Байнгын хорооны дарга Б.Бейсен Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Нарийн бичгийн газрын төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзав

10 / 30 0 сэтгэгдэл 2 үзсэнe

Улсын Их Хурлын гишүүн, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны дарга Б.Бейсен, Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Мөнхбаясгалан нар өнөөдөр /2025.10.30/ Цөлжилттэй тэмцэх тухай Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага /НҮБ/-ын конвенцын Нарийн бичгийн газрын Тамгын газрын дарга Ражеб Булхаруф тэргүүтэй төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтын эхэнд Байнгын хорооны дарга Б.Бейсен тус Байнгын хорооныхоо үйл ажиллагаа, чиглэлийн талаар танилцуулаад, Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн шинэ зохицуулалтаар Хүнс, хөдөө аж ахуйн болон Агаар орчны бохирдлыг бууруулах дэд хороотой болж өргөжсөнийг онцлов. Түүнчлэн байгаль орчныг хамгаалах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох, хүнс, хөдөө аж ахуйн бодлого, хөгжлийн асуудалд онцгойлон анхааран ажиллаж байна гэв. Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Нарийн бичгийн газрын Тамгын газрын дарга Ражеб Булхаруф 17 дугаар Бага хурлын агуулга, төлөвлөлтийн талаар ерөнхий мэдээлэл өгөхийн зэрэгцээ энэ хүрээнд бэлтгэл ажлыг хангуулахтай холбоотой асуудлуудад анхаарч, хамтарч ажиллахыг хүслээ. Тухайлбал, тус хурлын зохион байгуулалтад оролцох үйлчилгээний олон улсын байгууллагыг сонгон шалгаруулах зэрэг ажлуудын талаар холбогдох мэдээлэл өгч, цаг агаарын нөхцөл байдлаас шалтгаалаад түр болон суурин байгууламжийн ажлыг ирэх оны гуравдугаар сар хүртэл хойшлуулсныг дуулгав. Байнгын хорооны дарга Б.Бейсен 2026 онд Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар Бага хурлыг зохион байгуулах үеэр газрын доройтол, цөлжилтийн асуудалд олон улсын парламентуудын анхаарлыг хандуулан улмаар газрын доройтол, цөлжилтийг мэдэгдэхүйц бууруулах бодлого, төсөв, хяналтын зохистой механизмыг бүрдүүлэх зорилгоор урт хугацааны өндөр үр нөлөө бүхий шийдвэр гаргахаар зорьж байгаагаа онцолсон юм. Мөн нүүдлийн мал аж ахуй, өв уламжлалыг хадгалах зорилгоор бэлчээрийн хамгааллын арга механизмыг өөрийн улсын онцлогт тааруулан хэрэгжүүлэхэд анхаарч, энэ хүрээнд хууль, эрх зүйн орчныг сайжруулах чиглэлээр идэвхийлэн ажиллана гэлээ. Уулзалтын үеэр Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан манай улсын нийт газар нутгийн 76.8 хувь нь цөлжилттэй, нийт бэлчээрийн 34.5 хувь нь газрын доройтолтой, говийн бүсийн газар нутгийн 50 хувь нь хүчтэй болон нэн хүчтэй цөлжилттэй байгааг дурдаад энэхүү хурлын зохион байгуулалтад онцгойлон ач холбогдол өгч ажиллахаа илэрхийллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Нийтийн өргөдлийг Төрийн байгуулалтын болон Өргөдлийн байнгын хороонд хуваариллаа

10 / 30 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Улсын Их Хурлын 2025 намрын ээлжит чуулганы өнөөдрийн (2025.10.30) нэгдсэн хуралдаан 10 цаг 05 минутад гишүүдийн 55.6 хувийн ирцтэйгээр эхэлж, Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдорж хуралдааныг удирдав. Нэгдсэн хуралдааны эхэнд Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдорж нийтийн өргөдлийг холбогдох Байнгын хороонд хуваарилсан. Тодруулбал, нийтийн өргөдөл, гомдлын цахим систем 2025 оны 9 дүгээр сарын 24-ний өдөр иргэн Цогбадрахын Батболд Монгол Улсын Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.9 дэх хэсэг буюу “Хэрэв гишүүн бүрэн эрх дуусгавар болсноос хойш ажил эрхлээгүй бол 12 сарын хугацаанд гишүүний үндсэн цалинтай тэнцэх хэмжээний тэтгэмж, бага цалинтай ажилд орсон бол цалингийн зөрүүтэй тэнцэх хэмжээний тэтгэмж, ... олгоно” гэсэн заалтыг хүчингүй болгуулах хуулийн төсөл санаачлах нийтийн өргөдлийг санаачилсан байна. Уг өргөдөл нь 2025 оны 10 дугаар сарын 28-ны өдөр Монгол Улсын 18 насанд хүрсэн 100467 иргэний санал авсан байна. Иймд Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 95 дугаар зүйлийн 95.3-т “Нийтийн өргөдлийг дэмжсэн иргэдийн санал энэ хуулийн 95.2-т заасан тоонд хүрмэгц Улсын Их Хурлын дарга саналыг хэлэлцүүлж шийдвэрлүүлэхээр холбогдох Байнгын хороонд ажлын 5 өдрийн дотор хуваарилж, нэгдсэн хуралдаанд танилцуулна” хэмээн заасны дагуу дээрх нийтийн өргөдлийг Төрийн байгуулалтын болон Өргөдлийн байнгын хороонд хуваариллаа. Байнгын хороод иргэний гаргасан өргөдлийг хуульд заасны дагуу шийдвэрлэхийг хүсэв. Өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаанаар Үндсэн хуулийн цэцэд хүсэлт гаргах саналын талаарх хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүллээ. Улсын Их Хурлын 2025 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдрийн үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанаар уг асуудлыг хэлэлцэж эхэлсэн бөгөөд Хууль зүйн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг сонсож, гишүүд үг хэлэх үеэр Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлэг ажлын гурван хоногийн завсарлага авсан юм. Тус завсарлагын хугацаа дууссан тул хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлсэн. Б.Пүрэвдорж гишүүн уг саналтай холбогдуулан үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүний албан үүргийг гүйцэтгэж байх үед аливаа гэмт хэргийг түдгэлзүүлэх агуулгатай энэ санал нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн “Хэргийг түдгэлзүүлэх” хэмээх 33.4 дүгээр зүйлийн зохицуулалтаар шийдэгдэхгүй, сунжрах эрсдэл үүсгэж байна хэмээгээд парламентын гишүүдийн нэр хүндийг унагах эрсдэлтэй учраас Үндсэн хуулийн цэцэд хүсэлт гаргах саналыг дэмжихгүй байгаагаа илэрхийлсэн. Ингээд Үндсэн хуулийн цэцэд Улсын Их Хурлаас хүсэлт гаргах тухай саналыг дэмжсэн Хууль зүйн байнгын хорооны саналаар санал хураалт явуулахаар товлосныг Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдорж хойшлуулж, маргаашийн нэгдсэн хуралдаанаар явуулахаар болов. Үүгээр өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаан өндөрлөлөө гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв

