Байнгын хороодын хамтарсан хуралдаанаар хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг дахин явууллаа

11 / 11 0 сэтгэгдэл 62 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны өнөөдрийн хамтарсан хуралдаан 11 цаг 36 минутад гишүүдийн ирц 51.9 хувьд хүрснээр эхэлж, нэг асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэв. Хуралдааныг Төсвийн байнгын хорооны дарга Х.Ганхуяг даргалж, Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг дахин явууллаа. Улсын Их Хурлын 2025 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар дээрх хуулийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг явуулах үед Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлөөс нэгдсэн хуралдаанаас олонхын дэмжлэг авсан санал нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлд заасан төсвийн тусгай шаардлагад нийцээгүй тул хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг дахин явуулахаар Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хороонд буцаах нь зүйтэй гэсэн дүгнэлтийг танилцуулсан. Мөн Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 64 дүгээр зүйлийн 64.1.5-д төсвийн тусгай шаардлага хангагдаагүй нөхцөл үүссэн тохиолдолд хоёр дахь хэлэлцүүлгийг дахин явуулахаар Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хороонд буцааж болно гэж заасныг Байнгын хорооны дарга уншиж, танилцуулсан. Дараа нь Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг / бүрэн эхээр нь эндээс /тус зөвлөлийн гишүүн Р.Рэнцэнбазар танилцуулав. Уг дүгнэлтэд Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлөөс Улсын Их Хурлын нэгдсэн чуулганы 2025 оны 10 дугаар сарын 17-ны өдрийн хуралдаанаар дэмжигдсэн зарчмын зөрүүтэй санал нь: 1. Төсвийн хүрээний мэдэгдлийн хувьд : Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ) болон суурь тэнцлийн нэрлэсэн дүнд нөлөө үзүүлэхгүй боловч Төсвийн хүрээний мэдэгдэл дэх суурь тэнцэл ДНБ-ий 2.0 хувь буюу түүнээс дээш хувийн ашигтай байх төсвийн тусгай шаардлагыг зөрчиxөөр байна. 2. Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн төслийн хувьд: ДНБ, төсвийн орлогод болон зарлагын бүтцэд үзүүлэх нөлөөнөөс үүдэн төсвийн төсөлд тусгагдсан суурь тэнцэл ДНБ-ий 2.0 хувь буюу түүнээс дээш хувийн ашигтай байх төсвийн тусгай шаардлагыг мөн зөрчиxөөр байна. 3 .Төсвийн хүрээний мэдэгдлийг дагуулан төсвийн зарлагыг өөрчилж болзошгүй байдал нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хорин тавдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 7-д заасан заалтыг зөрчих нөхцөл үүсэхээр байгаа тул Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг буцаах нь зүйтэй гэж Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл дүгнэсэн хэмээн дурдсан байв. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд, Д.Үүрийнтуяа, Б.Мөнхсоёл, Б.Пунсалмаа, Ж.Алдаржавхлан нар асуулт асууж, хариулт авсан. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд цаашид хууль зөрчиж хуралдахгүй байхад анхаарах нь зүйтэй гээд Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулахаар ажиллана гэдгээ мэдэгдлээ. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа нэгэнт хууль зөрчсөн үйлдэлд Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл дүгнэлт гаргасан болохоор бид дэмжээд, чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар яаралтай хэлэлцүүлэх нь зүйтэй гэсэн байр суурийг илэрхийлэв. Байнгын хорооны дарга Х.Ганхуяг цаашид Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай, Төсвийн тухай хуулиудад энэ мэт хууль зөрчсөн саналаар санал хураалт явуулахгүй байх эрхийг хуралдаан даргалагчид олгохгүй бол хуулийн зөрчилтэй саналууд орж ирсээр байх болно гэх тайлбарыг өгч байлаа. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Мөнхсоёл ажлын хэсэг төсвийг нэмэгдүүлсэн тохиолдолд зардлын эх үүсвэрийг нь гарган хэлж байгааг гишүүд сайтар ойлгох хэрэгтэй гээд зарим үед чуулганы хуралдааны үеэр гишүүдийн хэлж байгаа үг хууль зөрчих байдал руу түлхэх гээд байдагт энэ үйл явдал анхааруулга боллоо гэв. Харин Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Пунсалмаа Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлд зардлыг 1.1 их наяд төгрөгөөр бууруулж, багш нарын цалинг дунджаар 2.8 сая төгрөг, ахмад настны тэтгэврийг 8.0 хувиар өсгөж, эмч нарын цалинг ч нэмэхээр болж буйг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэхийн зэрэгцээ энэ бүхний цаана инфляц өсөх магадлалтайд анхаарч Монголбанк, Эдийн засаг, хөгжлийн яамнаас ямар бодлого хэрэгжүүлэх талаар тодруулж, хариулт авсан. Ингээд Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 64 дүгээр зүйлийн 64.1-т заасны дагуу Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Мөнхтуяагаас гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналаар дахин санал хураалт явуулахад, хамтарсан хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжсэнгүй. Харин Монгол Улсын 2026 онд төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгээр багш, эмч, эмнэлгийн ажиллагсад, төрийн өмчийн эрдэм шинжилгээний байгууллагын ажилчдын цалин болон тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх асуудлыг шийдэхээр болсон тул үүнтэй уялдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг, Р.Сэддорж нар хуулийн төслийн 1 дүгээр зүйлийн эдийн засгийн үзүүлэлт дэх Нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын доод хэмжээ 2026 онд "31,600.0 тэрбум төгрөг" гэснийг "31,930.0 тэрбум төгрөг" гэж, ДНБ-д эзлэх хувь 2026 онд "30.9" гэснийг "31.2" гэж, Нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл "-1,380.0 тэрбум төгрөг" гэснийг "1,050.0 тэрбум төгрөг" гэж, ДНБ-д эзлэх хувь 2026 онд "-1.3" гэснийг "-1.0" гэж, Нэгдсэн төсвийн суурь зарлагын дээд хэмжээ 2026 онд "29,552.0 тэрбум төгрөг" гэснийг "29,859.1 тэрбум" төгрөг гэж ДНБ-д эзлэх хувь "28.9" гэснийг "29.2" гэж, Нэгдсэн cуурь тэнцэл "2,048.0 тэрбум төгрөг" гэснийг "2,070.9 тэрбум төгрөг" гэж тус тус өөрчлөх санал гаргасныг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 58.1 хувь нь дэмжлээ. Энэ талаарх Байнгын хороодын хамтарсан хуралдааны танилцуулгыг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Мөнхсоёл танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

