Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг батлав

05 / 30 0 сэтгэгдэл 32 үзсэнe

Улсын Их Хурлын 2025 оны хаврын ээлжит чуулганы өнөөдрийн (2025.05.3 0 ) нэгдсэн хуралдаан 10 цаг 00 минутад гишүүдийн 54.8 хувийн ирцтэйгээр эхэлж, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.3 дахь хэсэгт “Долоо хоногийн Баасан гарагийн 10.00 цагт нэгдсэн хуралдаанаар хуулийн төслийг эцэслэн батлах санал хураалт явуулна…” хэмээн заасны дагуу хууль, тогтоолын төслүүдийг эцэслэн батлах санал хураалт явууллаа. Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын 65 гишүүн дэмжиж, баталлаа. Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын 67 гишүүн дэмжиж батлав. Үргэлжлүүлэн хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төсөл нэг бүрээр санал хураалт явуулан шийдвэрлэсэн. Нэгдсэн хуралдаанаар үргэлжлүүлэн Засгийн газраас 2025 оны 5 дугаар сарын 16-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэхийг шийдвэрлэлээ. Төслийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд С.Одонтуяа танилцуулав. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хууль нь 1998 онд батлагдаж, 2012 онд шинэчилсэн найруулга хийж, зургаан удаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан бөгөөд өнгөрсөн 10 гаруй жилийн хугацаанд хуулийн зарим зүйл, заалт хоорондоо зөрчилдөх, зохицуулалт давхцах, тодорхой бус хоёрдмол утга илэрхийлэх, төсөл хэрэгжүүлэгчдэд эдийн засгийн болоод цаг хугацааны хүндрэл учруулах зэрэг асуудал гарч байгаа тул эдгээр асуудлын эрх зүйн зохицуулалтыг сайжруулах зайлшгүй шаардлагатай байгааг онцлов. Хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийн үр дагаврын үнэлгээгээр байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээний тайланд төсөл хэрэгжих нутаг дэвсгэрийн захиргаа, төслийн нөлөөлөлд өртөх нутгийн иргэдийн Нийтийн Хурлын санал, тэмдэглэл гэж заасныг хэрэгжүүлэхэд олон талын хүндрэл гарч, хоног хугацаа алдаж, шаардлагатай төслүүд явахгүй гацдаг, байгаль орчны нөлөөллийн ерөнхий болон нарийвчилсан үнэлгээний төслийн ангиллыг хуулийн хавсралтаар хатуу тогтоосноор тухайн төслийн байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл, цар хүрээ, төрөл, төсөл хэрэгжих газар нутгийн байршил хүчин чадлыг харгалзан үзэх боломжгүй. Мөн байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнд нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ, уур амьсгалын өөрчлөлт, олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагын стандартыг хөгжлийн чиг хандлагад нийцүүлэн тусах хэрэгцээ, шаардлагатай зэрэг нөхцөлийг тогтоосон. Иймд нөхцөл байдлыг хянан үзээд хууль хэрэгжүүлэхэд гарч буй хүндрэлийг арилгах үүднээс Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуулийн эх бичвэрт 20 хэсэг 5 заалтыг нэмж тусган, 11 хэсэг, 4 заалтыг өөрчлөн найруулж, нийт хуулийн 44 заалт буюу 32.8 хувьд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар хуулийн төслийг боловсруулсныг салбарын сайд танилцуулгадаа дурдлаа. Хуулийн төсөл батлагдсанаар байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуулийн хэрэгжилт сайжирч, төсөл хэрэгжүүлэгч хөрөнгө оруулагч нарт учирч байсан цаг хугацаа алдах, бичиг баримтын бүрдэл хангах, хүлээх, төрийн байгууллага хооронд явах, олон нийтийн оролцооны асуудлаас болж төслийн хэрэгжилт гацах, санхүүгийн алдагдал хүлээх зэрэг асуудлыг цогцоор нь шийдэх эрх зүйн орчин бүрдэнэ. Мөн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага байгаль орчны үнэлгээтэй холбоотой төрийн үйлчилгээг шуурхай, чирэгдэлгүй хүргэх, цахим хэлбэрээр ажиллах, мэргэшсэн мэргэжилтэн ажиллуулах, ангиллыг сайжруулах замаар төвлөрлийг сааруулах, оролцогч талуудын ажлын уялдаа холбоо сайжрах нөхцөл бүрдэнэ. Түүнчлэн Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний шинэчилсэн ангиллаар нийт төслийн 38 хувь нь ангилал буурч, байгаль орчны нөлөөллийн ерөнхий үнэлгээний дүгнэлт хийлгэх болон шалгах хуудсаар бүртгүүлэх боломжтой болно гэж төсөл санаачлагч үзжээ. Төслийн хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцсэн талаарх Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга нэгдсэн хуралдаанд танилцуулсан юм. Тус Байнгын хороо 2025 оны 5 дугаар сарын 28-ны өдрийн хуралдаанаараа төслийн хэлэлцэх эсэх асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэсэн бөгөөд хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжээгүй байна. Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр, хүүхдийн баяр маргааш тохиож буйтай холбогдуулан Монгол Улсын Их Хурлын урилгаар хүүхдүүдийн төлөөлөл Төрийн ордонд зочилж, парламентын хуралдааны танхимд ирсэн байгааг Д.Амарбаясгалан дарга танилцуулаад Монгол Улсын Их Хурлын нэрийн өмнөөс, Монгол Улсын Их Хурлын гишүүдээ төлөөлөн мэндчилгээ дэвшүүллээ. Тэрбээр “Монгол Улсад хүүхдийн байгууллага үүсэж, хөгжсөний 100 жилийн ой энэ онд тохиож байна. Манай парламентын хувьд хүүхдийн хөгжил, хамгаалал, оролцоо, эрхийг хамгаалах хууль тогтоомжийг сайжруулах чиглэлээр Улсын Их Хурлын даргын захирамжаар ажлын хэсгүүд байгуулсан нь ажиллаж байгааг зочин хүүхдүүдэдээ дуулгахад таатай байна. Та бүхний оролцоо, дуу хоолой маш чухал байдаг. Эх орондоо хүмүүнлэг, иргэний, ардчилсан нийгмийг цогцлоох ирээдүй, эзэд болох хүүхдүүд Та бүхэндээ болон Монгол Улсын нийт хүүхэд багачуудадаа баярын мэнд дэвшүүлж, эрдэм номдоо шамддаг, хөгжил дэвшилд тэмүүлдэг, эх оронч, бүтээлч, ёс суртахуунтай иргэн болохын ерөөлийг өргөн дэвшүүлж байна. Монголын бүх хүүхэд багачууд, эцэг, эхчүүдэдээ эрүүл энх, аз жаргал, сайн сайхан бүхнийг Монгол Улсын Их Хурал, нийт гишүүдийн нэрийн өмнөөс хүсэн ерөөе” гэлээ. Үргэлжлүүлэн төслийн хэлэлцүүлгийг явуулсан бөгөөд төсөл санаачлагчийн илтгэл, Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан асуулт асуухаар өмнөх өдрийн 16.00 цагаас өмнө хуралдаан даргалагчид урьдчилан гишүүдийн нэрсийн дарааллын дагуу асуулт асууж, салбарын сайд болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт, тайлбар авав. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ орон нутгийн иргэдээс санал бараг аваагүй, тухайн орон нутагтаа амьдарч байгаа иргэдийн амьдрах нөхцөл байдалтай холбоотой асуудлаа бүрэн судлалгүйгээр төслийг боловсруулсан гэв. Тухайлбал, төслийг байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл, цар хүрээ, төсөл хэрэгжих газар нутгийн байршил, хүчин чадлыг харгалзан 3 ангилна гэсэн атлаа ангилал бүр нь ямар ялгаатай, онцлогтой талаарх ямар ч томьёолол байхгүй, хэрхэн ангилах талаар ойлгомжгүй байдал үүсгэхээр байгааг тэмдэглэн хэлсэн. Мөн дээрх ангиллын дагуу нөлөөллийн үнэлгээ, ерөнхий үнэлгээний талаар нарийвчилан тусгасан хэдий ч дутуу, менежментийн төлөвлөгөөгөөний талаар орхигдуулсныг санууллаа. Энэ нь холбогдох аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаагаа төлөвлөх боломжгүй нөхцөл рүү орох эрсдэлтэйг хэлсэн. Түүнчлэн орон нутагт хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх хүрээнд тухайн орон нутгийн иргэд болон төсөл, арга хэмжээ хэрэгжүүлэгч хоорондын зөрчлийг шийдвэрлэх асуудлыг хэлэлцэж буй хуулийн төсөлд тодорхой тусгаагүй байгааг шүүмжилсэн. Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал аливаа төслийг хэрэгжүүлэхдээ байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнээс гадна нийгмийн болоод соёлын нөлөөллийн үнэлгээг хийх талаар салбарын яам ямар бодлого хэрэгжүүлдэг талаар тодрууллаа. С.Одонтуяа сайд хариулахдаа “Шинээр байгуулах болон ажиллаж байгаа үйлдвэр, үйлчилгээ, уул уурхай, барилга байгууламж, тэдгээрийг шинэчлэх, өргөтгөх зэрэг аливаа үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхдээ зөвхөн байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ л хийдэг байсан. Төсөл нь тухайн газар нутгийн амьтан, ургамал, хүрээлэн буй орчиндоо ямар нөлөө үзүүлэх талаар үнэлдэг байснаас иргэдэд хэрхэн нөлөөлөх тухай хөнддөггүй байсан. Тэгэхээр байгаль орчин нөлөөлөх байдлын үнэлгээнд нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээг тусгах зохицуулалтыг нэмэхээр хуулийн төсөлд тусгасан. Мөн үнэлгээний журам, ангиллын агуулгад нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ хийх талаар тусгасан байгаа. Ингэснээрээ бид олон улсын стандартад нийцсэн нөхцөлийг бүрдүүлэх юм” гэлээ. Үүний зэрэгцээг хуульд томьёолсон “төсөл хэрэгжүүлэгч” гэдэг ангилалд үсчин, барилгын материалын дэлгүүр, эмийн сан, уул уурхайн компани бүгд багтаад, ижил шаардлага хангах болдгийн нэг нь 152 хоногт багтаж үнэлгээ хийлгэх болдог. Иймээс хуулийн төсөлд үүний ялгааг гаргах зорилгоор 3 ангилж, холбогдох шаардлагыг ялгаатайгаар тусгасан гэв. Орон нутагт аливаа төрлийн үйл ажиллагааг шинээр эхлүүлэх, эсвэл явж байсан үйл ажиллагааг өргөжүүлэх, өөрчлөхдөө тухайн орон нутгийн иргэдээс асуудаггүйгээс нөлөөлөлд өртөж буй иргэд нь Үндсэн хуулиар олгогдсон эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхээ зөрчүүлдэг болохыг Л.Мөнхбаясгалан гишүүн тэмдэглэж, байр суурь илэрхийлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Р.Сэддорж хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжиж байгаа хэдий ч төсөл дэх “Засаг дарга 10 хоногт хариу өгөхгүй бол зөвшөөрсөнд тооцно” хэмээн тусгаж буйг өөрчлөх ёстой гэдэг байр суурийг илэрхийлсэн. Үргэлжлүүлэн Улсын Их Хурлын гишүүн С.Ганбаатар, Д.Рэгдэл, Б.Уянга, Д.Пүрэвдаваа нар асуулт асууж, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт, тайлбар, мэдээлэл авсан юм. Хуулийн төслийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Д.Ганмаа гишүүн үг хэллээ. Уул уурхайн салбар нь манай улсын эдийн засгийн тулгуур учраас холбогдох хууль тогтоомжоо олон улсын стандартад нийцүүлэх нь чухал хэмээгээд “Тухайн газар нутагт хэрэгжүүлэх төсөл нь бүс нутгийн иргэдийн эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлөх талаар үнэлгээг аль хэсэгт хамааруулах нь тодорхойгүй, ажлын хэсгээс “журмаараа зохицуулна” гэдэг хариулт өгсөн. Гэтэл холбогдох журмууд нь хангалтгүй байгаа. Мөн манай улсын байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ нь олон улсын стандарттай зөрдөг. Үүнийгээ журмаар зохицуулахаар төлөвлөсөн байдаг” гэлээ. Монгол Улсын Их Хурлаас “Гурван төгөлдөршил” бодлогын хүрээнд хуулиас давсан журмуудыг цэгцлэхээр, хүний эрхийг хангах, хамгаалах асуудлыг хуульчилж хүн төвтэй бодлого хэрэгжүүлж ажиллах бодлого баримталж байгаа гэдгийг Д.Ганмаа гишүүн онцлоод холбогдох зохицуулалтаа олон улсын жишигт нийцсэн хэлбэрээр хуулийн төсөлдөө тусгах санал гаргасан. Ийнхүү гишүүд асуулт асууж, үг хэлсний дараа Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.12 дахь хэсгийг баримтлан Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэх санал хураалтыг үдээс хойших чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар явуулна хэмээн Улсын Их Хурлын дэд дарга Х.Булгантуяа зарлав. Үүгээр үдээс өмнөх чуулганы нэгдсэн хуралдаан завсарлав хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