10 / 30 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдоржид Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Засгийн газар хоорондын Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг өнөөдөр (2025.10.30) Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир өргөн мэдүүлэв. Монгол Улсын Засгийн газар нь хилийн чанадад оршин сууж байгаа иргэдийн нийгмийн баталгааг хангах зорилгоор "Алсын хараа-2050" Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын Зорилт 3.1-т “Нийгмийн даатгалын хамрах хүрээг өргөжүүлнэ” гэж, мөн "Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр"-ийн 2.1.3.6-д “Гадаад улсад ажиллаж, амьдарч байгаа Монгол Улсын иргэний нийгмийн баталгааг хангах үүднээс нийгмийн хамгааллын хэлэлцээрийг үргэлжлүүлэн байгуулах” зорилт дэвшүүлсэн. Хоёр улсын Засгийн газар хоорондын комиссын хуралдаануудаар холбогдох асуудлыг хэлэлцсэн хүрээнд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Хөдөлмөр, хүн амын нийгмийн хамгааллын яамтай хэлэлцээрийн төсөл боловсруулах асуудлаар Монгол Улсын Засгийн газар шинжээчдийн ажлын хэсгийг байгуулан ажиллаж 17 удаагийн хэлэлцээ хийж, Хэлэлцээрийн төслийг эцэслэн боловсруулсан байна. Хоёр улсын дотоодын хууль тогтоомжийн шаардлагыг хангаснаар талууд 2024 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдөр Хэлэлцээрт гарын үсэг зурж, албан ёсоор баталгаажуулжээ. Уг хэлэлцээр хэрэгжсэнээр хоёр улсын иргэд Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Казахстан Улса д ажилласан, шимтгэл төлсөн хугацааг нэгтгэн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох, Монгол Улсын иргэд Бүгд Найрамдах Казахстан Улс аас хуримтлалын тэтгэврийг тогтоолгон авах боломж бүрдсэнээр тухайн хүний ирээдүйн нийгмийн баталгаа сайжрах юм байна хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ

ТБХ:Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргаар Д.Цогтбаатарыг сонголоо