“АНХНЫ ТУСЛАМЖ АМЬ АВАРНА” ТӨСӨЛ АМЖИЛТТАЙ ХЭРЭГЖИЖ 50 СУРГАГЧ БАГШ ГЭРЧИЛГЭЭГЭЭ ГАРДАН АВЛАА

11 / 10 0 сэтгэгдэл 95 үзсэнe

Хан-Уул дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал “Анхны тусламж, эрүүл мэндийн төгс төв” НҮТББ-тай хамтран “Анхны тусламж амь аварна” сарын аяныг дүүргийн төрийн өмчит Ерөнхий боловсролын сургуулиудын дунд зохион байгуулж, гэнэтийн осол гэмтэл гарсан тохиолдолд цаг алдалгүй тусламж үзүүлэх мэргэшсэн сургагч багш бэлтгэх төсөл амжилттай хэрэгжиж өндөрлөлөө. Хүүхэд бүрийг аюул, ослын үед өөртөө болон бусдад тусламж үзүүлэх чадвартай, хариуцлагатай иргэн төлөвшүүлэх зорилготой тус төслийн хүрээнд өнөөдөр 50 сургагч багш сурагчдад гэрчилгээгээ гардуулж, дүүргийн ЕБ-ын 23 сургуульд анхны тусламжийн ханын самбар, иж бүрэн хэрэгсэл хүлээлгэн өглөө.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг дөрөв дэх хэлэлцүүлэгт шилжүүлэв