БОХХААБХ: “3асгийн газарт чиглэл өгөх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг дахин хэлэлцлээ

05 / 30 0 сэтгэгдэл 30 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.05.30/ хуралдаанаар нэг асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэв. Хуралдаанаар Агаарын бохирдол, утааны асуудлаар ерөнхий хяналтын сонсголын бэлтгэлийг хангах, зохион байгуулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн тайланг сонссонтой холбогдуулан боловсруулсан “3асгийн газарт чиглэл өгөх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг дахин хэлэлцлээ. Байнгын хорооны 2025 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдрийн хуралдаанаар дээрх тогтоолын төслийг хэлэлцэн дэмжсэн билээ. Тогтоолын төслийн хүчин төгөлдөр болох хугацааг өөрчлөхөөр болсонтой холбогдуулан асуудлыг дахин хэлэлцэхээр болсныг Байнгын хорооны дарга Б.Бейсен гишүүдэд танилцуулав. Тогтоолын төслийн хүчин төгөлдөр болох хугацаа 5 дугаар сарын 1-ний өдөр гэснийг 6 дугаар сарын 15-ны өдөр гэж өөрчлөхөөр төсөлд тусгасан байв. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан асуулт асууж, үг хэлэх гишүүн байгаагүй тул төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэхийг дэмжье гэдэг саналын томьёоллоор санал хураахад, хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ. Энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийлээ

05 / 29 0 сэтгэгдэл 40 үзсэнe

Улсын Их Хурлын чуулганы өнөөдөр (2025 .0 5 .29 )- ийн нэгдсэн хуралдаан үдээс хойно “Эрчим хүч-3 төсөл”-ийг хэрэгжүүлэх Монгол Улс, Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банк хоорондын Зээлийн хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай болон Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүд ийг хэлэлцлээ. Зээлийн хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийн талаарх хууль санаачлагчийн илтгэлийг Сангийн сайд Б.Жавхлан танилцуулав. Монгол Улс, Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банк хоорондын Зээлийн хэлэлцээрээр хэрэгжүүлэх “Эрчим хүч-3 төсөл” бол Багануур-Чойр чиглэлийн 188 км цахилгаан дамжуулах агаарын шугамыг 220 кВ-ын хоёр хэлхээтэй болгох, Багануурын болон Чойрын дэд станцуудыг өргөтгөх ажил юм. Уг зээлийн хэлэлцээрийг Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн, Төсвийн болон Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороод энэ оны нэгдүгээр сард тус бүр хэлэлцэн дэмжсэний дагуу хоёрдугаар сарын 05-нд гарын үсэг зурсан бөгөөд төсөл “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого, “Шинэ сэргэлтийн бодлого” болон “Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр”-ийн зорилтуудтай нийцэж байгаа гэдгийг Сангийн сайд илтгэлдээ дурдав. “Эрчим хүч-3 төсөл”-д зориулан Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банкнаас олгох 47.0 сая ам.долларын зээл нь 30 жилийн хугацаатай, эхний таван жилд үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх нөхцөлтэй, баталгаат овернайт санхүүжилтийн хувьсах хүү /СОФР/ дээр 1.44 хувийн нэмэгдэл бүхий хүүтэй юм. Мөн тус банк үйлчилгээний шимтгэлд зээлийн дүнгийн 0.25 хувийг авах ажээ. Төсөл 2025-2029 онд буюу таван жилийн хугацаанд хэрэгжих бөгөөд төслийн нэгжийн 840.0 мянган ам.долларын зардлыг улсын төсвөөс санхүүжүүлэхээр тооцсон байна. Мөн Өрийн удирдлагын тухай хуульд заасны дагуу зээлийн хөрөнгийг “Цахилгаан дамжуулах үндэсний сүлжээ” ТӨХК-д эргэн төлөгдөх нөхцөлтэйгөөр дамжуулан зээлдүүлэхээр төлөвлөжээ. Зээлийн хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг хэлэлцсэн талаарх Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны санал дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Алтаншагай танилцуулав. Байнгын хорооны хуралдаанаар уг асуудлыг хэлэлцэх үед Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Наранбаатар, Х.Жангабыл, Л.Энхнасан, С.Эрдэнэболд, Д.Ганбат нар төслийг дотоодын аж ахуйн нэгжтэй хамтран төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжүүлэх боломжийг судалсан эсэх, Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сум БНХАУ-аас цахилгаан эрчим хүч авч байгааг болиулж, аймгийн төвтэй холбог боломж бий эсэх, төслийн танилцуулгад буй алдаатай агуулгыг засах, Чойр-Сайншанд-Замын-Үүд чиглэлийн агаарын шугам ашиглалтад орох хугацаа, Багануур-Чойрын шугамын алдагдлын хувь, тооцоо, төсөл хэрэгжсэнээр алдагдлын хэмжээ буурах эсэх, трансформатор, цахилгаан сатнцын тоноглолууд чанарын шаардлага хангаж байгаа эсэх, цаашид нарны цахилгаан станц, сэргээгдэх эрчим хүчийг хөгжүүлэх, Эрдэнэбүрэн-Мянгад-Улиастай чиглэлийн цахилгаан дамжуулах шугам барьж эхлэх хугацаа, өмнө авч байсан бусад зээлийн нөхцөл, шаардлагын ялгаа, Засгийн газрын өрийн тогтвортой байдлыг хангасан эсэх, эргэн төлөх хугацаанд хүү нэмэгдэх, өөрчлөлт орох эрсдэл бий эсэх, дотоодын аж ахунй нэгжээр төслийг хэрэгжүүлэх боломжтой эсэх, эрчим хүчний бие даасан байдал, үндэсний аюулгүй байдлын хүрээнд хэрэгцүүлэх цуврал төсөл, бие даасан байдлыг бүрэн хангах талаарх зураглал, төлөвлөгөө бий эсэхийг, мөн 10 аймагт дулааны цахилгаан станц барих төслийн явц, хэрэгжилт, үр дүн, хариуцлагын талаар асуулт асууж, хариулт авсан байна. Хуулийн төслийг Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжжээ. Хууль санаачлагчийн илтгэл болон Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны санал дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг удсын төсвийн зарлагын дээд хязгаарт тулсан гээд гадаадаас авсан зээл, тусламжуудаа ашиглаж чадахгүй байгааг хэрхэх талаар асуусан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Батжаргал мөн энэ талаар хөндөн асууж, таван жилд санхүүжилт авч ашиглах хуваарийн талаар тодруулж, төслийн гүйцэтгэгчийг хэрхэн сонгон шалгаруулах талаар лавлалаа. Тэрбээр олон улсын зээл, тусламжаас авч хэрэглээгүй байгаа санхүүжилтэд хүү, төлбөр төлж буйг зогсоох нь зүйтэй гэсэн санал хэлсэн юм. Ялангуяа санхүүжүүлэгч талаас сонгосон гүйцэтгэгчийн буруугаас ажил зогссон тохиолдолд үлдэгдэлд төлж байгаа хүү, төлбөрийг зогсоох нь зүйтэй гэсэн юм. Улсын Их Хурлын гишүүн М.Энхцэцэг ТЭЗҮ-д буюу өндөр үнэд суурилж зээл авах нь буруу гээд зураг төсвийн дүнд суурилж зээл авах нь зүйтэй гэсэн юм. Зээлийн дүн хэрэгжүүлэх ажилтайгаа харьцуулахад өндөр байгааг тэрбээр сануулж, олон улсын жишгээр 1.0 км цахилгаан дамжуулах сүлжээг 200.0 мянган ам.долларын өртгөөр хийж байгааг мэдээлж, үүнээс өндөр буюу нэгж км сүлжээг 254.0 мянган ам.доллараар барих ажлыг дахиад гадаадын компаниар гүйцэтгүүлэх нөхцөл бий болж байгааг шүүмжилсэн юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Очирбат зээлийн хэлэлцээрийг дэмжихгүй байгаагаа мэдэгдэж, Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн Монгол Улсын бүсчилсэн хөгжлийн болон сэргээгдэх эрчим хүч, тархмал эх үүсвэрийг дэмжи хөгжүүлэх бодлогыг дэмжихгүй байгаа хачирхаж байгаагаа илэрхийлэн, айл өрхүүд сэргээгдэх эх үүсвэрээр эрчим хүчийг өөрийн хэрэгцээнд зориулан үйлдвэрлээд илүү гарсан хэсгийг төвийг эрчим хүчний системд нийлүүлэх бодлогыг дэмжихгүй байгаагаас банкууд дээр 1.0 их наяд төгрөгийн ногоон зээл түгжигдээд байна гэлээ. Үүнээс айл өрхүүд сард 500.0 мянга орчим төгрөгийн орлого олох боломж байгааг тэрбээр танилцуулж, дутаад байгаа эрчим хүчээ дотооддоо үйлдвэрлэх бололцоо байгааг ярьсан юм. Мөн тэрбээр гадаадын зээл, тусламжийн хэмжээ хэтэрхий өндөр болоод байгааг сануулж, Дундговь, Өмнөговь, Дорноговь, Говьсүмбэр, Сүхбаатар, Хэнтий аймгийн сэргээгдэх эрчим хүчний төв байгуулах төслүүддээ хөрөнгө оруулах шаардлагатайг дурдав. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа зээлийн гэрээний ерөнхий нөхцөлийг танилцуулахыг хүсэж, санхүүжилтыг авах болон буцаан төлөх графикт цаг хугацааны зөрүү байгааг засах, төсөл хэрэгжүүлэх нэгжийг Эрчим хүчний яамны дэргэд бус “Эрчист Монгол” компанийн дэргэд байгуулах нь зүйтэй эсэхийг асууж, зээлийн гэрээний хавсралтад Говьсүмбэр аймгийн нэрийг Дундговь гэж андуурч бичсэнийг засахыг зөвлөсөн юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга хэлэлцээрийн монгол хэлээрх орчуулга хангалтгүй байгааг жишээгээр анхааруулж, баталгаат овернайт санхүүжилтийн хувьсах хүү буюу СОФР хүүг өдөр бүр зарладгийг сануулан, энэ хувьсах хүүгээр тооцохдоо хэрхэн тооцохыг хэлэлцээрт тодорхой дурдах шаардлагатай гэв. Мөн үйлчилгээний шимтгэлийг банк нэг удаа авах уу, олон удаа юу гэдгийг тэрбээр асууж, зээлдэгч буюу манай улсын талд оногдуулсан олон үүргүүдийг биелүүлж чадахгүй байх тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээх талаар асууж, хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултад өгсөн хариултдаа Сангийн сайд Б.Жавхлан 2025 оны батлагдсан төсөвт ашиглавал зохих хүлээгдэж байгаа 12.0 их наяд төгрөгийн төсөл хөтөлбөрийн санхүүжилтийн дүнгээс 1.5 их наяд төгрөг суусан гэдгийг мэдээлж, энэхүү хэлэлцээр соёрхон батлагдлаа гэхэд энэ ондоо төслийн бэлтгэл ажлыг хангах хэмжээний санхүүжилт гарна. Энэ нь 1.0 сая орчим ам.доллар болох бөгөөд үүнийг улсын төсөвт суусан 1.5 их наяд төгрөг дотор багтаана гэлээ. Цаашид 46.0 сая ам.долларын санхүүжилтийг ирэх жилүүдийн төсвийн багтаамжид тохируулан, ихээхэн шахцалдуу байдалтайгаар санхүүжүүлээд явна гэсэн юм. Мөн тэрбээр Нефть боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станц зэрэг томоохон хөрөнгө оруулалтууд хүлээгдэж байгааг онцолж, нэн тэргүүнд хэрэгжүүлэх шаардлагатай эрчим хүч, дэд бүтцийн төслүүдийг эхний ээлжинд санхүүжүүлэх бодлогыг Засгийн газар баримталж буйг дурдсан юм. Түүнчлэн Сангийн сайд эрчим хүчний суурилагдсан эх үүсвэрүүдээс цахилгаан дамжуулах агаарын шугамын хэрэгцээ 1842 км байгааг дурдан, “Эрчим хүч 3 төсөл”-өөр үүний 10 хувийг хийнэ гэсэн юм. Мөн Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд харьцуулсан З асгийн газрын өр 2015 онд 90 хувьд хүрчихсэн байсан бол ө нгөрсөн жилийн эц эст 41 . 8 хувь болж хоёр дахин буурсан гэдгийг танилцуулсан юм. Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны дарга Г.Тэмүүлэн мөн эрчим хүч бол нэн тэргүүнд шийдвэрлэх асуудал учир Байнгын хорооны гишүүд зээлийн хэлэлцээрийг дэмжсэн гэсэн хариултыг өгч, хэрэгжүүлж чадахгүй байгаа төслүүдийн хувьд Засгийн газар төслүүдээ эрэмбэлээд, хэрэгцээгүй төслүүдээ болих нь зүйтэй гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн юм. Харин Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн “Эрчим хүч 3 төсөл”-ийн зээлийн хэлэлцээрт ашиглаагүй санхүүжилтэд дөрвөн жил хүү, төлбөр төлөхгүй гэсэн заалт тусгасныг танилцуулж, Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банк төсөл хэрэгжүүлэгчийг олон улсын тендерээр шалгаруулдаг журамтай гэдгийг онцоллоо. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хуулийн газрын дарга Ч.Дондогмаа зээлийн гэрээнд хоёр төрлийн шимтгэл төлөхөөр тусгагдсаны нэг нь зээл авах үед төлөх нэг удаагийн шимтгэл юм гэсэн тайлбарыг Улсын Их Хурлын гишүүдэд өгч, энэ нь зээлийн нийт дүнг ийн 0 . 25 хувь буюу 117 .0 мянган ам . доллар болохыг танилцуулсан юм. Хоёр дахь буюу хөрөнгө нөөцлөн баталгаажуулсан хураамжийн шимтгэл мөн 0 . 25 хувь бөгөөд үүнийг 2029 оноос хойш зээлий н ашиглагдаагүй үлдэгдэл байх тохиолдолд төлнө гэлээ. Мөн тэрбээр АНУ-ын Х олбооны нөөцийн банкнаас зарладаг баталгаат овернайт санхүүжилтийн хувьсах хүү буюу СОФР хүүг олон улсын гэрээнд 2022 оноос хэрэглэж байгааг дурдаад, өдөр болгон тогтмол шинэчлэгддэг энэхүү хувьсах хүү өөрчлөгдөх болгонд манай улсын хагас жил тутам төлөх хүүгийн хэмжээ өөрчлөгдө нө гэдгийг тайлбарласан юм. О доогийн байдлаар СОФР хүү гийн хэмжээ 4 . 3 хувь байгаа бөгөөд зээлийн гэрээнд тусгагдсан 1 . 44 хув ийн нэмэгд лийн оролцуулаад “Эрчим хүч 3 төсөл”-ийн зээлийн дараагийн хагас жил ийн хүү 5 . 7 хувь байх юм. Зээлийн хэлэлцээр техникийн алдаа тай байгаа тул Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар эцэслэн шийдвэрлэж , санал хураах боломж гүй хэмээн Улсын Их Хурлын дарга Д.Амарбаясгалан мэдэгдэж, уг техникийн алдааг засаад Засгийн газраас албан ёсоор бичиг ир үүл сний дараа асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэ хээр хойшлуулав. Дараа нь Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг явуулав. Хуулийн төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийсэн талаарх Эдийн засгийн байнгын хорооны танилцуулгыг Улсын Их Хурлын гишүүн О.Батнайрамдал хийлээ. Тус Б айнгын хороо хуулийн төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг явуул ахдаа Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Эрүүгийн тухай хуульд нэмэлт , өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл дэх нэр томьёог Эрүүгийн хуулийн бусад зүйл, хэсэг дэх нэр, томьёотой жигдлэх , төслийн нэг дүгээр зүйл буюу 20.18 , 20.19 дүгээр зүйлтэй холбогдуулан зарим найруулгын саналаар дахин санал хураах санал гаргасныг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 2/ 3 нь дэмжсэн байна. Улмаар Улсын Их Хурлын ч уулганы нэгдсэн хуралдаан аар хуулийн төслүүдийн анхны хэлэлцүүлг ийг хийх үед санал хурааж олонхын дэмжлэг авсан саналуудыг нэмж тусган , хуулийн төслийн агуулга зарчмыг алдагдуулахгүйгээр үг хэллэг, дэс дарааллын жигдлэ н , хууль зүйн техникийн засваруудыг хийж эцсийн хувилбар ыг бэлтгэжээ. Эдийн засгийн байнгын хорооны танилцуулга тай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Пүрэвдаваа, О.Номинчимэг нар цахим мөрийтэй тоглоомын хохирлын хэмжээ, олон нийтэд ил болгосон баримтууд, мөн цахим мөрийтэй тоглоомыг хориглох техникийн боломж, хууль бус гүйлгээг эргүүлэн татах бололцоо, хуулийг бүрэн хэрэгжүүлэх боломж нөхцөл бий эсэх талаар асууж, хууль боловсруулах техник шаардлагыг хангаж ажиллахыг зөвлөв. Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, хариулт авсны дараа Б айнгын хорооноос гаргасан зарчмын зөр үү тэй хоёр санал аар санал хураалт явуул лаа. Зарчмын зөрүүтэй саналуудыг Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжсэн тул Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг эцэслэн батлах бэлтгэл хангуулахаар Эдийн засгийн байнгын хороонд шилжүүллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