10 / 29 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.10.29/ хуралдаан 12 цаг 49 минутад гишүүдийн 51.7 хувийн ирцтэй эхэлж, гурван асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэлээ. Хуралдааны эхэнд Байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягийн танилцуулсан хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулан гишүүд санал хэлэв. Хуралдаанаар Дэд хорооны даргыг сонгох тухай асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэв. Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргыг цөөнхийн бүлгийн гишүүдээс, хэрэв цөөнхийн бүлэг байгуулах гишүүдийн тоо хүрэхээргүй бол цөөнхийн гишүүдээс сонгоно хэмээн заасан байдаг. Иймд Байнгын хорооны 2025 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуралдаанаар УИХ дахь АН-ын бүлгээс Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргад Улсын Их Хурлын гишүүн Дав.Цогтбаатарын нэрийг дэвшүүлснийг танилцуулсан хэдий ч нэр дэвшигч гадаад улсад албан томилолттой байсан тул хэлэлцүүлгийг хойшлуулсан билээ. Ингээд хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлж, Байнгын хорооны дарга нэр дэвшигчийн талаар танилцуулав. Нэр дэвшигч Даваагийн Цогтбаатар нь /дэлгэрэнгүйг эндээс /1985 онд Баянхонгор аймагт төрсөн, эхнэр 3 хүүхдийн хамт амьдардаг. 1993-2003 онд Баянхонгор аймгийн 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль, 2007 онд Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийг дүүргэсэн. 2007-2012 онд Голомт банканд эдийн засагч, 2012-2015 онд Голомт банкны Баянхонгор дахь салбарын захирал, 2016-2020 онд Монгол Улсын Хөгжлийн банканд хэлтсийн захирал, 2021-2023 онд Хаан банкны салбарын удирдлагын газрын захирал, 2024 онд Хадгаламжийн даатгалын корпорацид газрын захирал, 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллаж байна гэлээ. Нэр дэвшигчээс асуулт асууж, үг хэлэх гишүүн байгаагүй тул Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргаар Д.Цогтбаатарыг сонгох санал хураалтыг явуулахад, хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжив. Дараа нь Хууль, тогтоолоор үүрэг, чиглэл болгосон Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлтийн тайланг хэлэлцэв. Тайлангийн талаар Засгийн газрын Хяналт хэрэгжүүлэх газрын дарга Б.Батцэцэг танилцуулсан. Тэрбээр танилцуулгадаа, Монгол Улсын хууль, Улсын Их Хурлын тогтоол, Байнгын хорооны нийт 238 тогтоолын 1044 заалт бүртгэлтэй байгааг дурдаад 2025 оны эхний хагас жилийн байдлаар хууль, Улсын Их Хурлын болон Байнгын хорооны шийдвэрийн хэрэгжилт дунджаар 46 хувь, Төсвийн байнгын хорооны хороонд хамаарах хууль тогтоомжийн хэрэгжилт 47.6 хувьтай үнэлэгдсэнийг тодотгож байлаа. Энэхүү үнэлгээний тайланг дүгнэн үзэхэд, Улсын Их Хурлын Тамгын газрын хяналт шинжилгээ үнэлгээний системд 2016-2025 онд Монгол Улсын хуулиар Засгийн газарт үүрэг чиглэл болгосон нийт 161 хуулийн 756 зүйл, заалт, Улсын Их Хурлын 163 тогтоолын 914 заалт, Байнгын хорооны 114 тогтоолын 916 заалт, нийт 438 шийдвэрийн 2586 заалтын хэрэгжилтэд хяналт тавьж байгаа талаараа 2025 оны 9 дүгээр сарын 29-ний өдөр албан бичгээр Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт ирүүлсэн байна. Үүнээс Төсвийн байнгын хорооны эрхлэх асуудлын хүрээнд 13 хуулийн 64 хэсэг, заалт, Улсын Их Хурлын 25 тогтоолын дангаар буюу хамтран хэрэгжүүлэх 158 заалт, Байнгын хорооны 1 тогтоолын 32 заалт буюу нийт 39 шийдвэрийн 235 заалт хяналтад байгаа талаар ирүүлсэн. Гэтэл Засгийн газрын хяналт шинжилгээ, үнэлгээний цахим систем, Төсвийн байнгын хороонд 3 хуулийн 4 хэсэг заалт, Улсын Их Хурлын 10 тогтоолын 43 заалт, Байнгын хорооны 1 тогтоолын 10 заалт хяналтад байна. Энэ нь улсын хэмжээнд бүртгэлтэй хяналтад авсан эрх зүйн акт түүний хэсэг, заалтын бүртгэл нэгдсэн байдлаар байхгүй, систем хооронд интеграц хийх боломжгүй байгаатай холбоотой гэдгийг онцлов. Энэ нь Улсын Их Хурлын тогтоолоор болон Байнгын хорооны тогтоолоор Засгийн газарт үүрэг, чиглэл болгосон шийдвэр гарсан тухай бүр Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт хүргүүлж, хяналтад аваагүйтэй холбоотой тул цаашид анхаарч ажиллах шаардлагатай гэж байлаа. Монгол Улсын хуулийн холбогдох заалтаар төрийн эрх бүхий байгууллага албан тушаалтнаас захиргааны актыг батлан хэрэгжүүлэх эрх олгосон 133 заалтаар журам 89, дүрэм 3, аргачлал 14, стандарт 4, жагсаалт 6, шалгуур үзүүлэлт 6, тавигдах шаардлага 3, норматив 2, жишиг 2, бусад 22 нийт 151 баримт бичиг батлахыг үүрэг болгосон байдаг. Үүнээс Засгийн газар 34, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам 16, Боловсролын яам 10, Эрүүл мэндийн яам 10, бусад 18 байгууллага 81 захиргааны хэм хэмжээний актыг баталж мөрдүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлээгүй байна. Энэ нь захиргааны акт батлагдах үе шатны ажил болох хэрэгцээ шаардлагыг урьдчилан судлах, төсөл боловсруулах, үр нөлөөний үнэлгээ, зардлын тооцоо хийх, холбогдох байгууллагуудаас санал авах, хэлэлцүүлэг хийх гэх мэт зохион байгуулалтын арга хэмжээг дутмаг авч хэрэгжүүлж байгаатай шууд холбоотойг танилцуулгад дурдсан байлаа. Тайлангийн танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Жаргалсайхан, Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатар нар асуулт асууж, үг хэлэв. Гишүүд хууль, тогтоолын биелэлтийг хангуулаагүй, хэрэгжилтэд хяналт тавиагүй албан тушаалтнуудад хариуцлага тооцсон эсэхийг лавлаад Улсын Их Хурлаас баталсан шийдвэрийн хэрэгжилт хангалтгүй, төсвийн үргүй зардал өндөр байгаад Засгийн газар цаашид онцгой анхаарах шаардлагатай талаар санал хэллээ. Хуралдааны төгсгөлд Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны 22 дугаар тогтоолд өөрчлөлт оруулах тухай асуудлыг хэлэлцсэн. Байнгын хорооны 2025 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуралдаанаараа Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулах тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэн баталсан билээ. Харин Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгээс Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Батбаяр, П.Мөнхтулга нарыг хасаж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Туваан, Б.Түвшинг, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатарыг хасаж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Баатархүү, Б.Бейсен нарыг оруулахаар нэрс ирүүлсэн тул "Тогтоолд өөрчлөлт оруулах тухай" Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Энэ дагуу Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатар нар ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс нэрээ татсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Батбаяр, П.Мөнхтулга нар ажлын хэсэгт үргэлжлүүлэн ажиллах хүсэлтээ илэрхийлсэн. Иймд энэ талаарх нууц санал хураалтыг тус тус явуулав. Ингээд тогтоолын төсөлд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг ахалж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан, Д.Батбаяр, Р.Батболд, Х.Жангабыл Д.Жаргалсайхан, Б.Заяабал, П.Мөнхтулга, Г.Тэмүүлэн нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулахаар тусгажээ. Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа ахалж, Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бадамсүрэн, Ц.Баатархүү, Ж.Баясгалан, Б.Бейсен, Д.Лувсанжамц, З.Мэндсайхан, Д.Пүрэвдаваа, Д.Энхтүвшин нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулахаар тусгажээ хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ТБХ:Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргаар Д.Цогтбаатарыг сонголоо