11 / 10 0 сэтгэгдэл 56 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулган ы нэгдсэн хуралдаан өнөөдөр (2025.11. 10 ) болж, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг тодорхой асуудлын хүрээнд дахин явууллаа. Хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг явуулсан тухай Төсвийн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг танилцуулав. Улсын Их Хурлын чуулганы 2025 оны 11 дүгээр сарын 07-ны буюу өнгөрөгч баасан гаригт хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг явуулсан бөгөөд энэ үед зарчмын зөрүүтэй зарим саналтай холбогдуулан тодорхой асуудлын хүрээнд дахин явуулах нь зүйтэй гэж үзэн Төсвийн байнгын хороонд буцаасан юм. Тус Байнгын хороо өнөөдөр хуралдаж, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 71 дүгээр зүйлийн 71.14 дэх хэсэгт заасны дагуу 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг дахин явуулжээ. Байнгын хорооны хуралдаанаар ажлын хэсэг болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас чиглэл өгч буцаасан зарчмын зөрүүтэй саналуудыг нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хураалт явуулсан байна. Чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалан явуулсан Улсын Их Хурлын дэд дарга Б.Пүрэвдорж улсын төсвийн зарлагын хэмжээг нэмэгдүүлэхгүйгээр төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын төсвийн багцад тусгагдсан зардалд зохицуулалт хийх, төсвийн орлогыг нэмэгдүүлэх болон бууруулах саналууд, шинээр үүсгэх Засгийн газрын өрийн хэмжээнд өөрчлөлт оруулах болон төсвийн тэнцэлд нөлөөлөхгүй зохицуулалтын саналууд, мөн бусад Байнгын хороод болон Улсын Их Хурлын гишүүдээс гаргасан Төсвийн байнгын хорооны дэмжээгүй саналуудаар нэг бүрчлэн санал хураалт явууллаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Лувсанжамц нарын 16 гишүүний гаргасан төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын хэрэгжүүлэх хөтөлбөр, үйл ажиллагааны хэмжих нэгжийг тодорхой болгосон саналуудыг Өргөдлийн байнгын хороо дэмжсэн боловч Төсвийн байнгын хороо дэмжээгүйг Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх эсрэг санал өгч дэмжлээ. Зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллуудаар санал хурааж дууссантай холбогдуулан хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс ирүүлсэн хүсэлтийн дагуу Улсын Их Хурлын чуулганы 2025 оны 11 дүгээр сарын 07-нд явуулсан гурав дахь хэлэлцүүлгийн үед Төсвийн байнгын хорооны дэмжсэн зарчмын зөрүүтэй саналын томьёололд нийцүүлэн хуулийн төсөлд өөрчлөлт оруулах ангиллын нэг дэх саналд үндэслэн ажлын хэсгээс гаргасан дэмжигдсэн саналуудыг төсвийн тооцоололд бүрэн тусгаж, үүнд үндэслэн бусад дэмжигдсэн саналуудтай холбоотой тооцооллыг хийж, хуулийн төслийн эцсийн хувилбарыг бэлтгэх чиглэлийг хуралдаан даргалагч өглөө. Ингээд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай , Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг дөрөв дэх хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Төсвийн байнгын хороонд шилжүүлэв. Чуулганы нэгдсэн хуралдааны төгсгөлд хуралдаан даргалагч Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Засгий н газар хоорондын Тэтгэврийн асуудлаар хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн эцсийн найруулгыг уншиж сонсголоо гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

УИХ-ын гишүүн Д.Энхтуяа ЖАЙКА-ийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын Суурин төлөөлөгч Араи Ринатай уулзлаа

11 / 10 0 сэтгэгдэл 61 үзсэнe

Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтуяа өнөөдөр /2025.11.10/ ЖАЙКА-ийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын Суурин төлөөлөгч Араи Рина, зөвлөх Кумико Нишимура нартай уулзаж асрахуйн үйлчилгээний чиглэлээр хамтран ажиллах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ. Уулзалтын эхэнд тэрбээр, Улсын Их Хурлын даргын захирамжаар байгуулагдсан асрах үйлчилгээний эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх чиглэлээр судалж, санал дүгнэлт гаргах, шаардлагатай бол холбогдох хуулийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн талаар танилцуулав. Түүнчлэн хуулийн төсөл боловсруулах, эрх зүйн орчныг сайжруулах чиглэлээр Япон Улсын сайн туршлагыг судлахаас гадна, зөвлөх үйлчилгээ авах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ. Манай улсын хувьд асрахуйн үйлчилгээний хуулийн төсөл нь анхдагч болж буйг тэрбээр яриандаа онцолсон бөгөөд цаашид асрахуйн үйлчилгээ бүхий нөхөн сэргээх төв байгуулахаар ирэх оны төсөвт суулган ажиллаж байна гэв. ЖАЙКА-ийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын Суурин төлөөлөгч Араи Рина Ахмад настны тухай хуулийн онцлох зохицуулалтыг дурдаж, сайн хууль болсон хэмээгээд ажлын хэсгийн явц, асрах үйлчилгээний тухай хуулийн төслийн талаар тодруулав. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтуяа манай улсын хувьд асрах үйлчилгээний эрх зүйн орчин дутмаг байгаагаас хувийн хэвшлийн байгууллагууд энэ төрлийн үйлчилгээ эрхлэхэд хүндрэлтэй байдаг төдийгүй ахмад настны амьдралын чанар, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлын талаар дурдлаа. Уулзалтын хүрээнд талууд асрах үйлчилгээ, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг дэмжих төв, ахмадын асрамжийн газрын нөхцөл байдлын талаар ярилцаж, санал солилцлоо гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