Төрийн албаны зөвлөлийн гишүүний албан тушаалд нэр дэвшигчтэй хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг зохион байгуулна

05 / 29 0 сэтгэгдэл 42 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2025 оны 05 дугаар сарын 28-ны өдрийн 06 дугаар тогтоолоор Төрийн албаны зөвлөлийн гишүүний албан тушаалд нэр дэвшигчтэй хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хороо 2025 оны 06 дугаар сарын 17-ны өдрийн 10.00 цагт Төрийн ордны “Их Засаг” танхимд зохион байгуулах тул иргэн, хуулийн этгээд, хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын төлөөлөл Та бүхнийг оролцохыг урьж байна. Бүртгэл: Нэр дэвшигчийн сонсголд оролцох бүртгэл 2025 оны 06 дугаар сарын 10-ны өдрийн 17:30 цаг хүртэл явагдах тул иргэн, хуулийн этгээдийн төлөөлөл, ажиглагч бол овог, нэр, холбогдох утасны дугаар, нэр дэвшигчээс асуух асуулт, нэр дэвшигчийн талаарх саналыг бүртгэлийн хуудасны дагуу бөглөж ирүүлнэ үү. Оролцогчдын талаарх мэдээлэл: Оролцогчдыг хүсэлт ирүүлсэн дарааллаар баталгаажуулах бөгөөд бүртгэл дуусмагц нэрсийг Улсын Их Хурлын www.parliament.mn цахим хуудаст байршуулна. Нэр дэвшигчдийн мэдээлэл: Төрийн албаны зөвлөлийн гишүүний албан тушаалд нэр дэвшүүлсэн Цэнддаваагийн Амартөгс, Бадамдоржийн Төгсцэнгэл, Лхагвасүрэнгийн Золзаяа нарыг мэдээлэлтэй дараах холбоосоор танилцана уу. Ц.Амартөгс Б.Төгсцэнгэл Л.Золзаяа Шуудангийн хаяг: 14201 Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Төрийн ордон-305,. /Лавлах утас: 99191166/ Цахим шуудангийн хаяг: bayarsaikhanb @parliament.mn Жич: “Монгол Улсын Төрийн ордны хамгаалалт, үйлчилгээний журам”-д заасны дагуу оролцох хүмүүсийн иргэний үнэмлэхийг үндэслэн Төрийн ордонд нэвтрүүлнэ.

ХАН-УУЛ ДҮҮРГИЙН 992 ЭЭЖ “АЛДАРТ ЭХИЙН” ОДОНГОО ГАРДАН АВЛАА

05 / 29 0 сэтгэгдэл 55 үзсэнe

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар олон хүүхэд төрүүлж, өсгөсөн эхчүүдэд жил бүрийн “Эх үрсийн баяр”-ын өдрийг тохиолдуулан “Алдарт эхийн” одон гардуулдаг уламжлалтай. Энэ хүрээнд 2025 оны 5-р сарын 29-ний өдөр Хан-Уул дүүргийн 992 ээж “Алдарт эхийн” I, II зэргийн одонгоор шагнагдлаа. Ээжүүддээ “Эх үрсийн баяр”-ын мэндийг хүргэж, эрүүл энх, аз жаргал, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

Монгол, Туркийн худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг шинэ шатанд гаргахад парламентын бүлгийн гишүүд дэмжин ажиллахаа илэрхийлэв