10 / 29 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.10.29/ хуралдаан 12 цаг 49 минутад гишүүдийн 51.7 хувийн ирцтэй эхэлж, гурван асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэлээ. Хуралдааны эхэнд Байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягийн танилцуулсан хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулан гишүүд санал хэлэв. Хуралдаанаар Дэд хорооны даргыг сонгох тухай асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэв. Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргыг цөөнхийн бүлгийн гишүүдээс, хэрэв цөөнхийн бүлэг байгуулах гишүүдийн тоо хүрэхээргүй бол цөөнхийн гишүүдээс сонгоно хэмээн заасан байдаг. Иймд Байнгын хорооны 2025 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуралдаанаар УИХ дахь АН-ын бүлгээс Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргад Улсын Их Хурлын гишүүн Дав.Цогтбаатарын нэрийг дэвшүүлснийг танилцуулсан хэдий ч нэр дэвшигч гадаад улсад албан томилолттой байсан тул хэлэлцүүлгийг хойшлуулсан билээ. Ингээд хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлж, Байнгын хорооны дарга нэр дэвшигчийн талаар танилцуулав. Нэр дэвшигч Даваагийн Цогтбаатар нь /дэлгэрэнгүйг эндээс /1985 онд Баянхонгор аймагт төрсөн, эхнэр 3 хүүхдийн хамт амьдардаг. 1993-2003 онд Баянхонгор аймгийн 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль, 2007 онд Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийг дүүргэсэн. 2007-2012 онд Голомт банканд эдийн засагч, 2012-2015 онд Голомт банкны Баянхонгор дахь салбарын захирал, 2016-2020 онд Монгол Улсын Хөгжлийн банканд хэлтсийн захирал, 2021-2023 онд Хаан банкны салбарын удирдлагын газрын захирал, 2024 онд Хадгаламжийн даатгалын корпорацид газрын захирал, 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллаж байна гэлээ. Нэр дэвшигчээс асуулт асууж, үг хэлэх гишүүн байгаагүй тул Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны даргаар Д.Цогтбаатарыг сонгох санал хураалтыг явуулахад, хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжив. Дараа нь Хууль, тогтоолоор үүрэг, чиглэл болгосон Улсын Их Хурлын шийдвэрийн биелэлтийн тайланг хэлэлцэв. Тайлангийн талаар Засгийн газрын Хяналт хэрэгжүүлэх газрын дарга Б.Батцэцэг танилцуулсан. Тэрбээр танилцуулгадаа, Монгол Улсын хууль, Улсын Их Хурлын тогтоол, Байнгын хорооны нийт 238 тогтоолын 1044 заалт бүртгэлтэй байгааг дурдаад 2025 оны эхний хагас жилийн байдлаар хууль, Улсын Их Хурлын болон Байнгын хорооны шийдвэрийн хэрэгжилт дунджаар 46 хувь, Төсвийн байнгын хорооны хороонд хамаарах хууль тогтоомжийн хэрэгжилт 47.6 хувьтай үнэлэгдсэнийг тодотгож байлаа. Энэхүү үнэлгээний тайланг дүгнэн үзэхэд, Улсын Их Хурлын Тамгын газрын хяналт шинжилгээ үнэлгээний системд 2016-2025 онд Монгол Улсын хуулиар Засгийн газарт үүрэг чиглэл болгосон нийт 161 хуулийн 756 зүйл, заалт, Улсын Их Хурлын 163 тогтоолын 914 заалт, Байнгын хорооны 114 тогтоолын 916 заалт, нийт 438 шийдвэрийн 2586 заалтын хэрэгжилтэд хяналт тавьж байгаа талаараа 2025 оны 9 дүгээр сарын 29-ний өдөр албан бичгээр Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт ирүүлсэн байна. Үүнээс Төсвийн байнгын хорооны эрхлэх асуудлын хүрээнд 13 хуулийн 64 хэсэг, заалт, Улсын Их Хурлын 25 тогтоолын дангаар буюу хамтран хэрэгжүүлэх 158 заалт, Байнгын хорооны 1 тогтоолын 32 заалт буюу нийт 39 шийдвэрийн 235 заалт хяналтад байгаа талаар ирүүлсэн. Гэтэл Засгийн газрын хяналт шинжилгээ, үнэлгээний цахим систем, Төсвийн байнгын хороонд 3 хуулийн 4 хэсэг заалт, Улсын Их Хурлын 10 тогтоолын 43 заалт, Байнгын хорооны 1 тогтоолын 10 заалт хяналтад байна. Энэ нь улсын хэмжээнд бүртгэлтэй хяналтад авсан эрх зүйн акт түүний хэсэг, заалтын