ТБХ:Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг дахин хийлээ

11 / 10 0 сэтгэгдэл 65 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.11.10/ хуралдаан 14 цаг 26 минутад гишүүдийн 51.7 хувийн ирцтэй эхэлж, нэг асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэв. Хуралдаанаар Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг дахин явуулсан. Улсын Их Хурлын 2025 оны 11 дүгээр сарын 7-ны өдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг явуулах үед Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 71.14 дэх хэсэгт заасны дагуу тодорхой асуудлын хүрээнд дахин явуулах шаардлагатай гэж үзэн Төсвийн байнгын хороонд буцаасан юм. Хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас өгсөн зургаан чиглэлийг хэрхэн, яаж шийдвэрлэсэн талаар ажлын хэсгээс товч мэдээлэл өгч, гишүүд танилцуулгатай холбогдуулан асуулт асууж, хариулт авах нь зүйтэй гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Пүрэвдаваа ажлын хэсгийн мэдээллийг сонсох шаардлагатай хэмээн горимын санал гаргалаа. Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх уг горимын саналыг дэмжсэнгүй. Ингээд ажлын хэсэг болон чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас чиглэл өгч буцаасан тодорхой асуудлын хүрээнд гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналын томьёолол бүрээр санал хураалт явуулсан. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

Т.ДОРЖХАНДЫН БАГИЙНХНЫ “НОГООН” НЭРИЙН ДОРХ АСАР ТОМ ГАЗАР ЭЗЭМШИЛ

11 / 07 0 сэтгэгдэл 325 үзсэнe

Шадар сайд Т.Доржханд өнгөрсөн 2024 оны есдүгээр сард Хонконгод ажиллаж байсан Б.Энхтайван гэх залууг авчирч, өөрийн эрчим хүч, газрын тосны асуудал хариуцсан зөвлөхөөр томилсон. Өдгөө Б.Энхтайван нь “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн Хариуцлагатай уул уурхай хариуцсан менежер, мөн Хөтөлийн “Цемент шохой” ТӨХК-ийн ТУЗ-ийн дарга зэрэг өндөр албыг хашиж буй. Түүнээс гадна, энэ оны нэгдүгээр сард Т.Доржханд Их Британиас Л.Дулмаазул нэртэй эмэгтэйг авчирч, эрчим хүчний шилжилт, хөрөнгө оруулалт хариуцсан зөвлөхөөр томилжээ. Тэд 2012 онд Оксфордын их сургуульд хамт суралцаж төгссөн найзууд бөгөөд сүүлийн үед хаана ч хамтдаа явж буй нь олонтаа ажиглагддаг. Л.Дулмаазулын эзэмшлийн газар — 1.2 сая айлын хашаанд дүйцэх хэмжээтэй Т.Доржхандын зөвлөх Л.Дулмаазул нь Өмнөговь, Говьсүмбэр аймагт маш өргөн хэмжээний газар эзэмшдэг болох нь ил болжээ. Зарим газрыг өөрийн нэр дээр, заримыг нь ахынхаа хүүхдийн нэр дээр шилжүүлсэн байна. 1. “Вольфсон” ХХК Эзэмшигч: Л.Дулмаазул Гүйцэтгэх захирал: ахынх нь хүү Д.Ананд Газар: Өмнөговь аймгийн Цогт-Овоо сумын 2-р баг, Бор тээг Хэмжээ: 65,000 га (650 сая м²) → Энэ хэмжээ нь Даланзадгад хотын нийт нутаг дэвсгэрээс ч том. 2. “Талын энержи” ХХК Өмнөговь аймгийн Манлай сумын 3-р баг, Жаргалант 7,226 га (72.2 сая м²) Л.Дулмаазулын эзэмшлээс 2024 оны тавдугаар сард Д.Анандын нэр дээр шилжсэн. 3. “Эс Эс Пи Салхин энержи” ХХК Өмнөговь аймгийн Манлай сум, Жаргалант 6,435 га (64.3 сая м²) Мөн тавдугаар сард Д.Анандын нэр дээр шилжсэн. 4. “Эс Эс Пи Манлайн энержи” ХХК Өмнөговь аймгийн Манлай сум 5,037 га (50.3 сая м²) Ахын хүүгийн нэр дээр шилжсэн. 5. “Сан степпе энерги” ХХК “Сан степпе” ХХК-ийг эзэмшдэг бөгөөд “Сан степпе” ХХК нь Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр суманд 100 га (1.0 сая м²) газартай. Ингээд дүнгээрээ зөвлөх Л.Дулмаазулын хамаарал бүхий таван компани нийтдээ 83,799 га (837,999,999 м²) газар эзэмшиж байгаа бөгөөд энэ нь 1,197,000 гаруй айлын хашааны хэмжээтэй тэнцэнэ. Сэргээгдэх эрчим хүчний нэрээр газраа ашиглаж эхэлжээ Л.Дулмаазулын компаниудын газар нь бүгд сэргээгдэх эрчим хүчний буюу нар, салхины станц барих зориулалттай байгаа аж. Түүнээс гадна “Сан степпе” ХХК нь 50 МВт-ын нарны станцын тусгай зөвшөөрөл авч, Говьсүмбэр аймагт барилгын ажлаа эхлүүлээд байгаа. Гадаадын хөрөнгө оруулалт ба ашиг сонирхлын сэжиг Сүүлийн саруудад Шадар сайд Т.Доржханд болон түүний зөвлөх Л.Дулмаазул нар сэргээгдэх эрчим хүчний хөрөнгө оруулалтын нэрээр гадаад орнуудтай идэвхтэй хэлэлцээ хийж байна. 2024 оны 4-р сард АНУ-д айлчлах үеэрээ 2.0 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт татах болсноо зарласан. 9-р сард Саудын Арабын “ACWA Power” компанийн удирдлагуудтай уулзаж, 10 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтын хэлцэл хийсэн. 10-р сард Европын хөрөнгө оруулалтын банкнаас 1.0 тэрбум еврогийн (4.1 их наяд төгрөг) санхүүжилт авахаар тохиролцсон. Удахгүй Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банкнаас дахин 1.0 тэрбум ам.долларын санхүүжилт авах тухай мэдээлэл гарсан. Ийнхүү ойрын таван жилд нийт 8 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалт сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт орж ирэхээр байгаа бөгөөд энэ нь Л.Дулмаазулын эзэмшилд буй газруудтай уялдсан ашиг сонирхлын сэжгийг төрүүлж байна.