05 / 28 0 сэтгэгдэл 32 үзсэнe

Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Улсын Их Хурал дахь Монгол-Туркийн парламентын бүлгийн дарга С.Зулпхар, бүлгийн гишүүн Д.Бум-Очир нар өнөөдөр (2025.05.28) Бүгд Найрамдах Турк Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, хатагтай Башак Гэнч Юксэлийг хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтын эхэнд УИХ-ын гишүүн С.Зулпхар, стратегийн түншлэлийн хүрээнд хоёр улсын хамтын ажиллагааг шат ахиулах шинэ үеийн босгон дээр Элчин сайдаар томилогдсонд баяр хүргэж амжилт хүсэхийн зэрэгцээ УИХ-ын дарга болон дэд дарга нарын мэндчилгээг уламжлав. Тэрбээр Монгол, Турк хоёр орны улс төр, эдийн засаг, боловсрол, соёл, хүмүүнлэгийн салбарт найрсаг харилцааг өргөжүүлэхийн тулд парламент хоорондын хамтын ажиллагаа чухал байр суурьтайг тэмдэглэлээ. Манай хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны түүхт 55 жилийн ойг тохиолдуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Бүгд Найрамдах Турк Улсад хийсэн төрийн айлчлалын Иж бүрэн түншлэлийн харилцааг шат ахиулан Стратегийн түншлэлд хүргэж, улмаар худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд хүргэх зорилт тавьсныг дурдав. Монгол-Туркийн парламентын бүлгийн даргын хувиар, айлчлалын үр дүн биеллээ олж, бодит ажил хэрэг болгоход анхаарч, хоёр улсын худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх, хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулахад идэвхийлэн ажиллахаа илэрхийлсэн юм. Элчин сайд Башак Гэнч Юксэл, эрхэм гишүүдийг хүлээн авч уулзсанд талархал илэрхийлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн айлчлал нь харилцааны түүхэнд шинэ хуудас нээснийг тэмдэглээд, төрийн өндөр, дээд айлчлалын давтамж нэмэгдэж буйд таатай байгаагаа хэллээ. Тэрбээр үргэлжлүүлэн, түүх соёлын нийтлэг өв уламжлалтай, арвин түүх бүхий найрсаг харилцаатай манай хоёр орны хувьд өдгөө худалдаа, эдийн засгийн салбарт хамтын ажиллагааг төрөлжүүлэн хөгжүүлэх нөр их нөөц, боломж бий хэмээн тодотгов. Турк улсын бизнес эрхлэгч, хувийн хэвшлийн салбарын төлөөлөл Монгол Улсад хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөрүүдэд хөрөнгө оруулах, хамтран ажиллах сонирхол улам бүр нэмэгдэж байгааг онцоллоо. Цаашид харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийн тулд хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлж, харилцааг эдийн засгийн агуулгаар баяжуулахад бүхий л нөөц бололцоогоо дайчлан ажиллахаа тэмдэглэв. Туркийн хамтын ажиллагаа, зохицуулах агентлаг (TIKA) нь манай улсад үйл ажиллагаагаа эхлүүлснээс хойш 30 гаруй жилийн хугацаанд нийт 50 сая ам.долларын өртөг бүхий 870 гаруй, төсөл арга хэмжээг хэрэгжүүлжээ. Хоёр орны идэвхтэй хамтын ажиллагаа, нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд TIKA онцлох хувь нэмэр оруулсан хэмээн УИХ-ын гишүүн С.Зулпхар тодотгов. Түүнчлэн энэ хугацаанд Бүгд Найрамдах Турк Улсын Засгийн газрын тэтгэлэгт манай улсаас нийт 2500 оюутан, залуус хамрагдаж, эзэмшсэн мэргэжлээрээ салбар бүрт ажиллан, иргэд хоорондын харилцааны гүүр болж байгааг дуулгалаа. УИХ-ын гишүүн Д.Бум-Очир, боловсролын салбарын үр дүнтэй хамтын ажиллагааг улам эрчимжүүлэхээс гадна, түүх археологи, соёл хүмүүнлэгийн салбарын харилцааг шат ахиулах бодит санаачилгуудыг үе шаттай хэрэгжүүлэхээр санал солилцсон юм. Уулзалтын төгсгөлд стратегийн түншлэлд хүрсэн манай хоёр улсын харилцааг бататган бэхжүүлж, бодит үр дүнтэйгээр өргөжин тэлэхэд парламент хоорондын хамтын ажиллагаа тулгуур хүчин зүйл мөн гэдэгт талууд санал нэгдэв хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга Л.Энхнасан Элчин сайд Фиона Блайтыг хүлээн авч уулзав

05 / 28 0 сэтгэгдэл 29 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга Л.Энхнасан өнөөдөр (202 5.05.28 ) Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсаас манай улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд Фиона Блайтыг хүлээн авч уулзлаа. Б айнгын хорооны дарга Л.Энхнасан хоёр улсын найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагаа бүхий л салбарт амжилттай өргөжин хөгжиж буйг тэмдэглэн, Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлогын байнгын хороо эрхлэх асуудлын хаа хүрээнд хөдөлмөр эрхлэлт ийг дэмжих , эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын тогтолцоог сайжруулах бодлогын хэрэгжилтэд онцгойлон анхаарч, холбогдох шийдвэр, хуулийн төслийг боловсруулан ажиллаж буйг танилцуулсан юм. Тэрбээр, э рүүл мэндийн салбар т хэрэгжүүлж байгаа гүйцэтгэлийн санхүүжилтийн тогтолцоо г боловсронгуй болгох, хүн амыг өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэх, нийгмийн сэтгэл зүй, сэтгэцийн эрүүл мэндийг хамгаалах, яаралтай тусламжийн үйлчилгээг сайжруулах болон эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд, боловсролд түлхүү анхаарах хандуулж буйгаа онцлон, эдгээр асуудлаарх Их Британийн сайн туршлагыг суд алж нэвтрүүлэх, харилцан суралцах талаар санал солилц ов . Элчин сайд, хатагтай Фиона Блайт хоёр улсын харилцаанд хууль тогтоох байгууллаг а хоорондын хамтын ажиллагаа чухал үүрэгтэйг дурдан, цаашид хоёр талын болон олон талын харилцааны арга механизмуудыг өргөжүүлэн гүнзгийрүүлэхийн төлөө байна гэдгээ илэрхийллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээлэв.

ТБХ:Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийлээ

05 / 28 0 сэтгэгдэл 32 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны өнөөдрийн /2025.05.28/ хуралдаан 11 цаг 19 минутад гишүүдийн ирц бүрдсэнээр эхэлж, нэг асуудал хэлэлцэн шийдвэрлэв. Хуралдааны эхэнд Байнгын хорооны дарга Ц.Даваасүрэнгийн танилцуулсан хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулан асуулт асууж, үг хэлэх гишүүн байсангүй. Хуралдаан Засгийн газраас 2025 оны 04 дүгээр сарын 30-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн “Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2026-2028 оны стратегийн баримт бичиг батлах тухай” Монгол Улсын Их Хурлын төс лийн эцсийн хэлэлцүүлгээр үргэлжилсэн. Хууль, тогтоолын төслийг эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэсэн талаарх танилцуулгыг Байнгын хорооны дарга танилцуулав. Тэрбээр танилцуулгадаа, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.1.1 дэх заалтад заасны дагуу нэгдсэн хуралдааны анхны хэлэлцүүлгээр олонхын дэмжлэг авсан саналуудыг тогтоолын төсөлд нэмж тусгасныг дурдаад Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн “Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2026-2028 оны стратегийн баримт бичиг батлах тухай” Монгол Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөлд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний бодит өсөлтийг 2026 онд 6.0 хувь, 2027-2028 онд 6.5 хувь байх, хэрэглээний үнийн өсөлтийн түвшинг 2026 онд 7.0 хувь, 2027 онд 6.4 хувь, 2028 онд 6.0 хувьд хүргэхээр тооцсон. Мөн нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцлийг 2026-2028 онд алдагдалгүй байхаар тооцож, Засгийн газрын өрийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь 2026 онд 50 хувь, 2027-2028 онд 45.0 хувьтай тэнцэхээр байгааг онцолсон. Танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Ганбаатар санал хэлсэн. Тэрбээр, ард иргэдийн худалдан авах чадвар буурч, эдийн засгийн нөхцөл байдал суларч байгаа энэ үед хуулийн төсөлд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний бодит өсөлтийг 2026 онд 6.0 хувь, 2027-2028 онд 6.5 хувь, хэрэглээний үнийн өсөлтийн түвшинг 2026 онд 7.0 хувь, 2027 онд 6.4 хувь, 2028 онд 6.0 хувьд хүргэнэ гэх зэргээр макро эдийн засгийн өсөлттэй холбоотой зарим төсөөлөл, тооцоолол хэт өөдрөг байгааг салбарын яамныханд анхааруулж байлаа. Дараа нь Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.2.3.-т заасны дагуу нэгдсэн хуралдааны анхны хэлэлцүүлгээр санал хурааж дэмжигдсэн боловч уг саналаар Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн гуравны хоёроос доошгүй нь дахин санал хураалгах шаардлагатай гэж үзсэн гэснийг баримтлан нэг саналаар санал хураахыг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 93.8 хувь нь дэмжлээ. Иймд “Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2026-2028 оны стратегийн баримт бичиг батлах тухай” Монгол Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаарх найруулгын шинжтэй зарчмын зөрүүтэй нэг саналаар санал хураалтыг явуулав. Ингээд хууль, тогтоолын төслийн эцсийн хэлэлцүүлэг хийсэн талаарх Байнгын хорооны танилцуулгыг Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баясгалан чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

НББХ: Нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх сайдын мэдээллийг сонслоо

