, Д.Бум-Очир нар “Бид ч бас намаасаа гарна” хэмээн мэдэгдлээ. Тэдний намтрыг харахад эрх ашиг, бүлгийн нөлөө, бизнесийн холбоо нь нэн тодорч байна: Д.Энхтүвшин – “MCS” группын дэд ерөнхийлөгчөөр 25 жил ажилласан, 15 тэрбум төгрөгийн авлагатай, улс төрд гурван том акц хийсэн туршлагатай. Л.Соронзонболд – “M банк”-ны Гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж, Д.Энхтүвшингийн найз. Б.Заяабал – Ч.Хүрэлбаатарын улс төрийн залгамжлагч, “Энержи ресурс” ХХК-ийн концессийн шийдвэрт холбоотой. З.Мэндсайхан – ХХААХҮ-ийн сайдаар ажиллаж, Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр томилогдсон. Д.Бум-Очир – Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, дүүгийнхээ дамжуулан хүчтэй холбоотой. Б.Хэрлэн – Герман Улсад төрийн удирдлагын доктор хамгаалсан, удирдлагын академийн профессор. М.Бадамсүрэн – Дорнод аймгийн Засаг даргаар 11 жил ажилласан ч бүтээлгүй, орлого нь сүүлийн 5 жилд тав дахин нэмэгдсэн. Эдгээр гишүүдийн үйлдэл нь зөвхөн намын зодоон төдий бус, 100 жилийн түүхтэй МАН-ыг тараах аюулд хүргэж, төрийн тогтвортой байдлыг эрсдэлд оруулж байна. Намын дотоод тэмцэл, эрх ашгийн зөрчил улс орныг хямралд оруулж буйг олон нийт анхааралтай ажиглаж байна.