Ж.БАЯРМААГИЙН ГЭР БҮЛИЙН БИЗНЕС БА УЛС ТӨРИЙН НӨЛӨӨНИЙ СҮЛЖЭЭ

11 / 07 1 сэтгэгдэл 310 үзсэнe

Соёлын сайд Ч.Номинтой 18 тэрбум төгрөгийн соёлын ваучерийн асуудлаар маргалдаж, “шударга дуу хоолой”-гоороо олны анхааралд орж ирсэн УИХ-ын гишүүн Жудагийн Баярмаа үнэндээ үг, үйлдэл хоёр нь зөрдөг нэгэн гэдэг нь удалгүй ил болсон. Тэрбээр эхэндээ уг төсвийг эсэргүүцэж байсан ч, батлагдах үед нь “саналын кноп ажиллаагүй” гэх шалтгаанаар дэмжсэн санал өгсөн байдаг. Тэрбээр өөрийн жилийн орлогыг 10 сая төгрөг, гэр бүлийн орлогоо 420 сая төгрөг хэмээн мэдүүлж, 3.2 тэрбум төгрөгийн үнэлгээтэй орон сууц, 600 сая төгрөгийн үнэлгээтэй газар, 150 сая төгрөгийн хадгаламжтай гэж ХОМ-дээ дурдсан байдаг. Нөхөр Я.Гансүх ба “Богдхан уул”-ын газрын хэрэг Ж.Баярмаагийн улс төрийн ар тал, стратегийн зөвлөх нь түүний нөхөр Ядамсүрэнгийн Гансүх гэгддэг. Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул суманд төрсөн тэрбээр улс төр судлаач мэргэжилтэй, АН-ын “Од” клубийг үүсгэн байгуулагчдын нэг. Тэр өмнө нь Ерөнхий сайд асан С.Наранцацралтын зөвлөхөөр ажиллаж, АН-ын нэр бүхий улстөрчдийн сонгуулийн менежерээр ч ажиллаж байжээ. Ж.Баярмаа 2019 онд “Хатан ээжийн өргөө”, “Ганга-Илд”, “ДЦС Капитал”, “Шинэ зууны энерги”, “ММС трэйд” зэрэг хэд хэдэн компанид хувь эзэмшиж байсан ч, 2023 оны ХОМ-д нэг ч компанийн хувьцаа эзэмшдэггүй гэж мэдүүлсэн байдаг. Гэвч өмнө нь түүний нэр дээр байсан “Ганга-Илд” ХХК одоо нөхөр Я.Гансүхийн нэр дээр бүртгэлтэй бөгөөд тус компани 2015 онд Богдхан уулын дархан цаазат газрын хязгаарлалтын бүсэд аялал жуулчлалын бааз байгуулах нэрийдлээр газар авсан тухай мэдээлэл бий. Бодит байдалд ийм төслөөр халхавчилж, хаус хотхон барих жишиг Монголд түгээмэл байдаг тул Я.Гансүхийн эзэмшсэн газар ч мөн адил ашиглагдсан байх магадлалтай. Түүнчлэн Я.Гансүх нь “Шинэ зуун энержи” компанийн хувь эзэмшигч бөгөөд уг компани Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын цахилгаан станцыг ажиллуулдаг. Тиймээс Ж.Баярмаа УИХ-ын төсөв хэлэлцэх үеэр эрчим хүчний асуудлыг онцлон ярьж байсан нь санамсаргүй зүйл биш ч байж болно.