05 / 27 0 сэтгэгдэл 36 үзсэнe

Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлогын байнгын хороо өнөөдөр (202 5.0 5 . 27 ) хуралдаж, Нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх Эрүүл мэндийн сайдын мэдээллийг сонсов. Хуралдааныг Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа даргалан явууллаа. Манай улсад 2020 оны байдлаар эхийн эндэгдэл 100,000 эхийн 39.5, 2021 оны байдлаар нярайн эндэгдэл 1000 амьд төрөлтөд 7.5, тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 1000 хүүхдэд 14.7, мөн 2021 оны байдлаар сүрьеэгийн 100,000 хүнд ногдох өвчлөлийн түвшин 428, 2019 оны байдлаар зүрх судасны өвчин, хорт хавдар, чихрийн шижин болон амьсгалын замын архаг өвчнөөр нас барах 30-70 насныхны магадлал 35 хувь, дотоод болон гадаад орчны агаарын бохирдлоос шалтгаалсан нас баралт 100,000 хүнд 214.7, зам тээврийн ослын шалтгаант нас баралт 10,000 хүнд 21 байжээ. 2022 оноос хэрэгжүүлж буй урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэг үзлэг, шинжилгээ, оношилгоонд энэ сарын 22-ны өдрийн байдлаар 1,6 сая гаруй хүн хамрагдсан нь нийт хамрагдвал зохих хүн амын 49.5 хувийг эзэлж байгаа ажээ. Эрт илрүүлгийн дүнгээр 1,4 сая хүн ямар нэг өвчлөлийн сэжигтэй гэж бүртгэгдсэн бөгөөд өвчлөлийн сэжигтэй тохиолдлын 54.4 хувь нь хоол боловсруулах, 15.3 хувь нь дотоод шүүрэл, тэжээлийн ба бодисын солилцооны, 9.8 хувь нь шээс, бэлгийн, 7.4 хувь нь зүрх судасны, 3.2 хувь нь амьсгалын тогтолцооны өвчлөлүүд байна. 0-17 насны хүүхдийн дунд шүд цооролт 78 хувийг эзэлжээ. Түүнчлэн ерөнхий боловсролын сургуулийн нэгдүгээр ангийн сурагчдыг хамруулсан үзлэг шинжилгээнд нийслэлийн 40,753 хүүхдийн 90, орон нутгийн 38,728 хүүхдийн 84 хувь нь хамрагдсан бөгөөд шүдний цоорол нийслэлийн хүүхдүүдийн 79.3 хувь, орон нутагт 71.0 хувьд, харааны өөрчлөлт нийслэлд 20.4, орон нутагт 15 хувьд нь илэрсэн байна. Мөн Улаанбаатар хотын хүүхдүүдийн 21.3 хувьд зүрхний цахилгаан бичлэгийн өөрчлөлт илэрчээ. Эрт илрүүлгийн үзлэгт зорилтот бүлгийн хүн амыг хамруулах үүднээс цаашид ургийн хромосомын гажиг, нярайн цогц эрт илрүүлэг-скрининг, сургуульд, ажлын байранд суурилсан болон хорт хавдрын гэсэн чиглэлээр явуулахаар ажиллаж байгаа тухай Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан мэдээлж, “Дархлаажуулалтын үндэсний товлол”-ыг Засгийн газар 2023 онд шинэчилж, 0-15 насны хүүхдүүдэд 13 халдварын эсрэг есөн төрлийн вакцин хийж буй бөгөөд энэ сарын байдлаар улсын хэмжээнд нийт 50,000 хүүхдийг хүний папиллома вирусийн халдварын эсрэг дархлаажуулалтад хамруулсан талаар дурдлаа. Эрүүл мэндийн яамнаас 2024 онд “Хүн амын хоол тэжээлийн Үндэсний VI судалгаа” хийсэн байна. Судалгаагаар Д аминдэмийн дутал тав хүртэлх насны хүүхдийн 48 хувь, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 76 хувь, цус багадалт тав хүртэлх насны хүүхдийн 21.3 хувь, эхчүүдийн 16.3 хувь, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 22.3 хувь, төмөр дутал 6-59 сартай хүүхдийн 6,1 хувь, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 13,6 хувьд илэрсэн байна. Эрүүл мэндийн сайдын мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Идэрбат, С.Эрдэнэбат, Д.Ганмаа, О.Саранчулуун, С.Зулпхар, М.Ганхүлэг, Б.Бейсен, А.Ариунзаяа нар асуулт асууж, хариулт авлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Идэрбат мөрийтэй тоглоомонд донтох явдалтай хэрхэн тэмцэж байгааг болон эмнэлгүүдэд томилогдож очсон дарга нар эмч, мэргэжилтнүүдийг халж, сольж бужигнуулдаг байдлыг яаж засаж залруулах талаар хөндсөн бол Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат мөн энэ асуудлыг дурдсаны дээр ерөнхий боловсролын сургуулийн эрүүл мэндийн хичээлийн агуулга, хөтөлбөрийг шинэчлэх, цаг, чанарыг нэмэгдүүлэх, электрон тамхины хор уршгийг судлах, мөн хуульд тухайлан тусгасан хөдөлмөрийн эрүүл мэндтэй холбоотой зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх, энэ асуудлаар сангийн зарцуулалт, зориулалтын талаар асууж хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа сайдын мэдээлэлд дурдагдсан ажлуудын агуулга, үр дүн, тоон мэдээллийг тайлагнаагүй, ихэнх нь хийгдээгүй буюу ирээдүй цаг дээр байгаад харамсаж байгаагаа илэрхийлээд, Ерөнхий сайд санаачлан нийт хүн амаа бүрэн хамруулж явуулахаар эхлүүлсэн эрт илрүүлэг, үзлэгийн үр дүнг нэгтгэж, нийгмийн өвчлөлийн статусыг тодорхойлох, дата бааз бий болгох зорилтыг бүрэн дуусгах шаардлагатай гэсэн юм. Мөн тэрбээр “Эрт ирүүлэг 2”-ын зорилтот бүлгүүд дотор ажилгүйчүүд, малчид, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид орхигдож байгааг анхаарууллаа. Нийгмийн эрүүл мэндийн Үндэсний зөвлөл яагаад ажиллаж эхлээгүй байгааг Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун асууж, Эрүүл мэндийг дэмжих Засгийн газрын тусгай сангийн санхүүжилтийн хэдэн хувь нь нийгмийн эрүүл мэндэд зориулагдаж байгаа, нийт эрүүл мэндийн үйлчилгээний өртөг зардлын хэдэн хувь нь нийгмийн эрүүл мэндийн үйлчилгээнд оногдож байгаа, энэ төрлийн тусламж үйлчилгээнийт стандарт, хэрэгжилтийн үнэлгээний үзүүлэлтүүдийг асууж, бодлого, үйл ажиллагаанд шинжлэх ухаанчаар, судалгаа тооцоотой хандах шаардлагатайг зөвлөсөн юм. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхар нийгмийн эрүүл мэндийн тогтолцооны удирдлага, зохион байгуулалт ямар байх, орон нутагт ямар бүтэцтэй ажиллах, 2025 оны төсөв, түүний хэрэгжилтийн байдал, “Эрт илрүүлэг 2”-ын зардал санхүүжилт болон удирдлага, зохион байгуулалтын талаар асуув. Улсын Их Хурлын гишүүн М.Ганхүлэг үзлэг, үйлчилгээнд оюутнууд, хувиараа нийгмийн даатгалын шимтгэл төлж байгаа иргэд, малчдыг хамруулахад анхаарал хандуулж ажиллахыг зөвлөөд, иргэдэд амьдралын зөв хэв маяг, эрүүл, чанартай хоол хүнс, дасгал хөдөлгөөний талаар хэрхэн сурталчилж ажилласныг асууж, хариулт авсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бейсен Эрүүл мэндийн сайдын мэдээлэл хуучирсан, хууль батлагдсанаас хойш ажил хийгдээгүй, яамны холбогдох хүмүүс нийслэл, дүүргээс мэдээлэл цуглуулж нэгтгэн дүгнээгүй байгааг шүүмжилсэн юм. Х у ралдааныг даргалан явуулсан Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа хуулиар тодорхойлсон нийгмийн эрүүл мэндийн тухай ойлголт, үүрэг, зорилгын талаар дурдаад, хувь хүн, хамт олон, байгууллага, салбар хоорондын зохицуулалттай судалгааны үр дүн нотолгоонд суурилсан нийтээр хэрэгжүүлэх цогц арга хэмжээ болохыг онцолж, өдөрт гурван хүн архи, согтууруулах ундаанд хордож нас барж байгаагийн шалтгааныг судалсан эсэх талаар асуусан юм. Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултанд хариулахдаа нийгмийн сэтгэл зүйн үйлчилгээг бусад эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний нэгэн адил төвлөрсөн байдлаар үзүүлж байгаа учир дутагдалтай тул аймаг, дүүргүүдэд Нийгмийн эрүүл мэндийн төвүүдийг байгуулахаар ажиллаж байгааг онцолж, эхний ээлжинд Хан-Уул дүүрэг, Өмнөговь аймагт жишиг төвүүд байгуулагдсаныг мэдээлсэн юм. Сүүлийн жилүүдэд ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид, эмэгтэйчүүдийн тамхидалт маш их нэмэгдсэнийг статистик мэдээ татан өгүүлж, электрон тамхи хор хөнөөлгүй, утаат тамхинаас гараха тусална гэж сурталчилж байгаа боловч утаат тамхины хэрэглээ буураагүй болохыг дурдав. Цахилгаан бараа гэсэн ангиллаар хил, гаальд мэдүүлдэг электрон тамхийг зохих ангилалд оруулахаар ажиллаж байна гэсэн мэдээллийг Эрүүл мэндийн сайд өгч, Боловсролын яамтай хамтран эрүүл мэндийн боловсрол олгогч багш бэлтгэх хөтөлбөр боловсруулж, анги нээн, эхний 30 оюутныг элсүүлсэн талаар танилцуулсан юм. Мөн Эрүүл мэндийн яамны Нийгмийн эрүүл мэндийн бодлогын газрын Халдварт өвчний хэлтсийн дарга Д.Баярболд салбарын нийт төсөв санхүүжилтийн 5.0 хувь нь нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээнд зориулагдаж байгааг мэдээлж, 44 000 эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүдийн ердөө 2.8 хувь нь энэ чиглэлээр ажиллаж байгаа гэдгийг дурдлаа. Аймгуудад зоонозийн төвүүдийг түшиглэн Нийгмийн эрүүл мэндийн төвүүдийг байгуулахаар ажиллаж байгааг тэрбээр танилцуулж, орон тоог нэмэгдүүлэх шаардлага байгаа гэдгийг онцлов. Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүд Эрүүл мэндийн сайдын хийсэн мэдээлэлтэй холбогдуулан үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат нийгмийн эрүүл мэндийн асуудлы цогцоор нь авч үзэхийн зэрэгцээ олон нийт, холбогдох мэргэжлийн байгууллагыг татан оролцуулах, архидалт, чихэрлэг ундааны хэрэглээтэй татварын бодлогоор тэмцэх нь зүйтэй гэсэн байр сууриа илэрхийлж, хүүхдийн хүнсний болон сургуулийн орчны эрүүл ахуй, цахим орчин, нийгмийн сүлжээний аюулгүй байдал гэх олон асуудалд анхаарах шаардлагатайг дурдав. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа салбар хоорондын хамтын ажиллагаа, цогц үйл ажиллагааг Эрүүл мэндийн яам манлайлж, мэдээллийн ил тод, нээттэй байдлыг хангаж ажиллах, судалгаа тооцоонд суурилсан оновчтой бодлого хэрэгжүүлэх, нийгмийн эрүүл мэндийн суурь өгөгдөл, датаг бий болгож, түүндээ үндэслэн шинжлэх ухаанчаар ажиллах нь зүйтэй гэсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун төр, засгийн шийдвэр, бодлого, үйл ажиллагаа хойшлох нь ард иргэдэд асар их дарамт учруулдаг гэдгийг ахааруулж, мэдээлэл, тайланд иргэдийн эрүүл мэнд дээшлээд байгаа тухай дурддаг ч бодит нөхцөл байдал улам муудсаар байгааг анхаарууллаа. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа нийгмийн эрүүл мэндийн байдал ард иргэдийн амьжиргаа, улс орны эдийн засгийн нөхцөлтэй холбоотой гэж үзэж байгаагаа тэмдэглэн ядуурлыг бууруулж, дундаж давхаргаа тэлэхгүйгээр бид үр дүнд хүрэнхгүй гэсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бейсен энэ ажил хэдийгээр олон салбарын оролцоотой хийгдэх боловч үүрэг хариуцлагын 80 хувь нь Эрүүл мэндийн яаманд хамаарна гэв. Тэрбээр нийгмийн эрүүл мэндийн тогтолцоо, бүтэц, бүрэлдэхүүн хангалттай хүрэлцэхүйц бүрдсэн гэж үзэж буйгаа хэлээд, өрхийн эмнэлэг, сургуулийн нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүдээс эхлээд нийгмийн эрүүл мэндийн хэлтсүүдээр зохих хэмжээнд ажил хийгдэж байгааг яам нэгтгэн зангидаж, мэдээ мэдээллээ гүйцэт авахгүй байгааг анхаарч ажилла шаардлагатай гэлээ. Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа бүс нутгийн онцлог, зонхилох өвчлөл зэрэгт тохируулж ажиллах, сэрэмжлүүлэг мэдээллийг зөв, оновчтой томъёолж, хамаарах бүс нутаг, зорилтот бүлэгт чиглүүлж байх, нийгмийн эрүүл мэнд эд сөргөөр нөлөөл ж байгаа хүчин зүйлсийг судалж, тэдгээрийн өөр хооронд ын нөлөөл лийг тогтоож ажиллах шаардлагатайг дурдан, нотолгоонд суурил ж зам тээврийн осол, хүүхдийн х үнс тэжээлийн хүрэлцээ, эрүүл ахуйг сайжруулах, архи, согтууруулах ундааны борлуулалт, хэрэглээ г бууруулах зэрэг бодитой асуудлуудыг шийдвэрлэж ажиллах зөвлөв. Тэрбээр энэ асуудлаар Байнгын хорооны ажлын байгуулах санал гаргахаа илэрхийлэв гэж Улсын Их Хурлы Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл хуулийн төслүүдийг өргөн мэдүүллээ