бүртгэл нэгдсэн байдлаар байхгүй, систем хооронд интеграц хийх боломжгүй байгаатай холбоотой гэдгийг онцлов. Энэ нь Улсын Их Хурлын тогтоолоор болон Байнгын хорооны тогтоолоор Засгийн газарт үүрэг, чиглэл болгосон шийдвэр гарсан тухай бүр Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт хүргүүлж, хяналтад аваагүйтэй холбоотой тул цаашид анхаарч ажиллах шаардлагатай гэж байлаа. Монгол Улсын хуулийн холбогдох заалтаар төрийн эрх бүхий байгууллага албан тушаалтнаас захиргааны актыг батлан хэрэгжүүлэх эрх олгосон 133 заалтаар журам 89, дүрэм 3, аргачлал 14, стандарт 4, жагсаалт 6, шалгуур үзүүлэлт 6, тавигдах шаардлага 3, норматив 2, жишиг 2, бусад 22 нийт 151 баримт бичиг батлахыг үүрэг болгосон байдаг. Үүнээс Засгийн газар 34, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам 16, Боловсролын яам 10, Эрүүл мэндийн яам 10, бусад 18 байгууллага 81 захиргааны хэм хэмжээний актыг баталж мөрдүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлээгүй байна. Энэ нь захиргааны акт батлагдах үе шатны ажил болох хэрэгцээ шаардлагыг урьдчилан судлах, төсөл боловсруулах, үр нөлөөний үнэлгээ, зардлын тооцоо хийх, холбогдох байгууллагуудаас санал авах, хэлэлцүүлэг хийх гэх мэт зохион байгуулалтын арга хэмжээг дутмаг авч хэрэгжүүлж байгаатай шууд холбоотойг танилцуулгад дурдсан байлаа. Тайлангийн танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Жаргалсайхан, Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатар нар асуулт асууж, үг хэлэв. Гишүүд хууль, тогтоолын биелэлтийг хангуулаагүй, хэрэгжилтэд хяналт тавиагүй албан тушаалтнуудад хариуцлага тооцсон эсэхийг лавлаад Улсын Их Хурлаас баталсан шийдвэрийн хэрэгжилт хангалтгүй, төсвийн үргүй зардал өндөр байгаад Засгийн газар цаашид онцгой анхаарах шаардлагатай талаар санал хэллээ. Хуралдааны төгсгөлд Төсвийн байнгын хорооны 2025 оны 22 дугаар тогтоолд өөрчлөлт оруулах тухай асуудлыг хэлэлцсэн. Байнгын хорооны 2025 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуралдаанаараа Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулах тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэн баталсан билээ. Харин Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгээс Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Батбаяр, П.Мөнхтулга нарыг хасаж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Туваан, Б.Түвшинг, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатарыг хасаж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Баатархүү, Б.Бейсен нарыг оруулахаар нэрс ирүүлсэн тул "Тогтоолд өөрчлөлт оруулах тухай" Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Энэ дагуу Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганбаатар, Д.Цогтбаатар нар ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс нэрээ татсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Батбаяр, П.Мөнхтулга нар ажлын хэсэгт үргэлжлүүлэн ажиллах хүсэлтээ илэрхийлсэн. Иймд энэ талаарх нууц санал хураалтыг тус тус явуулав. Ингээд тогтоолын төсөлд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг ахалж, Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан, Д.Батбаяр, Р.Батболд, Х.Жангабыл Д.Жаргалсайхан, Б.Заяабал, П.Мөнхтулга, Г.Тэмүүлэн нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулахаар тусгажээ. Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа ахалж, Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бадамсүрэн, Ц.Баатархүү, Ж.Баясгалан, Б.Бейсен, Д.Лувсанжамц, З.Мэндсайхан, Д.Пүрэвдаваа, Д.Энхтүвшин нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулахаар тусгажээ хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ЭЗБХ: Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг хийв