“ЭБИ”-ГИЙН ФРАКЦЫН ЗАЛГАМЖЛАГЧ УУ, “БОДЬ”-ИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧ ҮҮ? – С.ЭРДЭНЭБОЛДЫН УЛС ТӨРИЙН ХОЁР ТУЙЛ

11 / 07 0 сэтгэгдэл 289 үзсэнe

Өнөөгийн парламентын гишүүд дунд Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн фракцаас тодорхой нөлөөтэй хэд хэдэн хүн байдгийн нэг нь УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд юм. Тэрээр Ц.Элбэгдоржийн хэвлэлийн төлөөлөгчөөр таван жил ажиллаж, улс төрийн туршлага, арга барилыг нь нэлээд сайн өвлөсөн нэгэн гэдэг. Ц.Элбэгдоржийн улс төрийн “загвар”-ыг даган дуурайж, Харвардын их сургуульд хүртэл суралцсан нь ч үүний илрэл байж болох юм. С.Эрдэнэболд Ц.Элбэгдоржийн дэргэд ажиллаж байх хугацаандаа улс төрийн хүрээнд танигдаж, Ардчилсан нам дотор байр сууриа олж эхэлжээ. Тэрээр 2016 онд Сүхбаатар дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчөөр сонгогдож, дараа жил нь Ардчилсан залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч болсон. 2020 оны УИХ-ын сонгуульд Сүхбаатар дүүрэгт нэр дэвшсэн ч Д.Цогтбаатар, Ц.Мөнх-Оргил, Ц.Мөнхцэцэг нарт ялагдсан. Харин 2024 оны сонгуулиар тойргоо сольж, Төвийн V тойргоос УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон юм. С.Эрдэнэболдын улс төрийн өсөлтөд Ц.Элбэгдоржийн дэмжлэгээс гадна түүний аав Ш.Сүхбаатар ч чухал нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг. Ш.Сүхбаатар нь Төв аймгийн прокуророор ажиллаж байсан гавьяат хуульч бөгөөд Улсын Ерөнхий прокурорын газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайдаар ч ажиллаж байжээ. Одоогоор тэрбээр УИХ-ын гишүүн асан, Элчин сайд Л.Болдын эзэмшдэг “Бодь цамхаг” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар долоо дахь жилдээ ажиллаж байгаа бөгөөд өмнө нь Л.Болдын дүү Л.Болдхуягийн “Бодь констракшн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан байна. Мөн Л.Болдын аавд зориулсан “Сономын Лувсанвандан” нэртэй номыг бичиж, хэвлүүлсэн нь хоёр гэр бүлийн ойр харилцааг илтгэнэ. Ийнхүү С.Эрдэнэболдын улс төрийн замналд Ц.Элбэгдорж, Л.Болд, Ш.Сүхбаатар нарын нөлөө хүчтэй туссан бөгөөд тэрхүү дэмжлэгийн үр дүнд өнөөдөр Төрийн ордонд сууж буй нэгэн хэмээн үзэх хүмүүс бий. С.Эрдэнэболд нь “Марс Си” ХХК-ийг Амарын Мөнхнаст, Батбилэгийн Агваанцэрэн, Бадарчийн Одбаясал, Гинжбаатарын Амгаланбаяр нарын хамт эзэмшдэг. Энэ компани нь барилга, аялал жуулчлалын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Түүнчлэн эхнэр Д.Уранзаяатайгаа хамт “Тусч ногоон гар” ТББ, “Жак-Уэтерфорд сан”, “Марс Ви” санг байгуулж, шинжлэх ухаан, инновац, сансрын технологийн чиглэлд үйл ажиллагаа явуулдаг. Хөрөнгө орлогын мэдүүлгээс харахад С.Эрдэнэболд дотоодын хадгаламжиндаа 316 сая төгрөгтэй боловч аав Ш.Сүхбаатарт 180 сая төгрөгийн өртэй гэж мэдүүлжээ. Түүнд 1.6 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх хаус болон гурван орон сууц, 434 сая төгрөгийн үнэлгээтэй Lexus 570, Jimny, микро автобус бий. Жилийн хувийн орлогоо 62 сая, гэр бүлийн орлогоо 52 сая төгрөг гэж мэдүүлсэн байна. Хамгийн сонирхолтой нь, тэрбээр 2007 онд Боловсролын зээлийн сангаас 32 мянган ам.долларын зээл авч, АНУ-ын Индианагийн их сургуулийн Майкл Маурерийн нэрэмжит хуулийн сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан байна. Улмаар нэг жилийн дараа эх орондоо эргэн ирж, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн хэвлэлийн төлөөлөгчөөр зургаан жил ажилласан аж. Бизнесийн томоохон туршлага, тендерийн түүхгүй С.Эрдэнэболдын төрд “тэмүүлэх” зорилго нь нэг талаар Ц.Элбэгдоржийн улс төр дэх нөлөөг хадгалах, нөгөө талаар аавынх нь оролцоотой “Бодь” группийн ашиг сонирхлыг хамгаалах байж болзошгүй гэх яриа улс төрийн хүрээнд яригдсаар байна.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай болон холбогдох хуулийн төслүүдийн талаарх зарчмын зөрүүтэй саналуудаар санал хураалт явууллаа