05 / 27 0 сэтгэгдэл 31 үзсэнe

Улсын Их Хурлын дарга Д.Амарбаясгаланд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл Арилжааны тухай, Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага, шийдвэр гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийн төслийг өнөөдөр /2025.05.27/ өргөн мэдүүллээ. Арилжааны тухай хуулийн төслийн талаар: Монгол Улсад арилжаа эрхлэгчдийн арилжааны үйл ажиллагаатай холбоотой харилцааг цогц байдлаар, бусад субъект хоорондын харилцаанаас онцлон зохицуулсан хууль тогтоомж батлагдаагүй байна. Иймд арилжааны эрх зүйн онцлог, нарийвчилсан бусад зохицуулалтуудыг судлан тодорхойлох хэрэгцээ, шаардлага үүссэн. Арилжааны хуулийн хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судлах судалгаагаар бие даасан арилжааны хууль батлах нь зүйтэй хэмээн зөвлөсөн бөгөөд хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хэсгийг 2019 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Санхүүгийн зохицуулах хороо, Монголбанкны төлөөлөл, хувийн эрх зүйн судлаач, шүүгч, өмгөөлөгч зэрэг гишүүдийн бүрэлдэхүүнтэйгээр байгуулсан байна. Хуулийн төслийг боловсруулахтай холбоотойгоор ажлын хэсгийн гишүүдийг сургалтад хамруулсан бөгөөд Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны захиалгаар холбогдох судалгаануудыг хийлгэсэн болохыг О.Алтангэрэл сайд танилцуулсан. Арилжааны тухай хуулийн төсөл нь анхдагч хуулийн төсөл бөгөөд 22 бүлэгтэй, 137 зүйлтэй юм байна. Төсөлд арилжааны эрх зүйн зарчим, арилжааны хууль тогтоомжийг хэрэглэх журам, арилжааны эрх зүйн харилцаан оролцогч буюу арилжааны үйл ажиллагаа эрхэлдэг арилжаа эрхлэгч, насанд хүрээгүй буюу 14-18 хүртэлх насны хувь хүн арилжааны үйл ажиллагаа эрхлэх, арилжааны бүртгэлд сайн дурын үндсэн дээр бүртгүүлснээр арилжаа эрхлэгч болох этгээдүүд, жижиг арилжаа эрхлэгч зэрэг ойлголтын талаарх зохицуулалтуудыг тусгажээ Мөн арилжааны бүртгэлийн ойлголт, тогтолцоо, хувиараа арилжаа эрхлэгчийн бүртгэл буюу төрөлжсөн бүртгэлийн талаар, арилжааны бүртгэлийн үр дагавар (позитив болон негатив), арилжааны нэр, шударга бусаар бусдын арилжааны нэрийг ашиглахыг хориглосон зохицуулах нь зүйтэй хэмээн үзэж, төсөл санаачлагч төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгасан гэв. Үүний зэрэгцээ эрх нь зөрчигдсөн этгээдүүдийн эрх, арилжааны нэрийг бусдад ашиглуулах, шилжүүлэх, өв залгамжлуулах тохиолдол, арилжааны үйл ажиллагаанд төлөөлөх бүрэн эрх, түүний хязгаарлалт, арилжааны төлөөлөгч, арилжааны зуучлагч, арилжааны хэлцлийн нийтлэг зохицуулалт болон бусад гэрээний тусгайлсан зохицуулалтыг тусгасан байна. Төсөл дэх зохицуулалтууд нь одоо мөрдөгдөж буй Иргэний хуулиар зохицуулагддаг тул энэ хүрээнд Иргэний хуульд холбогдох нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулах шаардлага үүссэн гээд дэлгэрэнгүй мэдээллийг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд өглөө. Хуулийн төслийг Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5-д заасны дагуу багцлан боловсруулсан бөгөөд төслийг олон нийтэд танилцуулахаар эрдэмтэн, судлаачид, төрийн болон төрийн бус байгууллага, хувийн хэвшлийн төлөөллийг оролцуулан хэд хэдэн хэлэлцүүлгийг зохион байгуулжээ. Мөн Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны www.mojha.gov.mn албан ёсны цахим хуудаст хуулийн төсөл, танилцуулга, англи хэлээрх хувилбар болон холбогдох бусад судалгааг байршуулан иргэд, олон нийт судалж, танилцан, санал өгөх боломжоор хангаж ажилласан байна. Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн төслийн талаар: Монгол Улсын Засгийн газрын 2024 оны 181 дүгээр тогтоолоор батлагдсан Монгол Улсын хууль тогтоомжийг 2028 он хүртэл боловсронгуй болгох үндсэн чиглэлийн 38-д хуулийн этгээдийн төлбөрийн чадвартай эсэхийг тогтоох, төлбөрийн чадваргүйдлийн хэргийг шүүхэд хянан шийдвэрлэх, төлбөрийн чадваргүйдлийн ажиллагаа эхлүүлэх, нэхэмжлэлийн шаардлага гаргах, түүнийг хангах, хэрэг гүйцэтгэгчийн эрх хэмжээ, түүнийг томилох, чөлөөлөхтэй холбоотой зохицуулалт, үүрэг гүйцэтгүүлэгчдийн хурал, түүний эрх хэмжээ, төлбөрийн чадваргүй хуулийн этгээдийг дахин зохион байгуулах, татан буулгахтай холбогдсон харилцааны зохицуулалтыг боловсронгуй болгох зорилтын хүрээнд Дампуурлын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулж, Монгол Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхээр тусгасан. Дампуурлын тухай хууль 1997 онд батлагдсан бөгөөд зарчмын шинжтэй бие даасан өөрчлөлт ороогүй 28 дахь жилдээ хэрэгжиж байгаа аж. Уг хуулийг хэрэглэх, хэрэгжүүлэх явцад практикт зарим хүндрэл гарч байгаа бөгөөд хуулийг төлбөрийн чадваргүйдлийн харилцааны олон улсын чиг хандлагад нийцүүлэн шинэчлэн сайжруулах шаардлагатай талаар дотоод, гадаадын судалгааны байгууллагуудын дүгнэлт, олон улсын байгууллагын санал зөвлөмжүүдэд дурдсан бөгөөд үүний дагуу Дампуурлын тухай хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийж, уг хуулийг шинэчлэн найруулах нь зүйтэй гэсэн дүгнэлт гарсан байна. Эдгээр шаардлагыг үндэслэн Дампуурлын тухай хуулийг олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн өнөөгийн аргачлал, стандарт, зарчмын дагуу шинэчлэн боловсруулан, зарчмын шинжтэй өөрчлөлтүүдийг тусгажээ. Хуулийн төслөөр хуулийн этгээдийн төлбөрийн чадвартай эсэхийг тогтоох, төлбөрийн чадваргүйдлийн ажиллагаа эхлүүлэх, төлбөрийн чадваргүй хуулийн этгээдийг дахин хөрөнгөжүүлэх, татан буулгах, төлбөрийн чадвартай боловч санхүүгийн хүндрэлд орж, төлбөрийн үүргээ зогсоосон хуулийн этгээдэд төлбөрийн чадваргүйдлээс урьдчилан сэргийлэх бүтцийн өөрчлөлт хийхтэй холбоотой харилцааг зохицуулах аж. Банкны системийн онцлогоос шалтгаалан банкны дампуурлын асуудлыг банкны хуулиар зохицуулахаар, салбарын онцлогоос шалтгаалан даатгал, банк бус санхүүгийн байгууллага зэрэг санхүүгийн байгууллагын хувьд тэдгээрийн төлбөрийн чадваргүйдэлтэй холбоотой нарийвчилсан харилцааг тус тусын хуулиар, нийтлэг харилцааг энэ хуулиар зохицуулахаар тусгажээ. Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй Дампуурлын тухай хуулийн дагуу төлбөрийн чадваргүйд тооцох үндэслэлийг хуулийн этгээдийн өөрийн хөрөнгөтэй холбож тодорхойлсныг олон улсын жишигт нийцүүлэн өөрчилж төлбөрийн чадваргүйд тооцох үндэслэлийг бэлэн мөнгөний урсгал болон балансын аргын хосолсон аргачлалаар тооцохоор төсөлд тусгасан байна. Дампуурлын тухай хуулиар нэхэмжлэлийн шаардлагыг баталгаажуулах ажиллагааны талаар нарийвчлан зохицуулаагүйгээс нэхэмжлэгч нэхэмжлэлийн шаардлагаа үндэслэлгүйгээр нэмэгдүүлэх сөрөг практик үүссэн бөгөөд үүнээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор нэхэмжлэлийн шаардлага гаргах, түүнийг баталгаажуулах, шаардлагыг хангуулахтай холбоотой ажиллагааны талаарх зохицуулалтыг бүрэн шинэчилжээ. Мөн төлбөрийн чадваргүй болсон хуулийн этгээдээс авлагатай нэхэмжлэгчдийн эрхийг тэгш хангах, аль болох олон нэхэмжлэгчдийг ажиллагаанд хамруулах зорилгоор нэхэмжлэгч нарт мэдээлэл хүргэх хуулийн зохицуулалтыг өргөн хүрээнд авч үзсэн байна. Мөн дампуурлын хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны гол оролцогч болох хэрэг гүйцэтгэгчид тавигдах шаардлага, түүний эрх, үүрэг, урамшуулал олгох, томилохтой холбоотой зохицуулалтыг олон улсын жишигт нийцүүлэн шинэчилж, хэрэг гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлыг тодорхой болгосон байна. Уг хуулийн төсөл нь төлбөрийн чадваргүй болсон хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааг зогсоож, татан буулгахаас гадна түүнийг дахин зохион байгуулж, үйл ажиллагааг нь сэргээх, түүнчлэн төлбөрийн чадваргүйдлээс урьдчилан сэргийлэхтэй холбоотой харилцааг зохицуулахад чиглэсэн тул хуулийн нэрийг олон улсын жишгийн дагуу Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хууль гэж өөрчилсөн гэдгийг сайд О.Алтангэрэл тодотгосон юм. Хуулийн төсөл батлагдсанаар зах зээлийн эдийн засгийн нэг үзэгдэл болох төлбөрийн чадваргүйдлийн асуудлыг зохицуулсан олон улсын жишигт нийцсэн үр дүнтэй эрх зүйн орчин бүрдэж, санхүү, зах зээлийн харилцааны ил тод байдал, хариуцлага сайжрах, эдийн засгийг цэвэршүүлэхэд чухал ач холбогдолтой гэлээ. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага, шийдвэр гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийн төслийн талаар: Монгол Улсын хууль тогтоомжийг 2028 он хүртэл боловсронгуй болгох үндсэн чиглэл, Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт иргэний шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгохоор, иргэн, захиргааны шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг сайжруулах хууль, эрх зүй, зохион байгуулалтын цогц арга хэмжээг авах, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны үндэслэл, журмыг тогтоож, олон улсын сайн жишигт хүргэнэ гэж тус тус заасныг үндэслэн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх үйл ажиллагаа, шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын тогтолцоо, шийдвэр гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлыг олон улсын жишигт нийцүүлэх үүднээс Шүүхийн шийдвэр байгууллагын тогтолцоо, шийдвэр гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийг боловсруулсан хэмээн сайд О.Алтангэрэл танилцууллаа. Хуулийн төслөөр одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийг шинэчлэн найруулж, Шүүхийн шийдвэр байгууллагын тогтолцоо, шийдвэр гүйцэтгэгчийн эрх зүйн байдлын тухай, Эрүүгийн болон зөрчлийн хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай, Иргэнийн болон захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн төслүүдийг багцлан боловсруулсан талаар үзэл баримтлалд дурджээ. Хуулийн төсөлд Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага, тэр дундаа иргэний шийдвэр гүйцэтгэх албыг шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны онцлог, олон улсын жишигт нийцүүлж, цэргийн албаны хууль тогтоомж хамаарахгүй, урамшуулалд суурилсан шуурхай, үр дүнтэй тогтолцоог ялгамжтай байдлаар бий болгосон зохицуулалтыг тусгажээ. Тухайлбал, иргэний болон захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг хэрэгжүүлэх байгууллага нь цэргиийн байгууллагын статусгүй байхаар, уг байгууллагын албан хаагч нь цалингаас гадна шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны урамшуулал авахаар төсөлд тусгаж, ингэснээр улсын төсөвт үүсэх зардлыг хэмнэнэ гэж тооцсон байна. Хуулийн төсөлд холбогдох төрийн болон төрийн бус байгууллагаас санал авч, зохих саналыг тусгасан бөгөөд хуулийн төслийн талаарх хэлэлцүүлгийг 4 удаа зохион байгуулж, хэлэлцүүлэгт оролцогчдын санал, хүсэлтийг харгалзан үзэж тусгасан гэдгийг тодотголоо хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.