10 / 29 0 сэтгэгдэл 1 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хороо өнөөдөр /2025. 10 .29/ хуралдаж, хоёр асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэв. Эхлээд “Ажлын хэсэг байгуулах тухай” Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэж, энэ талаар Р.Сэддорж дарга танилцууллаа. Стандартчилал, техникийн зохицуулалт, тохирлын үнэлгээний итгэмжлэлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын даргын 2025 оны 276 дугаар захирамжаар Улсын Их Хурлын гишүүн О.Батнайрамдалаар ахлуулан байгуулсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн О.Батнайрамдал гишүүн Улсын Их Хурлын 2025 оны 62 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан Оюутолгойн бүлэг ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах, хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой баримт бичиг, үйл ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх Улсын Их Хурлын хянан шалгах түр хорооны дарга болсон, мөн өнгөрсөн хугацаанд Байнгын хорооны бүрэлдэхүүнд өөрчлөлт орсонтой холбоотойгоор энэхүү ажлын хэсгийг шинэчилж байгуулах шаардлага үүссэн байна. Байнгын хорооны даргын танилцуулсан уг танилцуулгатай холбогдуулан гишүүд асуулт асуух, үг хэлэх шаардлагагүй хэмээн үзсэн тул санал хураалт явууллаа. Хуралдаанд оролцсон гишүүийн 77.3 хувь нь “Ажлын хэсэг байгуулах тухай” Байнгын хорооны тогтоолын төслийг батлахыг дэмжив. Ийнхүү Стандартчилал, техникийн зохицуулалт, тохирлын үнэлгээний итгэмжлэлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Батчимэг ахалж, бүрэлдэхүүнд Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд, С.Цэнгүүн, Б.Пунсалмаа, П.Ганзориг, Б.Уянга, Д.Үүрийнтуяа нар ажиллана. Дараа нь Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.10 дахь хэсэгт заасны дагуу төслийг зүйл бүрээр хэлэлцсэн. Хэлэлцүүлгийн үеэр төслийн гол зохицуулалтын талаар тодруулан асуухад ажлын хэсгээс “Төслөөр дөрвөн цогц асуудлыг шийдвэрлэх нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулахаар зорьсон. Өнөөдрийн эрх зүйн зохицуулалтаар улсын төсвөөс татаас авдаг, 100 мянгаас доош хүн амтай аймгууд түншлэлээр төсөл хэрэгжүүлэх боломжгүй байдаг. Энэ хязгаарлалтыг нээхээр холбогдох зохицуулалтыг төсөлд тусгасан бөгөөд үр дүнд нь нийслэл болон 21 аймаг улсын төсвөөс татаас авдаг эсэх, хүн амын тооноос үл хамааран, ялгаваргүйгээр төр хувийн хэвшлийн түншлэлээр төсөл хэрэгжүүлэх боломжтой болно” хэмээн хариуллаа. Түүнчлэн Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуулиар түншлэлийн төсөл санаачлахаас авхуулаад түншлэгчийг сонгон шалгаруулж, гэрээ байгуулах хүртэл нийт 8 үе шатыг дамжиж, хамгийн багадаа 12-13 сарын хугацаа шаардагдаж байгааг өөрчилж, шат дамжлагыг цөөрүүлж , тусгай шаардлагуудыг нэгтгэх нь зүйтэй хэмээн үзэж, холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ. Мөн төр хувийн хэвшлийн түншлэлийн төсөл дээр Сангийн яамнаас дөрвөн удаа зөвшөөрөл авдаг зохицуулалтыг өөрчилж, тус яамнаас санал, дүгнэлт авдаг болгон өөрчлөхөөр төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгасан байна. Т өр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжүүлэх төслүүдийн процесс ажиллагааг хялбарчилж, түншлэлийн хүрээг тэлж нийтийн зориулалттай дэд бүтэц, төрийн үйлчилгээнээс гадна хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичгийн зорилго, зорилтод нийцсэн төсөл, хөтөлбөрүүдийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжүүлдэг болсноор орон нутгийн түвшинд түншлэлийн төслийг бие даан хэрэгжүүлэх боломжоор тэгш хангах, түншлэлийн төсөлд тавигдах шаардлагыг багасгаж, хувийн хэвшлийн оролцоо, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих ач холбогдолтой хэмээн нэмж тайлбарласан. Үргэлжлүүлэн Байнгын хорооны гишүүдээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллоор санал хураалт явуулан шийдвэрлэв. Үргэлжлүүлэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ. Төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Пунсалмаа, Б.Жаргалан, Г.Лувсанжамц, Б.Уянга, Р.Сэддорж нар асуулт асууж, ажлын хэсгээс дэлгэрэнгүй хариулт авсан юм. Тогтоолын төсөл дэх хууль тогтоомжийн дагуу биржийн томоохон дүнтэй арилжааг зохион байгуулах талаар, Тавантолгойн бүлэг ордын ашиглагдаагүй байгаа хэсгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах талаар тодруулж, холбогдох мэдээллийг дэлгэрэнгүй авахыг хүсч байгаагаа илэрхийлж байв. “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлтэй холбогдуулан гишүүдээс зарчмын зөрүүтэй санал ирүүлээгүй байна. Ийнхүү Эдийн засгийн байнгын хороо Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, “Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийж, холбогдох санал, дүгнэлтээ Төсвийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