11 / 07 0 сэтгэгдэл 26 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулган ы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байна. Өнөөдөр (2025.11. 07 )-ийн үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанд төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс боловсруулсан зарчмын зөрүүтэй саналуудаар санал хураалт явуулсан юм. Чуулганы нэгдсэн хуралдааны эхэнд төсвийн тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар явуулсан тухай санал дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг уншиж танилцуулсан юм. Хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт үүсээд байгаа нөхцөл байдал, нийгмийн шаардлагыг харгалзан багш, эмч, эмнэлгийн байгууллагын ажиллагсад, төрийн өмчийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн ажилчдын цалин, ахмад настны болон халамжийн тэтгэврийг инфляцын түвшинтэй уялдуулан нэмэгдүүлэхтэй холбоотойгоор Монгол Улсын 2026 оны төсвийн төсөлд тусгагдсан урсгал зардалд дүн шинжилгээ хийж төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 6-12.8 хувиар бууруулах, зарим төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын урсгал зардлыг 2025 оны түвшинд байлгах, тэвчиж болох зардлуудыг хойшлуулах нь зүйтэй гэж үзжээ. Мөн улсын хөгжлийн жилийн төлөвлөгөөтэй уялдаагүй зарим хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг хасах, 2026 онд дуусах хөрөнгө оруулалт, төсөл, арга хэмжээний санхүүжих дүнг бууруулахгүй байх зарчмыг баримталж, дараа онуудад шилжин хэрэгжих төслүүдийн санхүүжилтийг тодорхой хувиар бууруулах, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын суурь конвенцийн 17 дугаар бага хурал зохион байгуулахтай холбоотой барилга байгууламжийн санхүүжих дүнг бууруулахаар тус тус тусгасан байна. Байнгын хорооны хуралдааны үеэр Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяагийн гаргасан “төрийн албан хаагчдын өндөр настны тэтгэвэрт гарахад олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламж болох 36 хүртэлх сарын үндсэн цалинтай нь тэнцэх хэмжээний тэтгэмжийн зардлыг төсөлд бүрэн тусгах” тухай саналыг Улсын Их Хурлын гишүүдийн олонх дэмжээгүй байна. Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар ажлын хэсэг, бусад Байнгын хороо, Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хороо болон Улсын Их Хурлын гишүүдээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй саналуудыг нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хураалт явуулан олонхын дэмжлэг авсан, аваагүйгээр бүлэглэж, хуулийн төслүүдийг гуравдугаар хэлэлцүүлэгт бэлтгэжээ. Үдээс өмнөх нэгдсэн хуралдааны үеэр Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ж.Батжаргал, төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн ахлагч, Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг нарын томьёолон танилцуулсан бүсчилсэн хөгжилтэй холбоотой зарчмын зөрүүтэй саналууд, Засгийн газрын нөөц сангаас тодорхой дүнгээр бууруулж зохицуулалт хийх, ажлын хэсгээс боловсруулсан төсвийн тэнцэлд нөлөөлөхгүй зохицуулалтад туссан Шинжлэх ухааны академийн хүрээлэнгүүдийн лабораторийн багаж тоног төхөөрөмж гэсэн төсөл арга хэмжээ, бусад Байнгын хорооны болон Төсвийн зарлагын хяналтын дэд хорооны саналууд, хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээний санхүүжилт нэмэгдүүлэх саналууд, хувьчилж бууруулах зардалд Шинжлэх ухаан, технологийн сангийн зардлыг хамруулсан асуудал зэрэг зургаан асуудлыг гүйцээн боловсруулах чиглэл өгч гуравдугаар хэлэлцүүлэгт буцаах талаар санал хураалт явуулав. Улсын Их Хурлын чуулган ы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх энэ саналыг дэмжсэн тул Төсвийн байнгын хороонд буцаалаа. Энэ үед Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал санал гаргаж, Төсвийн байнгын хорооны хуралдааны үйл ажиллагаа хууль зөрчсөн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир тус Байнгын хорооны дарга Х.Ганхуягийн өмнөөс санал өгсөн, сайд атлаа Байнгын хорооны хуралдааныг даргалсан, санал хураалт явуулах болчихоод байхад одоо болтол зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллыг Улсын Их Хурлын гишүүдэд тараан өгч танилцуулаагүй гэсэн үндэслэлээр чуулганы нэгдсэн хуралдааны ирцээс өөрийн нэрийг хасуулсан юм. Мөн өөр өөрсдийн саналаар Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга, Ц.Сандаг-Очир, М.Энхцэцэг, Э.Болормаа нар чуулганы нэгдсэн хуралдааны ирцээс гарлаа. Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 71 дүгээр зүйлийн 71.14-т заасны дагуу гүйцээн боловсруулах чиглэл өгснөөс бусад зарчмын зөрүүтэй саналын томьёолол бүрээр нэг бүрчлэн санал хураалт явууллаа. Төсвийн байнгын хорооноос тус Байнгын хорооны гишүүдийн болон бусад Байнгын хороод, Төсвийн зардлын хяналтын дэд хороо, ажлын хэсгээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй нийт 160 гаруй саналыг дэмжсэн, дэмжээгүй, төсвийн тэнцэлд нөлөөлөх, нөлөөлөхгүй, зардал, орлогыг нэмэгдүүлэх, бууруулах зэргээр ангилан бэлтгэсэн байна. Бусад байнгын хорооноос гаргаж, Төсвийн байнгын хороо дэмжээгүй нийт 114 саналын сүүлийн 44 саналыг Байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэж санал хураах үед дэг зөгчигдсөн нь тогтоогдсон учир мөнхүү гуравдугаар хэлэлцүүлэгт буцаалаа. Ийнхүү гүйцээн боловсруулах чиглэл өгсөн зарчмын зөрүүтэй саналуудыг Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцсэний дараа энэ оны 11 дүгээр сарын 11-ний 10:00 цагт Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэн санал хураалт явуулсны дараа Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг д өрөв дэх хэлэлцүүлэгт шилжүүлэхээр товлов гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг ярилцлага зохион байгуулна

11 / 07 0 сэтгэгдэл 27 үзсэнe

Хууль зүйн байнгын хорооны 2021 оны 06 дугаар тогтоолоор баталсан “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн болон Шүүхийн сахилгын хорооны шүүгч бус гишүүнийг сонгон шалгаруулах” журамд заасны дагуу нэр дэвшигчидтэй ажлын хэсгийн гишүүд ярилцлага хийх зохицуулалттай бөгөөд Ажлын хэсэг 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр ярилцлагыг зохион байгуулна. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд 25 иргэн материалаа ирүүлж, нэр дэвшигчээр бүртгүүлснээс 1 нэр дэвшигч өөрийн хүсэлтээр нэрээ татсан байна. Ажлын хэсгийн ярилцлага нь нэр дэвшигчийг тухайн албан тушаалд тэнцэх хангалттай мэдлэг, ёс зүй, ур чадвар, туршлагатай гэдгээ танилцуулах болон өөрийнх нь эсрэг аливаа сөрөг мэдээлэл байвал түүний талаар үнэн зөв мэдээлэл өгөх боломж олгодгоороо онцлог юм.