БАГШ, ЭМЧ НАРЫН ЦАЛИНГ УЛС ТӨР ХОЙШ ТАВЬЖ БАЙНА

10 / 28 0 сэтгэгдэл 1 821 үзсэнe

Сүүлийн гурван долоо хоногт багш нар цалингаа 3.5 сая төгрөгт хүргүүлэхийг шаардсан ажил хаялтаа үргэлжлүүлж байна. Өнөөдөр ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид хичээлдээ явж чадаагүй, цоожтой хаалганы цаана үлдэв. Үүний араас эмч нар цалин нэмүүлэхээр Төв талбайд жагсаал зохион байгуулж эхэлсэн байна. Гэвч багш, эмч нарын шаардлагыг улс төрийн хүрээнд үл ойшоосон байр суурь их байна. Улс төрчид улс орны ирээдүй, иргэдийн амьдралыг бодохын оронд улс төрийн маргаанд анхаарал хандуулж байгаа нь илт. Өнөөдөр галын шугам, онцгой байдлын ажил, цагдаагийн алба зэрэг салбарт ажиллаж байгаа төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэх шаардлага ч хангалттай байна. Харин бодит амьдралд цалин нь амьдралын хэрэгцээг хангахад хүрэлцэхгүй, ахмад настнуудын тэтгэвэр ч адилхан хангалтгүй хэвээр байна. Засгийн газар багш, ажилчдын цалинг нэмэхэд хэд хэдэн шалтгаан дурдаж, шатлалтай нэмэх санал тавьсан ч үр дүнд хүрээгүй. Боловсрол, эрүүл мэндийн салбарын ажилчдын цалинг нэмэх нь зайлшгүй шаардлагатай гэдгийг аль аль тал мэдэж байгаа. Гэвч өнгөрсөн хугацаанд УИХ-ын гишүүд, улс төрчид энэ асуудлыг дэмжиж, хамгаалж дуугарсангүй. Улстөрчид өөрийн эрх ашиг, бүлэглэлийн асуудалд хэр хүчтэй эсэргүүцэж, төрийн үүргээ ашиглаж чаддагийг өнгөрсөн хугацаанд бид харсан. Гэтэл багш, эмч нарын цалинг нэмэх асуудал дээр 126 гишүүнээс хэн нь ч ард түмний төлөөлөл болж, дуу хоолойгоо хүргэсэнгүй. Үнэндээ улсын төсвийн боломж, үр ашгийг зөв ашиглан багш, ажилчдын цалинг нэмэх бүрэн боломж байсан ч энэ боломжийг хангалттай ашиглаагүй нь өнөөдрийн нөхцөл байдлыг бий болгожээ. Иймээс иргэд эрх баригч нам, УИХ-ын гишүүдээс хариуцлага нэхэж, улс төрийн маргаанаа орхиж, эдийн засгаа сэргээх, багш, эмч ажилчдын цалинг нэмэх арга хэмжээг нэн даруй авахыг шаардаж байна.

Б.ЭНХБАЯР: ШУДАРГА ДҮР ЭСГЭСЭН УЛС ТӨРЧ ҮҮ, ЭРХ МЭДЛИЙН ТОГЛОГЧ УУ?

10 / 28 0 сэтгэгдэл 2 665 үзсэнe

УИХ-ын гишүүн, хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр улс төрийн амьдралд хүчтэй нөлөө бүхий нэгэн. Тэрээр олон нийтийн өмнө шударга ёсны тэмцэгчээр тодорч байсан ч албан тушаал, эрх мэдлийн хүрээнд заримдаа хүчтэй нөлөө үзүүлэх хандлагатай байдаг. Их хурлын сонгуулиар олон нийт түүнийг сайн залуу, шилдэг сайд хэмээн үнэлж байсан ч намын дотоод асуудал, Засгийн газрын бүтэцт өөрийн хүссэн суудалгүй үлдсэн нь түүнд сөрөг сэтгэгдэл төрүүлэх шалтгаан болсон. Улмаар намын дотоод тулаан, эрх мэдлийн маргаан түүний улс төрийн үйл ажиллагаанд нөлөөлжээ. Тэрээр өмнө нь Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын үед шударга ёсны тэмцлийг удирдах үүрэг гүйцэтгэсэн бол одоо Г.Занданшатарын Засгийн газрын үед эрх мэдэлд нөлөө бүхий, заримдаа хүч хэрэглэх хандлагатай гишүүн болжээ. Улс төрийн орчинд ашиг сонирхолтой, албан тушаалд хүрэх замд өөрт таалагдах хүмүүстэй харилцаа үүсгэх нь түүнд хэвийн үзэгдэл. Харин албан тушаалаас буух эсвэл эрх мэдэлгүй үлдвэл хүч хэрэглэх, шантаажлах хандлага гаргах магадлалтай гэж ажиглагчид тэмдэглэж байна. Олон нийтийн хувьд Б.Энхбаяр бол бурханлаг, хийморийн бэлгэдэл биш; харин улс төрийн арга барилаараа хүч чадал, нөлөөг ашиглах боломжтой нэгэн гэдгийг анхаарах шаардлагатай. Түүний улс төрийн үйл ажиллагаа нь бусдад тодорхой сөрөг нөлөө үзүүлэх боломжтой бөгөөд иргэдийн хувьд энэ байдлыг анхааралтай ажиглах цаг иржээ.

“ТӨМӨРТЭЙ” ОРД АРД ТҮМНИЙ МЭДЭЛД ҮЛДЛЭЭ

10 / 28 0 сэтгэгдэл 973 үзсэнe

Нийслэлийн захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүх 2025 оны 10 дугаар сарын 27-нд “Кью Эс Си” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй хэргийг хэлэлцэж, Засгийн газрын 2022 оны 4 дүгээр сарын 13-ны өдрийн 148 дугаар тогтоолыг хууль ёсны гэж үзлээ. Шүүхийн хурал 12 цаг үргэлжилж, 22 цаг 18 минутад шийдвэрээ танилцуулсан байна. “Кью Эс Си” ХХК-ийн нэхэмжлэл болох концессийн гэрээг цуцалсан Засгийн газрын тогтоолыг хүчингүй болгуулах шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосноор “Төмөртэй” орд төрийн мэдэлд хэвээр үлдлээ. Шүүх “Кью Эс Си” ХХК хохирол амсаагүй, өмнөх концессийн гэрээ нь улсын ашиг сонирхолд нийцээгүй гэж үзсэн байна. Энэ шийдвэр нь “Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” ХХК-ийн ашиг сонирхлыг хамгаалж, Үндсэн хуулийн “байгалийн баялаг ард түмний мэдэлд, төрийн хамгаалалтад байна” гэсэн зарчмыг баталгаажууллаа. “Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” ХХК нь уул уурхай, металлурги, хүнд үйлдвэрийн салбарын гол аж ахуйн нэгжийн нэг юм. Концессийн гэрээ хэрэгжиж байсан 2014–2022 онд тус компани улсын төсөвт жилд дунджаар 13.2 тэрбум төгрөгийн татвар төвлөрүүлж байсан бол менежментийн эрх төрд шилжсэн сүүлийн гурван жилд жилд дунджаар 50 тэрбум төгрөг төвлөрүүлжээ. Мөн ажилчдын дундаж цалин 2.3 дахин өсөж, “Чингис хаан” үндэсний баялгийн санд нийт 39.6 тэрбум төгрөгийн ногдол ашиг төвлөрүүлсэн байна. 2025 оны эхний 10 сарын байдлаар тус компани 51.5 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажиллаж, улсын төсөвт 101.7 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлжээ. Ингэснээр стратегийн ач холбогдол бүхий “Төмөртэй” төмрийн хүдрийн орд төрийн мэдэлд хадгалагдаж, байгалийн баялгийн өгөөж ард түмэнд үлдэх нөхцөл бүрдлээ.

ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ДАРААГИЙН АЛХАМ — “ЧӨДӨРТЭЙ” САЙД НАРААСАА САЛАХ ЦАГ ИРЖЭЭ

10 / 28 0 сэтгэгдэл 2 120 үзсэнe

МАН доторх зөрчил Үндсэн хуулийн Цэцэд хүрч, улмаар гарсан шийдвэрийн үр дүнд Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын Засгийн газар тогтвортой ажиллах эрх зүйн үндэстэй бо лсон . У лс төрийн энэ тогтвортой байдал нь автоматаар сайн засаглал бий болгоно гэсэн үг биш. Харин ч эсрэгээрээ, Ерөнхий сайд одоо дотооддоо бодит өөрчлөлт хийж, ажлаа хийж чадахгүй, асуудал дагуулсан сайд нараасаа салахгүй бол Засгийн газар “чөдөртэй морь” мэт урагшлахгүй байх эрсдэлтэй байна. Төрийн ажлыг хариуцаж байгаа хүн бүрийн бодлого, шийдвэр нийгэмд шууд нөлөөлдөг. С үүлийн хэдэн долоо хоногт болсон үйл явдлууд хоёр сайдын нэрийг илт тодруулж, Засгийн газрын чадамжийг эргэлзээтэй болгожээ. Г.Дамдинням — хомсдлын бодлого Аж үйлдвэр, Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямын хувьд шатахууны хомсдолын үеэр иргэдийг төөрөгдүүлсэн, бодлогын түвшинд арга хэмжээ авч чадаагүй нь хамгийн том алдаа боллоо. Эхэндээ “шатахууны нөөц хэвийн” гэж мэдэгдэж байсан ч нөхцөл байдал дордохын хэрээр иргэдийг “нөөцөлж авч байгаа” хэмээн буруутгасан нь хариуцлагаас бултсан үйлдэл байв. Үүн дээр нэмээд хэвлэл мэдээлэл, иргэдийн шүүмжлэлийг хүчний байгууллагаар дарамтлах оролдлого хийсэн нь ардчилсан нийгмийн зарчимд нийцэхгүй үйлдэл байлаа. Бодлогын шинжилгээ, урьдчилсан тооцоо, салбарын менежмент гээд хийх ёстой ажлын оронд импортлогчдын агуулахыг шөнө дөлөөр шалгаж явах нь “популизм”-аас цаашгүй. Нийслэлд бензин олдохгүй байгаа нь орон нутагт бүр ч дордож, шатахуун ховордсон энэ нөхцөл байдал сайдын бодит чадамжийг тодорхой харууллаа. П.Наранбаяр — боловсролын салбар дахь бодлогын хямрал Боловсрол, шинжлэх ухааны сайд П.Наранбаярын хувьд ч нөхцөл байдал сайнгүй. Багш нар цалин, нийгмийн баталгааны асуудлаар ажил хаялт зарлаж, сургалтын хэвийн үйл ажиллагаа доголдож байхад сайд нь асуудлын голыг ойлгож, шийдэхийн оронд “багш нар хангалттай цалин авч байна” хэмээн мэдэгдэж сууна. Бодит байдал дээр боловсролын салбарынхан цалингийнхаа хэрээр бус, хэт их бичиг цаас, тайлан, үнэлгээний дарамттай тулгарч байгаа нь нууц биш. Тийм байхад салбарын сайд нь өөрийн суудлыг хамгаалах талдаа анхаарч, асуудлыг үл ойшоож байгаа нь төрийн бодлого алдагдаж байгаагийн илрэл юм. Төрийн тогтвортой байдлын нэрийн дор үр дүнгүй сайд нарыг тэвчих ёсгүй Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын Засгийн газар тогтвортой ажиллах суурь нөхцөл бүрдсэн энэ үед улс төрийн бус, бодит засаглалын шинэчлэл хийх цаг иржээ. Засгийн газар амьдралд ойр, хариуцлагатай бодлого явуулахын тулд салбар бүрийн удирдлагад бодит үр дүн гаргах чадвартай хүмүүс байх ёстой. Г.Дамдинням, П.Наранбаяр нарын жишээ нь нэг зүйлийг харуулж байна — сайд суудлаа хамгаалж чадна, гэхдээ улсын хөгжилд саад болж байгаа бол тэр суудал нь утгагүй. Иймээс Ерөнхий сайдын дараагийн зоримог алхам бол дотоод шинэчлэл. Энэ бол улс төрийн эр зоригийн шалгуур бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газар үнэхээр “ажилладаг” болох эсэхийг шийдэх мөч юм.